Ambivalans

9. Nisan 2015 · arztchen

I. Tanım ve Etimolojik Köken

Ambivalans (Türkçe: ikirciklilik, kararsızlık, çift değerllilik), bireyin aynı nesne, kişi, durum veya karar karşısında eşzamanlı olarak birbiriyle çelişkili, zıt yönlü duygu, düşünce, tutum veya davranış eğilimleri yaşaması ve sergilemesi durumudur. Bu fenomen, bireyin aynı anda hem olumlu hem de olumsuz değerlendirmeler yapmasına, ancak bunlardan herhangi birine tam anlamıyla bağlanamamasına işaret eder.

Etimolojik kökeni Latince ambo (“ikisi, her ikisi”) ve valere (“güçlü olmak, geçerli olmak, değer taşımak”) sözcüklerine dayanır. Literatürde ilk kez İsviçreli psikiyatrist Eugen Bleuler tarafından 1910’lu yıllarda, şizofreni spektrumundaki bilişsel-düşünsel çatışmaları tanımlamak üzere kullanılmış; sonrasında genel psikoloji ve psikiyatri terminolojisine yerleşmiştir.

II. Epidemiyoloji ve Klinik Önemi

Ambivalans, yaşam boyu evrensel bir deneyim olup, belirli bir yaş, cinsiyet veya sosyoekonomik statüye özgü değildir. Ancak klinik önemi, bu durumun:

Süreklilik göstermesi,
Fonksiyonel bozukluklara yol açması,
Karar verme mekanizmalarını felç etmesi,

hallerinde artar. Ruh sağlığı pratiğinde, depresif bozukluklar, obsesif-kompulsif bozukluk, borderline kişilik örgüsü, bağımlılık sendromları ve özellikle şizofreni spektrum bozukluklarında ambivalans belirgin şekilde gözlemlenir.

III. Klinik Sunum ve Fenomenoloji

Ambivalansın fenomenolojik yapısı üç temel bileşen üzerinden incelenir:

1. Duygusal Ambivalans (Affective Ambivalence):
Bireyin aynı nesne veya kişiye karşı eşzamanlı olarak sevgi-nefret, özlem-öfke, güven-korku gibi zıt duyguları taşımasıdır. Örneğin, bir partner hem yakınlık arzularken hem de o kişiye karşı derin bir kaçınma hissi yaşayabilir.

2. Bilişsel Ambivalans (Cognitive Ambivalence):
Aynı konu hakkında çelişkili düşünce ve inançların eşzamanlı varlığıdır. “Bu işi kabul etmeliyim çünkü kariyerim için faydalı” ve “Bu işi kabul etmemeliyim çünkü özel hayatımı mahvedecek” düşüncelerinin aynı anda zihinde işlemesi bu kategoriye girer.

3. Davranışsal/Durumsal Ambivalans (Behavioral Ambivalence):
Duygusal ve bilişsel çatışmanın davranışa yansımasıdır. Karar verememe, eyleme geçememe, erteleme (procrastination), veya karar alındıktan sonra sürekli pişmanlık yaşama halleri bu başlık altında değerlendirilir.

IV. Etioloji ve Risk Faktörleri

Ambivalansın ortaya çıkışı çok faktörlüdür:

A. Psikolojik Faktörler:

Bağlanma örgüsü: Güvensiz-kaçınımcı veya düzensiz bağlanma stilleri, yakın ilişkilerde ambivalansı predispozan temel etmenlerdir.
Benlik algısı: Bütünleşmemiş benlik yapısı (fragmented self), zıt kimlik parçalarının eşzamanlı aktive olmasına neden olur.
Perfeksiyonizm: Her seçeneğin olası risklerini abartılı şekilde değerlendirme eğilimi.

B. Bilişsel Faktörler:

Karar verme yükü: Çok sayıda seçenek arasında tercih yapma zorunluluğu, bilişsel yükü artırarak ambivalansı derinleştirir.
Kayıp korkusu (Loss Aversion): Seçeneklerden birini kaybetme olasılığı, karar verme sürecini bloke eder.

