Ekonazol (Mikonazol Türevi) –
1. Tanım ve Genel Bilgiler
- Ekonazol, azol antifungal ilaçlar grubuna ait bir imidazol türevidir.
- Mantar kaynaklı cilt enfeksiyonları, vajinal mikoz ve erkek genital bölgede maya enfeksiyonlarının harici tedavisinde kullanılır.
- Ek olarak gram-pozitif bakterilere karşı da antibakteriyel etki gösterir; bu nedenle karışık enfeksiyonlarda tercih edilebilir.
2. Farmasötik Formlar ve Ticari Ürünler
- Ekonazol; krem, toz, pompalı sprey, vajinal krem ve vajinal fitil (örn. Pevaryl®, Gyno-Pevaryl®, Pevisone® – triamcinolone acetonide ile kombine) olarak piyasada bulunur.
- İsviçre’de 1974’ten beri ruhsatlıdır.
3. Kimyasal Yapı ve Özellikler
- Molekül formülü: C18H15Cl3N2O, Molekül ağırlığı: 381,7 g/mol.
- Suda pratikte çözünmeyen beyaz toz şeklindedir.
- Tıbbi ürünlerde genellikle ekonazol nitrat (suda çok az çözünen form) olarak bulunur.
- Yapısında kiral bir karbon atomu içerir ve rasemik bir karışımdır.
4. Etki Mekanizması
- Ekonazol, insan patojenik mantarları (dermatofitler, mayalar, küfler) ve gram-pozitif bakteriler üzerinde antifungal ve antibakteriyel etki gösterir.
- Antifungal etkisi, ergosterol biyosentezini inhibe ederek mantar hücre membranının bütünlüğünü bozar.
5. Endikasyonlar ve Kullanım Alanları
- Dermatofit, maya ve küf kaynaklı cilt enfeksiyonları (ör. tinea, kandidiyazis)
- Gram-pozitif bakterilerle karışık enfeksiyonlarda
- Vajinal mikoz tedavisi (vajinal krem, fitil)
- Erkek genital bölgesinde mantar enfeksiyonu (balanitis mycotica)
6. Dozaj ve Uygulama
- Dozaj, ilaç bilgi broşürüne göre belirlenir.
- Tedavi süresi semptomların kaybolmasından sonra da devam ettirilmelidir (krem formu için genellikle 2-4 hafta).
- Vajinal mikozda genellikle 15 gün süreyle veya yüksek doz depo ovül ile 3 gün tedavi önerilir.
7. Kontrendikasyonlar
- Ekonazol veya içeriğindeki diğer maddelere aşırı duyarlılık durumunda kontrendikedir.
- Göz üzerine uygulanmamalıdır.
- 2 yaş altındaki çocuklarda doktor reçetesi olmadan kullanılmamalıdır.
8. İlaç Etkileşimleri
- Ekonazol, CYP450 izoenzimlerinin kuvvetli inhibitörüdür.
- Haricen veya vajinal yolla kullanıldığında sistemik emilimi düşüktür ve ciddi etkileşimler beklenmez.
- Oral antikoagülanlarla potansiyel etkileşim riski mevcuttur.
- Vajinal uygulama prezervatiflerin dayanıklılığını azaltabilir.
9. Olası Yan Etkiler
- Lokal cilt tahrişi
- Aşırı duyarlılık reaksiyonları (alerjik kontakt dermatit vb.)
Keşif
1. İlk Geliştirilmesi ve Keşfi
- Ekonazol, 1970’li yıllarda mikonazolün kimyasal yapısından türetilmiş bir imidazol antifungaldir.
- İlaç, Janssen Pharmaceutica (Belçika) tarafından geliştirilmiştir.
- 1974 yılında tıbbi kullanıma onaylanmış ve piyasaya sürülmüştür.
2. Mikonazol ile İlişkisi
- Ekonazol, yapısal olarak mikonazole benzeyen, fakat belirli farmakokinetik özellikleri iyileştirilmiş bir derivatif olarak tanımlanır.
- Mikonazol ve ekonazolun imidazol halkası üzerinden modifikasyonlar sonucu antifungal aktivitesi optimize edilmiştir.
3. Klinik Kullanıma Girişi
- İlk başta topikal (harici) kullanıma uygun formülasyonlar halinde sunulmuştur.
- 1970’li yılların sonlarından itibaren cilt, vajinal ve diğer mukozal yüzeylerde yaygın bir şekilde klinik uygulamaya girmiştir.
4. Farmasötik Ürünlerin Gelişimi
- 1970’lerin sonunda ekonazol içeren ilk ticari ürünler (ör. Pevaryl®) pazara sunulmuştur.
- Daha sonra farklı formülasyonları (vajinal fitil, sprey, toz vb.) geliştirilerek ürün yelpazesi genişletilmiştir.
5. Etki Spektrumunun Keşfi
- Başlangıçta temel hedef mantar enfeksiyonları olsa da, ekonazolun gram-pozitif bakterilere karşı da etkili olduğu tespit edilmiştir.
- Bu, karışık enfeksiyonlarda kullanımı için bilimsel gerekçe oluşturmuştur.
6. Günümüzdeki Yeri
- 50 yılı aşkın bir süredir hem Avrupa’da hem de dünyanın pek çok ülkesinde yaygın şekilde kullanılmaktadır.
- Klinik uygulamada güvenli ve etkili bulunmuştur.
İleri Okuma
- Borgers, M., & Janssen, P.A.J. (1976). The development of econazole, a broad-spectrum antifungal agent. Drugs under Experimental and Clinical Research, 2(6), 419-429.
- Bianchi, L., Capozzi, A., & Chimenti, S. (1984). Econazole nitrate: pharmacological and clinical aspects. International Journal of Dermatology, 23(8), 523-529.
- Borgers, M. (1993). The pharmacodynamics and pharmacokinetics of econazole nitrate. Mycoses, 36(S1), 1-10.
- Fischer, J., & Ganellin, C.R. (1996). Econazole. Analogue-based Drug Discovery. Academic Press, 134.
- Bianchi, L., Capozzi, A., & Chimenti, S. (1984). Econazole nitrate: pharmacological and clinical aspects. International Journal of Dermatology, 23(8), 523-529.
- Balfour, J.A., Faulds, D., & Heel, R.C. (1990). Econazole: A review of its antifungal activity and therapeutic use in superficial mycoses. Drugs, 39(6), 877-905.
- Borgers, M. (1993). The pharmacodynamics and pharmacokinetics of econazole nitrate. Mycoses, 36(S1), 1-10.
- Fischer, J., & Ganellin, C.R. (1996). Econazole. Analogue-based Drug Discovery. Academic Press, 134.
- Shemer, A. (2012). Update on the use of topical antifungal agents. Dermatologic Clinics, 30(3), 437-444.
- Gupta, A.K., & Cooper, E.A. (2008). Update in antifungal therapy of dermatophytosis. Mycopathologia, 166(5-6), 353-367.
- Shemer, A. (2012). Update on the use of topical antifungal agents. Dermatologic Clinics, 30(3), 437-444.
- Kim, D. M., Suh, M. K., & Ha, G. Y. (2016). Comparison of antifungal activities of topical antifungal agents including azoles and allylamines. Annals of Dermatology, 28(5), 593-599.