Sinonim: Balance, Balancieren.
Canlının algısını hızlandırma ve yer çekimini fark etmesini sağlar. duyu organlarından alınan uyarılar, bir başka hücre ve bağlantılı sistem ile iletimi sağlar. Bu algı sisteminde, statolith denilen sert tanecikler görev yapar. Canlının dönme hareketinde, borucuklardan sıvılar ağırlık olarak görev yapar. Bütün omurgalılarda, insanda dahil olmak üzere, vestibularapparat en önemli denge organıdır.
vestibularapparat, insanda ve omurgalılarda iç kulakta yer alır.5 parçadan oluşur, 3 ü kemeraltı ve diğer ikisi makula organ olarak belirtilen yapılardır, yani sacculus veutriculus. Balık ve amfibilerde ek olarak 6. bileşene sahiptir. Bu birleşen, bir lagenadır, yani bir makula organ olarak tanımlanır. kemer altı bileşenlerinin sayısında türe göre değişiklilik olabilir.
vestibularapparat , endolimf dolu kemerlaltı ile, dönme duyu organını kurar. Dikeye yakın bir şekilde birlikte dururlar, kafanın dönüş hızını algılarlar. kemerlerden ve genişlemeden oluşmuştur(ampulle). İçinde, kemeraltlarında(borucuklarda) saç hücresi denilen duyu hücresi bulunur. Bu hücrenin amacı mekanik algıyı sinir sistemi aktivitesine dönüştürmektir. Bu hücreler cupula adı verilen bir konide çıkıntı yapar. Kafanın dönmesi ile birlikte, endolimf eylemsizlik yüzünden, borucuklarda dönüş yönünün tersinde akar. Bu sayede, cupulave içindeki saç hücreleri uyarılır ve oluşan elektirik sinyali borucuklara bağlı sinirler ile beyine ulaşır.
sacculus; vertikal düzlemde oluşan hızlanmaları kavrar.
utriculus; horizontal düzlemden oluşan hızlanmaları kavrar. Saç hücreleri, uzantıları(saç hücrecikleri ve en önemlisi stereosiller) ile jöle kıvamındaki hücre zarında çıkıntı yaparlar. hücre zarı otolith bulundurur. otolith ler ince kalsiyum karbonat kristalidirler. Bu yapı hücre zarının kalınlığını arttırır ve bununla birlikte eylemsizliği mümkün kılar, düz bir eksendeki hızlanmanın kavranmasını sağlar.
duyu hücreleri, bilgileri vııı. nervus vestibulocochlearis üzerinden, beyin kökündeki vestibularis çekirdeğine iletir. burası aynı zamanda, göz, beyincik ve omurilik bilgilerini barındırır.
denge organı ile göz arasındaki bağlantı sayesinde, görsel algının stabil bir şekilde kafa hareketleri esnasında çalışmasını sağlar.
bilinçli hareket için, denge sistemi, görsel sistem ve propriozeptiv sistem(derinlik algısı) sorumludur. Bu sistemlerden herhangi birisindeki bir aksaklık veya bozukluk baş dönmesine sebep olabilir. Denge organı , aynı zamanda karanlıkta hareket ve komplex hareketlerde de rol oynar.
Denge testleri;
- Romberg deneyi; Kişi, gözleri kapalı şekilde elleri horizontal yönde uzatarak, ayaklar birbirine değdirir.
- Unterberger deneyi; Kişi, gözleri kapalı şekilde elleri horizontal yönde uzatarak ileri doğru yürür.
- Kanal zayıflaması; gözleri kapalı şekilde yürürken değerlendirme yapılır.
Deneysel testler;
Denge organının kalori testi; Kişinin kafası hafif yukarıda yatar pozisyonda, gözleri kapalıdır. Duyu kanalı sıcak veya soğuk suyla yıkanır. böylece endolimfler vestibularorgan da hareket eder. Bu sayede bir nistagmus oluşur, yani tipik göz seyirmesi. sağlıklı göz sıcak suyla yıkanmış kulağa doğru yönelim yapar, soğuk suyla yıkanmışa ise karşı yönde yönelim yapar.