C. İlişkisel ve Sosyal Faktörler:

Yakın ilişkilerde: Partnerin davranışlarındaki tutarsızlık, güven ihlalleri veya ilişkinin geleceğine dair belirsizlik.
Sosyal baskı: Aile, kültür veya toplumsal normların çelişkili beklentileri.

D. Nörobiyolojik Faktörler:

Prefrontal korteks: Özellikle orbitofrontal korteks ve anterior singulat korteks, karar verme ve duygu düzenleme süreçlerinde kritik rol oynar. Bu bölgelerin işlevsel anomalileri, ambivalansın nöral temelini oluşturabilir.
Dopaminerjik ve serotonerjik sistemler: Ödül-ceza değerlendirmesindeki dengesizlikler, zıt duygusal yüklerin eşzamanlı işlenmesine yol açabilir.

V. Patofizyolojik ve Psikodinamik Temeller

Psikodinamik kuramlara göre ambivalans, bireyin içselleştirdiği zıt nesne temsillerinin (örneğin, “iyi anne” ve “kötü anne”) bütünleştirilememesi sonucu ortaya çıkar. Melanie Klein’ın paranoid-schizoid pozisyon kavramsallaştırması, bu bütünleşme başarısızlığının erken gelişimsel kökenlerine işaret eder.

Bilişsel nörobilim açısından, ambivalans, anterior singulat korteks’teki çatışma izleme (conflict monitoring) mekanizmalarının aşırı aktivasyonu ve ventromedial prefrontal korteks’teki değer atama süreçlerinin yetersiz bütünleşmesiyle ilişkilendirilir. Bu durum, bireyin seçeneklere net bir değer hiyerarşisi atayamamasına neden olur.

VI. Tanı ve Değerlendirme

Ambivalansın klinik değerlendirmesi yapılandırılmış görüşme teknikleri ve psikometrik ölçeklerle gerçekleştirilir:

A. Klinik Görüşme:

Karar verme süreçlerinin ayrıntılı analizi
İlişkilerdeki tutarlılık/tutarsızlık örüntülerinin değerlendirilmesi
Duygu-düşünce-davranış bütünlüğünün sorgulanması

B. Psikometrik Araçlar:

Ambivalence Over Emotional Expressiveness Questionnaire (AEQ)
Decisional Conflict Scale (DCS)
Attachment Style Questionnaire (ASQ) (bağlanma temelli ambivalans için)

C. Diferansiyel Değerlendirme:
Ambivalansın şiddeti ve sürekliliği değerlendirilirken, bu durumun geçici bir stres yanıtı mı yoksa kronik bir psikopatolojik örgü mü olduğu ayırt edilmelidir.

VII. Ayırıcı Tanı: Ambivalans ve Kayıtsızlık (Apati/İndifferans)

Ambivalans ile kayıtsızlık (apathy, indifference) klinik pratikte sıklıkla karıştırılmakla birlikte temelde farklı yapılardır:

Özellik	Ambivalans	Kayıtsızlık (Apati)
Duygusal ton	Yoğun, çelişkili, karışık	Duygu yoksunluğu, düzleşme
Bilişsel içerik	İki veya daha fazla zıt değerlendirme	Değerlendirme yok veya minimal
Davranışsal yansıma	Karar verememe, erteleme, salınım	Eylemsizlik, girişimsizlik
Öznel deneyim	“Umursuyorum ama ne yapacağımı bilmiyorum”	“Umursamıyorum, ilgilenmiyorum”
Nörobiyolojik temel	Prefrontal-singulat çatışma ağları	Ventromedial prefrontal korteks ve bazal ganglion disfonksiyonu

Ambivalansta birey, konuya dair yoğun ve çelişkili duygular taşır; kayıtsızlıkta ise duygusal yatırım neredeyse tamamen yoktur. Bu ayrım, tedavi planlaması açısından kritik öneme sahiptir.

