İçeriğe geç
Klinik tıp Pulmonoloji

Bronşiyal astım

20250531_1938_Bronşiyal Astım İllüstrasyonu_simple_compose_01jwkpp5yhewebpq69dp0n1v1q

1. Tanım ve Terminoloji

Astım bronşiale, hava yollarının kronik enflamatuvar bir hastalığıdır; değişken ve çoğunlukla geri dönüşlü hava akımı kısıtlanması, bronş hiperreaktivitesi ve geniş bir klinik fenotip yelpazesi ile karakterizedir. Terim, eski Yunanca ἄσθμα (ásthma, “kesik kesik nefes alma”) kökünden türemekte olup Hipokrat yazılarında epizodik nefes darlığını tanımlamak amacıyla kullanılmıştır. Latince “asthma bronchiale” biçimi, İngilizce “bronchial asthma” üzerinden pek çok dile geçmiş ve klinik literatürde standart terminoloji olarak yerleşmiştir. Çağdaş pnömolojide tanımın ayırt edici öğesi, obstrüksiyonün antienflamatuvar ve bronkodilatör tedaviyle en azından kısmen tersine çevrilebilir olması ve yalnızca kalıcı yapısal değişikliklerle açıklanamamasıdır.

Küresel Astım Girişimi (GINA) astımı, hava yollarının kronik enflamasyonu ve çeşitli tetikleyicilere bağlı olarak farklı yoğunluklarda seyreden hışıltı, nefes darlığı, göğüs sıkışması ve öksürük semptomlarıyla birlikte zamanla değişkenlik gösteren ekspiratuvar akım kısıtlanmasıyla tanımlanan heterojen bir hastalık olarak tanımlamaktadır. KOAH ile ayrım esas olarak obstrüksiyon geri dönüşlülüğü, ilk belirti yaşı ve enflamatuvar pattern temelinde yapılır.

2. Epidemiyoloji

Astım bronşiale, dünya genelinde en sık görülen kronik hastalıklar arasında yer almaktadır. DSÖ, küresel prevalansı yaklaşık 339 milyon olarak tahmin etmekte; bununla birlikte bölgesel eşitsizlikler belirgindir. Avrupa’da yetişkinlerde prevalans %5–12 arasında seyretmekte olup kentsel bölgelerde kırsala kıyasla tutarlı biçimde daha yüksektir. Almanya özelinde ise kaynaklara göre farklılaşan veriler mevcuttur: bazı kaynaklarda %2–4, diğerlerinde %6–10 arasında prevalans bildirilmektedir; bu tutarsızlık büyük ölçüde tanı kriterlerindeki ve çalışma metodolojilerindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Almanya’da astıma bağlı yıllık ölüm sayısı yaklaşık 5.000 olarak bildirilmekte olup bu rakam, kötü tedavi uyumu ve altta yatan kontrol edilebilir risk faktörlerinin önlenebilirlik potansiyeline dikkat çekmektedir.

Hastalık yaşı bimodal bir dağılım göstermektedir. Bronşiyal astım genellikle çocuklukta başlar ve bu yaş grubunda en sık görülen kronik hastalık konumundadır; çocukluk çağındaki tüm kronik hastalıklar arasında önde gelen morbidite yükü oluşturmaktadır. Çocukluk çağında erkek cinsiyet baskınken yetişkin dönemde oran denkleşmekte, geç başlangıçlı olgularda ise kısmen tersine dönmektedir. Tüm astım ölümlerinin yaklaşık %70’inin önlenebilir olduğu düşünülükten, optimum tedaviye erişim ve hasta eğitimi epidemiyolojik açıdan halk sağlığı önceliklerinin başında gelmektedir.

Çocuklar özellikle dikkat gerektiren bir gruptur: Astımlı çocukların %80’e kadarı ergenlik döneminde kısmi veya tam klinik remisyona girebilmektedir; ancak bu remisyon akciğer fonksiyonlarının veya bronş hiperreaktivitesinin tam normalleşmesi anlamına gelmemektedir. Bu hastalarda astım yetişkin yaşta yineleyebilir. Persistan bronş hiperreaktivitesinin klinik olarak belirgin semptom olmaksızın var olabildiği subklinik (sessiz) astım tablosu, akciğer gelişimini olumsuz etkileyebileceğinden klinisyenin göz ardı etmemesi gereken bir durumdur.

3. Etiyoloji ve Patogenez