Akkiz

Adaptif bağışıklık olarak da bilinen Kazanılmış Bağışıklık, bireyin zaman içinde çeşitli patojenlere maruz kalmasıyla gelişen oldukça özelleşmiş bir bağışıklık şeklidir. Doğumdan itibaren mevcut olan ve patojenlere karşı genelleştirilmiş savunma sağlayan doğuştan gelen bağışıklığın aksine, edinilmiş bağışıklık spesifiktir ve belirli bir patojene tekrar tekrar maruz kalındığında gelişir.

1. Özgüllük: Edinilmiş bağışıklık spesifik antijenleri (bağışıklık tepkisi ortaya çıkaran yabancı maddeler) hedef alır. Bu hassasiyet, sağlıklı hücrelere zarar vermeden yalnızca patojen veya enfekte hücrelerin saldırıya uğramasını sağlar.
2. Hafıza: Edinilmiş bağışıklığın en önemli yönlerinden biri, daha önce karşılaştığı patojenleri “hatırlama” yeteneğidir. Bu hafıza, bağışıklık sisteminin sonraki maruziyetlerde daha hızlı ve etkili bir şekilde yanıt vermesini sağlar ve genellikle hastalığın ikinci kez gelişmesini önler.
3. Klonal Genişleme: Belirli bir patojeni tanıdıktan sonra, bağışıklık sistemi enfeksiyonla daha etkili bir şekilde mücadele etmek için belirli bağışıklık hücrelerini (B hücreleri ve T hücreleri gibi) aktive eder ve genişletir.

Edinilmiş bağışıklık, her ikisine de lenfositlerin (bir tür beyaz kan hücresi) aracılık ettiği iki ana yanıt türünü içerir:

Hümoral Bağışıklık (Antikor Aracılı Bağışıklık):

• Bu yanıt öncelikle antikor üreten B lenfositleri (B hücreleri) tarafından yönlendirilir.
• Antikorlar** patojenler üzerindeki antijenlere spesifik olarak bağlanan, onları imha için işaretleyen veya nötralize eden proteinlerdir.
• Humoral bağışıklık özellikle kan dolaşımında dolaşan bakteri ve virüsler gibi hücre dışı patojenlere karşı etkilidir.

Hücre Aracılı Bağışıklık:

• Bu yanıt, antikor üretmeyen ancak enfekte hücrelere doğrudan saldıran T lenfositleri (T hücreleri) içerir.
• İki temel T hücresi tipi söz konusudur:
  • Yardımcı T hücreleri (CD4+ hücreleri)**: Bu hücreler, B hücreleri ve sitotoksik T hücreleri gibi diğer bağışıklık hücrelerine sinyal göndererek bağışıklık tepkisinin koordine edilmesine yardımcı olur.
  • Sitotoksik T hücreleri (CD8+ hücreleri)**: Bu hücreler enfekte olmuş hücreleri, özellikle de virüsler veya hücre içi bakterilerle enfekte olmuş hücreleri doğrudan öldürmekten sorumludur.

Edinilmiş bağışıklık, bağışıklığın nasıl geliştirildiğine bağlı olarak iki geniş kategoride sınıflandırılabilir:

Aktif Bağışıklık:

• Vücut bir patojene maruz kaldığında (enfeksiyon veya aşılama yoluyla) ve kendi bağışıklık tepkisini geliştirdiğinde ortaya çıkar.
• Doğal Aktif Bağışıklık**: Bir kişi enfeksiyon yoluyla bir patojene maruz kaldığında ve vücut kendi antikorlarını ve hafıza hücrelerini ürettiğinde gelişir.
• Yapay Aktif Bağışıklık**: Bir kişi patojenin zayıflatılmış veya inaktive edilmiş bir formu ile aşılandığında gelişir ve vücudun hastalığa neden olmadan bir bağışıklık tepkisi oluşturmasını sağlar.

Pasif Bağışıklık:

• Pasif bağışıklıkta, antikorlar alıcının kendi bağışıklık sistemi tarafından üretilmek yerine bir bireyden diğerine aktarılır.
• Doğal Pasif Bağışıklık**: Antikorlar plasenta yoluyla anneden fetüse veya anne sütü yoluyla anneden bebeğe geçtiğinde meydana gelir.
• Yapay Pasif Bağışıklık**: Bir kişiye harici bir kaynaktan (panzehir veya immünoglobulin tedavisi gibi) antikorlar verildiğinde ortaya çıkar, bu antikorlar anında ancak geçici koruma sağlar.