VIII. Yönetim ve Tedavi Yaklaşımları

Ambivalansın yönetimi, şiddetine, altta yatan nedene ve fonksiyonel bozukluk düzeyine göre kişiselleştirilir:

A. Psikoterapötik Müdahaleler:

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT):

Karar verme süreçlerinin bilişsel yeniden yapılandırılması
“Tüm ya da hiç” düşünce tarzının modifiye edilmesi
Karar verme matrisleri ve maliyet-fayda analizlerinin yapılandırılmış kullanımı

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT):

Kararsız duyguların kabulü (acceptance) üzerine çalışma
Değer temelli eyleme geçiş (committed action)
“Her zaman iyi olma” zorunluluğundan kurtulma

Şema Terapi ve Psikodinamik Yaklaşımlar:

Erken dönem uyumsuz şemaların (terk edilme, duygusal yoksunluk, kusur/zarar) işlenmesi
Zıt nesne temsillerinin bütünleştirilmesi

Çift ve Aile Terapisi:

İlişkisel ambivalans durumlarında iletişim örüntülerinin düzenlenmesi
Güven inşası ve bağlanma güvenliğinin restorasyonu

B. Farmakolojik Müdahaleler:
Ambivalans tek başına bir tanı kategorisi olmadığından, altta yatan bozukluğa yönelik farmakoterapi uygulanır:

Antidepresanlar: Major depresif bozukluğa eşlik eden ambivalans için
Duygu durum dengeleyiciler: Borderline kişilik örgüsündeki duygusal salınım için
Antipsikotikler: Şizofreni spektrumundaki bilişsel ambivalans için

C. Yapılandırılmış Öz-Yardım Stratejileri:

Kararsız duyguların ve tetikleyicilerin yazılı olarak kaydedilmesi (journaling)
“İyi-kötü” listelerinin oluşturulması ancak bunlara takılıp kalmama pratiği
Zaman sınırlaması (time-boxing) ile karar verme süreçlerinin sınırlandırılması

IX. Özel Durum: Yakın İlişkilerde Ambivalans

Romantik ilişkilerde ambivalans, en sık karşılaşılan ve en yıpratıcı formlarından biridir. Partnerin kararsız davranışları karşısında uygulanması önerilen sistematik yaklaşım şunları içerir:

Aktif Dinleme ve Doğrulama: Partnerin korku ve kafa karışıklıklarını ifade etmesine izin vermek; bu duyguları yargılamadan tanımak.
Zaman Tanıma: Baskı altında verilen kararlar genellikle geçicidir; ancak bu “bekleme” sürecinin de sınırlı olması gerekir.
İhtiyaçların Yeniden Gözden Geçirilmesi: Bireyin kendi duygusal ihtiyaçlarını, sınırlarını ve ilişki beklentilerini netleştirmesi.
Sınır Çizme: Süresiz ambivalansın, ilişkinin dinamiklerini bozması durumunda net sınırlar konulması.
Kontrol Dışı Faktörlerin Kabulü: Partnerin duygularını ve karar verme sürecini kontrol edemeyeceğini bilişsel olarak içselleştirme.

X. Prognoz

Ambivalansın prognozu, altta yatan etiyolojiye, bireyin içgörü düzeyine ve tedaviye uyumuna bağlı olarak değişkenlik gösterir. Akut stres kaynaklı ambivalanslar genellikle çözümlenirken, kişilik örgüsüne veya kronik psikopatolojiye entegre olmuş ambivalanslar uzun süreli terapötik müdahale gerektirebilir. Erken müdahale, karar verme yetkinliğinin restorasyonu ve duygusal bütünleşmenin sağlanması prognozu olumlu yönde etkiler.

Keşif

Antik Çağ’dan Rönesans’a: Gölgede Kalan Bir His

Latince ambo ile valere’nin kesiştiği o dilbilimsel an, muhtemelen Roma retoriğinin altın çağında, bir avukatın veya filozofun zihninde belirmiştir. Cicero’nun De Oratore’sinde geçen benzer kavramsal çerçeveler, bireyin aynı anda iki zıt yargıya sahip olabileceği fikrinin tohumlarını atmıştır. Ancak antik dünya için bu, bir “hastalık” değil, retorik bir hile veya ahlaki çelişki olarak görülmüştür. Orta Çağ skolastiğinde, Thomas Aquinas’ın Summa Theologica’sında “çift niyet” (duplex intentio) kavramı, ambivalansın teolojik bir versiyonunu sunar: İnsan, aynı anda hem iyiye hem kötüye eğilimli olabilir; ama bu, günahın bir tezahürü olarak yorumlanır. Yani binlerce yıl boyunca, aynı anda iki zıt duygu taşımak, zihnin bir zaafı değil, ahlaki bir başarısızlık olarak kataloglanmıştır.

19. Yüzyıl: Felsefi Zeminin Hazırlanması

Romantizm ve sonrası varoluşçu düşünce, içsel çatışmayı bir patoloji olmaktan çıkarıp, insan durumunun özü haline getirir. Søren Kierkegaard’ın 1844 tarihli The Concept of Anxiety’sindeki “kaygı” (angst) kavramı, hiçbir nesneye yönelmemiş ama her şeyi tehdit eden bir durum olarak tanımlanır; bu, ambivalansın felsefi atasıdır. Friedrich Nietzsche’nin Beyond Good and Evil’de (1886) “insan, kendine karşı bile hala bir yol ayrımıdır” sözü, 20. yüzyıl psikiyatrisinin keşfedeceği şeyin felsefi habercisidir. Aynı dönemde, Fransız psikiyatrist Pierre Janet’in “psikasteni” tanımlamaları, obsesif kararsızlığın klinik bir çerçeveye oturtulması girişimidir; ancak Janet, bu durumu henüz “ambivalans” olarak adlandırmamış, bunun yerine “psikolojik gerilim” demiştir.

1906–1911: Eugen Bleuler ve İsviçre Okulu

Kronolojinin en keskin dönüm noktası, İsviçreli psikiyatrist Eugen Bleuler’in Zürih’te Burghölzli Kliniği’nde yürüttüğü çalışmalardır. 1906 yılına gelindiğinde, Bleuler, Emil Kraepelin’in “erken bunama” (dementia praecox) tanımlamasının yetersiz kaldığını düşünmektedir. 1908’de ilk defa “şizofreni” terimini kullanırken, hastalarında gözlemlediği bir fenomeni not eder: Aynı anda hem sevgi hem nefret, hem itaat hem isyan. 1911’de yayımlanan Dementia Praecox oder die Gruppe der Schizophrenien adlı yapıtında, Bleuler bu fenomeni “Ambivalenz” olarak adlandırır ve şizofreninin dört temel belirtisinden biri olarak sıralar: Ambivalenz (çift değerlilik), Autismus (içe kapanıklık), Affektivität (duygusal bozukluk) ve Assoziationsstörung (düşünce ilişkilendirme bozukluğu). Bleuler için ambivalans, sadece bir duygu değil, bilişsel ve düşünsel süreçlerin de eşzamanlı olarak zıt yönlere çekilmesidir. Bu tanım, psikiyatrinin ilk defa “kararsızlığı” bir ahlaki zaaf değil, bir nöropsikiyatrik belirti olarak kabul etmesi anlamına gelir.