1. Antijenin Tanınması: Adaptif bağışıklık sistemi, makrofajlar ve dendritik hücreler gibi antijen sunan hücreleri (APC’ler) kullanarak patojenler üzerindeki spesifik antijenleri tanır. Bu APC’ler patojenleri yutar ve yüzeylerindeki parçaları (antijenler) lenfositlere sunar.
2. Lenfositlerin Aktivasyonu:

• B hücreleri** yardımcı T hücrelerinin yardımıyla antijenleri tanır ve antikor üretmeye başlar.
• T hücreleri** APC’ler tarafından aktive edilir ve ya bağışıklık yanıtını koordine eder (yardımcı T hücreleri) ya da doğrudan enfekte hücrelere saldırır (sitotoksik T hücreleri).

Patojenlerin ortadan kaldırılması:

• Antikorlar patojenlere bağlanarak onları nötralize eder veya diğer bağışıklık hücreleri tarafından yok edilmeleri için işaretler.
• Sitotoksik T hücreleri apoptozu (programlı hücre ölümü) indükleyerek enfekte hücreleri öldürür.

Hafıza Hücresi Oluşumu: Enfeksiyon çözüldükten sonra, bağışıklık sistemi vücutta kalıcı olan ve aynı patojene daha sonra maruz kalındığında daha hızlı ve daha güçlü bir yanıt verilmesini sağlayan bellek B ve T hücreleri üretir.

• Aşılama**: Aşılar, patojenin zararsız bir formunu vücuda vererek kazanılmış bağışıklığın gücünü kullanır ve bu da bağışıklık sistemini hastalığa neden olmadan hafıza hücreleri üretmesi için tetikler. Bu prensip çocuk felci, kızamık ve grip gibi hastalıkların kontrol altına alınmasında çok önemli bir rol oynamıştır.
• Otoimmün Hastalıklar**: Bazı hastalıklarda, edinilmiş bağışıklık sistemi yanlışlıkla vücudun kendi hücrelerini hedef alır.

Hafıza Hücresi Oluşumu: Enfeksiyon çözüldükten sonra, bağışıklık sistemi vücutta kalıcı olan bellek B ve T hücreleri üreterek aynı patojene daha sonra maruz kalındığında daha hızlı ve daha güçlü bir yanıt alınmasını sağlar.

• Aşılama**: Aşılar, patojenin zararsız bir formunu vücuda vererek kazanılmış bağışıklığın gücünü kullanır ve bu da bağışıklık sistemini hastalığa neden olmadan hafıza hücreleri üretmesi için tetikler. Bu prensip çocuk felci, kızamık ve grip gibi hastalıkların kontrol altına alınmasında çok önemli bir rol oynamıştır.
• Otoimmün Hastalıklar**: Bazı hastalıklarda, edinilmiş bağışıklık sistemi yanlışlıkla vücudun kendi hücrelerini patojenlermiş gibi hedef alır. Örnekler arasında romatoid artrit ve tip 1 diyabet yer alır.
• İmmün Yetmezlik Bozuklukları**: HIV/AIDS gibi durumlar adaptif bağışıklık sistemini bozarak bireyleri enfeksiyonlara karşı daha duyarlı hale getirir çünkü vücut etkili bir bağışıklık tepkisi veremez.

• Suçiçeği**: Su çiçeğinden kurtulduktan sonra vücut, tekrar maruz kalındığında hızlı bir şekilde yanıt vermesini sağlayan ve yeniden enfeksiyonu önleyen hafıza hücrelerini korur.
• COVID-19 Aşısı: Pfizer-BioNTech ve Moderna COVID-19 aşıları gibi mRNA aşıları, virüsün genetik materyalinin bir parçasını sunarak bağışıklık sisteminin hastalığa neden olmadan antikorlar ve hafıza hücreleri geliştirmesini sağlar.

1. Klein, J. (1990). Immunology: The Science of Self-Nonself Discrimination. Wiley-Interscience.
2. Chaplin, D. D. (2010). Overview of the immune response. The Journal of Allergy and Clinical Immunology, 125(2), S3–S23. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2009.12.980
3. Parham, P. (2014). The Immune System (4th ed.). Garland Science.
4. Murphy, K., Weaver, C. (2016). Janeway’s Immunobiology (9th ed.). Garland Science.
5. Abbas, A. K., Lichtman, A. H., & Pillai, S. (2017). Cellular and Molecular Immunology (9th ed.). Elsevier Saunders.
6. Plotkin, S. A., Orenstein, W. A., & Offit, P. A. (2018). Plotkin’s Vaccines (7th ed.). Elsevier.