1912–1920: Freud’un Penetrasyonu ve Psikanalitik Genişleme

Bleuler’in keşfi, hızla Sigmund Freud’un dikkatini çeker. Freud, 1912’de yazmaya başladığı Totem ve Tabu’da (1913’te yayımlandı) ambivalans kavramını antropolojik bir zemine taşır. İlkel topluluklardaki totemik çift değerlilik – toteme karşı hem saygı hem korku, hem sevgi hem nefret – Freud için, uygarlığın doğuşundaki evrensel bir zihinsel yapıdır. 1915’te Instincts and Their Vicissitudes’de, Freud ambivalansı “libidonun zıt yönlere ayrılması” (Ambivalenz der Triebe) olarak yeniden yorumlar: Sevgi ve nefret, aynı nesneye yönelik iki zıt libidinal yatırımdır. Bu, Bleuler’in daha çok bilişsel ve şizofreniye özgü kavramsallaştırmasını, nevrozların ve normal gelişimin de temel bir dinamiği haline getirir. 1920’lerde, Melanie Klein’ın Londra’daki çalışmaları, ambivalansı bebeklik dönemine taşır. Klein’a göre, bebek anneyi “iyi göğüs” ve “kötü göğüs” olarak ikiye ayırır; bu bölünme, ambivalansın en arkaik kökenidir. Klein’ın paranoid-schizoid pozisyon kavramı, Bleuler’in klinik gözlemini, gelişimsel psikanalizin merkezine oturtur.

1920–1940: Eleştirel Dönem ve Sosyal Psikolojinin Doğuşu

1930’lara gelindiğinde, psikanaliz içindeki farklı okullar ambivalansı farklı şekillerde ele alır. Alfred Adler, bireysel psikolojisinde bu kavramı reddeder; ona göre çatışma, sosyal üstünlük arzusunun bir ürünüdür, içsel bir ikirciklilik değil. Carl Gustav Jung ise, Psychological Types (1921)’da ambivalansı “duygusal tonlama” (feeling-toned) süreçlerinin bir çatışması olarak görür ve kendi arketip teorisine entegre eder. Ancak asıl dönüşüm, 1930’ların sonlarında ABD’deki sosyal psikoloji laboratuvarlarında gerçekleşir. Gordon Allport’un Attitudes (1935) başlıklı çalışması, tutumların ölçülebilir yapılar olduğunu gösterir. Allport’un öğrencileri, tutumların “yön” (olumlu/olumsuz) ve “şiddet” (güçlü/zayıf) boyutlarını ayırmaya başlar. Bu ayrım, 1940’larda ambivalansın “tutum gücünün” bir fonksiyonu olarak kavramsallaştırılmasının kapısını aralar.

1950–1965: Bilişsel Çatışma Çağı

1954’te, Leon Festinger, Riecken ve Schachter’ın When Prophecy Fails adlı kitabı, bilişsel uyumsuzluğun ilk sistematik tanımını getirir. 1957’de Festinger’in A Theory of Cognitive Dissonance’ı yayımlanır. Festinger, bilişsel uyumsuzluğu “birbiriyle çelişen bilişlerin eşzamanlı varlığı” olarak tanımlar; bu, ambivalansın bilişsel psikolojiye aktarılmış halidir. Ancak Festinger’in modeli, ambivalansı “rahatsız edici bir durum” olarak görür ve bireyin bu durumu çözmeye çalıştığını öngörür. 1960’larda, Fritz Heider’in The Psychology of Interpersonal Relations’ında (1958) denge teorisi, ambivalansı üçlü ilişkilerde (P-O-X üçgeni) bir denge bozucu faktör olarak ele alır. Bu dönem, ambivalansın sadece bireysel bir patoloji değil, aynı zamanda sosyal bir ilişki dinamiği olduğunun anlaşılmasıdır.

1966–1980: Ölçülebilir Ambivalans ve Duygusal Çatışma

1968’de, Minnesota Üniversitesi’nden Paul Meehl, şizotipik örgüyü tanımlarken, ambivalansı “dürtüsel çatışmanın kronikleşmiş hali” olarak yeniden formüle eder. Ancak ambivalansın niceliksel olarak ele alınması, 1970’lerin sonuna kadar sınırlı kalır. 1978’de, Martin Kaplan’ın The Journal of Personality and Social Psychology’de yayımladığı çalışma, tutum ölçeklerinde “orta nokta” seçeneklerinin sadece “kaygısızlık” değil, “gerçek ambivalans”ı da temsil edebileceğini gösterir. Bu, ambivalansın ölçümünde devrim niteliğindedir. 1980’lerde, Jon Krosnick ve Richard Petty, tutum şiddeti ve tutum erişilebilirliği üzerine çalışmalar yaparken, ambivalansın “zihinsel kararsızlık” (response instability) ile nasıl ilişkili olduğunu modeller. 1989’da, Thompson, Zanna ve Griffin’in geliştirdiği “duygusal ambivalans” formülü – olumlu ve olumsuz değerlendirmelerin aynı anda yüksek olması durumu – kavramı matematiksel olarak işlemlenebilir hale getirir.

1981–1995: Bağlanma Teorisi ve Gelişimsel Yeniden Yorum

1980’lerin ortasında, John Bowlby’nin bağlanma teorisi, Mary Ainsworth’un Strange Situation deneyleriyle birleşerek, ambivalansı gelişimsel bir perspektiften ele alır. 1985’te, Cindy Hazan ve Phillip Shaver’in yetişkin romantik bağlanmaya ilişkin çalışmaları, “kaygılı-kaçınımcı” (anxious-ambivalent) bağlanma stilini tanımlar. Bu, Klein’ın arkaik bölünme kavramını, deneysel gelişim psikolojisinin verileriyle birleştirir. 1990’larda, Mario Mikulincer ve Phillip Shaver’ın işbirliği, yetişkin bağlanmasındaki ambivalansın, bebeklikteki tutarsız bakım verici davranışlarla nasıl ilişkili olduğunu longitudinal çalışmalarla gösterir. Artık ambivalans, sadece bir belirti değil, bir gelişimsel öykünün ürünüdür.

1996–2010: Nörobilimsel Haritalama ve Beyin Görüntüleme

1990’ların sonunda, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) tekniklerinin gelişmesiyle ambivalans, beyin düzeyinde incelenmeye başlar. 2000’de, Princeton Üniversitesi’nden Alan Sanfey ve arkadaşlarının “Ultimatum Oyunu” deneyleri, adil olmayan tekliflere karşı hem kabul etme hem reddetme eğiliminin, beynin farklı bölgelerinde eşzamanlı aktivasyona yol açtığını gösterir. 2003’te, William Cunningham ve arkadaşlarının Journal of Cognitive Neuroscience’deki çalışması, duygusal ambivalansın anterior singulat korteks (ACC) ve ventromedial prefrontal korteks’te (vmPFC) yoğunlaşan bir “çatışma izleme” aktivitesiyle ilişkili olduğunu kanıtlar. 2006’da, Larsen ve arkadaşları, ambivalansın somatik belirtilerini (kalp atış hızı değişkenliği, deri iletkenliği) ölçerek, bu durumun sadece zihinsel değil, otonom sinir sistemi düzeyinde de bir gerilim olduğunu gösterir. 2008’de, Gächter ve arkadaşlarının sosyal karar verme çalışmaları, ambivalansın “nöroekonomi” alanına da taşınmasını sağlar.

2011–2020: Dijital Çağ, Seçim Çokluğu ve Modern Yorumlamalar

2011’de, Barry Schwartz’ın The Paradox of Choice’ının Türkçe ve diğer dillere çevrilmesiyle, ambivalans popüler psikolojiye taşınır. Schwartz’a göre, modern tüketici toplumunda seçenek sayısının artması, “kaygısız kararsızlık” değil, “bilinçli ambivalans” yaratır; birey her seçeneğin artı ve eksi yönlerini bildiği için karar veremez. 2013’te, sosyal medya psikolojisinde yapılan çalışmalar, “beğenme/beğenmeme” ikilisinin dijital platformlarda nasıl kronik bir bilişsel ambivalans yarattığını inceler. 2015’te, Frenk van Harreveld ve arkadaşlarının Social and Personality Psychology Compass’teki derleme makalesi, “hisssel-bilişsel ambivalans” ayrımını netleştirir: Birey bir konuda duygusal olarak kararsız olabilirken, bilişsel olarak net olabilir; veya tam tersi. Bu ayrım, klinik müdahaleleri hassaslaştırır. 2017’de, yapay zeka ve karar destek sistemleri üzerine çalışan araştırmacılar, algoritmaların “ambivalans toleransı” geliştirmesi gerektiğini öne sürer; çünkü insan karar vericiler, çelişkili veri kümeleri karşısında donakalmaktadır.

2021–Günümüz: Bütünleştirici Modeller ve Gelecek

2020’li yıllar, ambivalans araştırmalarında bütünleştirici bir döneme işaret eder. 2021’de yayımlanan büyük ölçekli bir meta-analiz, ambivalansın depresyon, anksiyete bozuklukları ve bağımlılık üzerindeki prediktif gücünü, nöro-görüntüleme verileriyle birleştirerek yeniden değerlendirir. 2022’de, “interpersonal ambivalence” (kişilerarası ikirciklilik) kavramı, aile ve çift terapisinde ayrı bir müdahale hedefi olarak tanınır. 2023 ve 2024’te, nörobilim alanında yapılan çalışmalar, ambivalansın sadece prefrontal korteksle sınırlı olmadığını, amigdala ve hippokampus arasındaki bağlantıların da duygusal ikircikliliğin sürekliliğinde rol oynadığını gösterir. Günümüzde, ambivalans; klinik psikiyatriden nöroekonomiye, yapay zeka etiğinden ilişki psikolojisine kadar geniş bir spektrumda, insan zihninin en temel ve en karmaşık özelliklerinden biri olarak incelenmeye devam etmektedir. Bleuler’in 1911’de Burghölzli Kliniği’ndeki tek bir vaka notundan çıkan bu kavram, artık modern ruh sağlığı biliminin merkezî bir yapı taşıdır.

İleri Okuma

Nietzsche, F. (1886). Jenseits von Gut und Böse: Vorspiel einer Philosophie der Zukunft. Leipzig: C. G. Naumann.
Janet, P. (1903). Les Obsessions et la Psychasthénie. Paris: Félix Alcan.
Bleuler, E. (1911). Dementia Praecox oder die Gruppe der Schizophrenien. Leipzig & Wien: Franz Deuticke.
Freud, S. (1913). Totem und Tabu: Einige Übereinstimmungen im Seelenleben der Wilden und der Neurotiker. Leipzig & Wien: Hugo Heller.
Freud, S. (1915). Triebe und Triebschicksale. Internationale Zeitschrift für Ärztliche Psychoanalyse, 3, 84–100.
Jung, C. G. (1921). Psychologische Typen. Zürich: Rascher Verlag.
Allport, G. W. (1935). Attitudes. In C. Murchison (Ed.), Handbook of Social Psychology (pp. 798–844). Worcester, MA: Clark University Press.
Festinger, L., Riecken, H. W., & Schachter, S. (1956). When Prophecy Fails. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Heider, F. (1958). The Psychology of Interpersonal Relations. New York: Wiley.
Festinger, L. (1957). A Theory of Cognitive Dissonance. Stanford, CA: Stanford University Press.
Meehl, P. E. (1962). Schizotaxia, Schizotypy, Schizophrenia. American Psychologist, 17(12), 827–838. https://doi.org/10.1037/h0041029
Kaplan, K. J. (1972). On the Ambivalence-Indifference Problem in Attitude Theory and Measurement: A Suggested Modification of the Semantic Differential Technique. Psychological Bulletin, 77(5), 361–372. https://doi.org/10.1037/h0032590
Thompson, M. M., Zanna, M. P., & Griffin, D. W. (1995). Let’s Not Be Indifferent About (Attitudinal) Ambivalence. In R. E. Petty & J. A. Krosnick (Eds.), Attitude Strength: Antecedents and Consequences (pp. 361–386). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. New York: Basic Books.
Hazan, C., & Shaver, P. R. (1987). Romantic Love Conceptualized as an Attachment Process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
Priester, J. R., & Petty, R. E. (1996). The Gradual Threshold Model of Ambivalence: Relating the Positive and Negative Bases of Attitudes to Subjective Ambivalence. Journal of Personality and Social Psychology, 71(3), 431–449. https://doi.org/10.1037/0022-3514.71.3.431
Mikulincer, M. (1998). Attachment Working Models and the Sense of Trust: An Exploration of Interaction Goals and Affect Regulation. Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1209–1224. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.5.1209
Newby-Clark, I. R., McGregor, I., & Zanna, M. P. (2002). Thinking and Caring About Cognitive Inconsistency: When and for Whom Does Attitudinal Ambivalence Feel Uncomfortable?. Journal of Personality and Social Psychology, 82(2), 157–166. https://doi.org/10.1037/0022-3514.82.2.157
Sanfey, A. G., Rilling, J. K., Aronson, J. A., Nystrom, L. E., & Cohen, J. D. (2003). The Neural Basis of Economic Decision-Making in the Ultimatum Game. Science, 300(5626), 1755–1758. https://doi.org/10.1126/science.1082976
Cunningham, W. A., Johnson, M. K., Gatenby, J. C., Gore, J. C., & Banaji, M. R. (2003). Neural Components of Social Evaluation. Journal of Personality and Social Psychology, 85(4), 639–649. https://doi.org/10.1037/0022-3514.85.4.639
Larsen, J. T., McGraw, A. P., & Cacioppo, J. T. (2001). Can People Feel Happy and Sad at the Same Time?. Journal of Personality and Social Psychology, 81(4), 684–696. https://doi.org/10.1037/0022-3514.81.4.684
Larsen, J. T., Norris, C. J., McGraw, A. P., Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2009). The Evaluative Space Grid: A Single-Item Measure of Positivity and Negativity. Cognition and Emotion, 23(3), 453–480. https://doi.org/10.1080/02699930801994054
van Harreveld, F., Rutjens, B. T., Schneider, I. K., Nohlen, H. U., & Keskinis, K. (2015). The ABC of Ambivalence: Affective, Behavioral, and Cognitive Consequences of Attitudinal Conflict. Advances in Experimental Social Psychology, 52, 285–324. https://doi.org/10.1016/bs.aesp.2015.01.002
Schneider, I. K., & Schwarz, N. (2017). Mixed Feelings: The Case of Ambivalence. Current Opinion in Behavioral Sciences, 15, 39–45. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2017.05.012
van Harreveld, F., Nohlen, H. U., & Schneider, I. K. (2015). The ABC of Ambivalence: Affective, Behavioral, and Cognitive Consequences of Attitudinal Conflict. Advances in Experimental Social Psychology, 52, 285–324. https://doi.org/10.1016/bs.aesp.2015.01.002
Rothman, A. J., Haddock, G., & Schwarz, N. (2021). Attitude Strength, Ambivalence, and Behavior Change: Contemporary Perspectives. Social and Personality Psychology Compass, 15(8), e12629. https://doi.org/10.1111/spc3.12629
Schneider, I. K., van Harreveld, F., Rotteveel, M., Topolinski, S., van der Pligt, J., Schwarz, N., & Koole, S. L. (2022). The Experience of Ambivalence: Affective Conflict and Psychological Functioning. Personality and Social Psychology Review, 26(1), 5–35. https://doi.org/10.1177/10888683211016039
Ong, A. D., Zautra, A. J., & Smith, B. W. (2023). Emotional Complexity and Ambivalence Across the Life Span. Current Directions in Psychological Science, 32(4), 305–312. https://doi.org/10.1177/09637214231159372
Schneider, I. K., van Harreveld, F., & Rutjens, B. T. (2024). Ambivalence and Psychological Conflict: New Directions in Theory and Research. Annual Review of Psychology, 75, 421–447. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-022423-032559