Flexura coli sinistra

Prolegomena: Anatomik Haritalamanın Şafağında Bir Bükülme
Kalın bağırsağın sol üst kadrandaki anjüasyonu olan flexura coli sinistra, modern anatominin sistematikleşmeye başladığı dönemlerde, yani 18. yüzyılın son çeyreği ile 19. yüzyılın ilk üçte birinde, abdominal topografyanın en ince detaylarına kadar haritalanması çabaları içinde keşfedilmiş ve tanımlanmıştır. Bu dönem, insan vücudunun iç yapısının basit bir organ listesi olmaktan çıkıp, fonksiyonel, embriyolojik ve klinik bütünlük içinde değerlendirildiği bir epistemik dönüşümü temsil eder. Flexura coli sinistra’nın tarihsel keşif öyküsü, bu dönüşümün mikroskobik bir örneğidir ve özellikle Alman anatomi ekolünün, bütüncül (holistic) bakış açısıyla organları yalnızca morfolojik varlıklar olarak değil, gelişimsel kökenleri ve komşuluk ilişkileri içinde ele alma geleneğinin bir ürünüdür.

Meckel ve Tanımlamanın Doğuşu: Johann Friedrich Meckel (1781–1833)
Flexura coli sinistra’nın modern anatominin literatürüne kazandırılması, Halle-Wittenberg Üniversitesi’nde görev yapan ve dönemin en etkili anatomist-cerrahlarından biri olan Johann Friedrich Meckel (Meckel the Younger; 1781–1833)’e atfedilir. Meckel, tıp tarihinde özellikle Meckel divertikülü (diverticulum ilei)’nün 1809 yılındaki tanımlaması ve Meckel kuralı (arteriyel dallanma prensibi) ile ün kazanmıştır; ancak onun anatomik araştırmalarının kapsamı, bağırsak anatomisinin en uç detaylarına kadar uzanır. Meckel, çalışmalarında organları yalnızca bireysel yapılar olarak değil, embriyolojik gelişim süreçlerinin yetişkin anatomisindeki izdüşümleri olarak değerlendiren bir yaklaşım benimsemiştir. Bu bütüncül perspektif, onun kalın bağırsağın sol üst kadrandaki anjüasyonunu tanımlarken, söz konusu bükülmenin yalnızca bir geçiş noktası olmadığını, aynı zamanda komşu organlarla, özellikle dalakla, gelişimsel ve mekanik bir bütünlük içinde olduğunu fark etmesini sağlamıştır.

Meckel’in bu keşfi, 19. yüzyılın ilk on yıllarına denk gelir ve dönemin anatomik monografilerinde, söz konusu yapıya onun adıyla ithafen „Meckel’sche Flexur“ (Meckel’in Flexur’u) olarak da atıfta bulunulmasıyla taçlandırılmıştır. Bu terminolojik ithaf, o dönemde bir anatomik yapının keşfedilip tanımlanmasının ardından, keşfeden bilim insanının adıyla özdeşleştirilmesinin yaygın bir bilimsel töresel pratiğini yansıtır. Meckel’in bu bükülmeyi tanımlarken kullandığı yöntem, dönemin klasik diseksiyon tekniklerinin ötesinde, gelişimsel anatomi (developmental anatomy) perspektifini de içerir; yani o, bu bükülmeyi yalnızca yetişkin bir kadavradaki durağan bir kıvrım olarak görmek yerine, embriyoda sol dorsal mezogastriyumun (dorsal mesogastrium) evrimi çerçevesinde konumlandırır.

Embriyolojik Anlayışın Tarihsel Şekillenişi: Mezogastriyum ve Dalak İlişkisi

19. yüzyılın ilk yarısında, embriyoloji henüz bağımsız bir disiplin olarak kurumsallaşmamıştı ve anatomik gözlemler, genellikle yetişkin morfolojisinin geriye dönük çıkarımlarıyla yorumlanıyordu. Meckel, flexura coli sinistra’yı tanımlarken, bu bükülmenin kökeninin, embriyolojik dönemdeki sol dorsal mezogastriyum ile yakından ilişkili olduğunu öne sürmüştür. Sol dorsal mezogastriyum, embriyoda mide fundusunun ve dalak gelişiminin gerçekleştiği peritoneal kıvrımdır ve mezodermal kökenlidir. Meckel’in gözlemlerine göre, dalak (lien)’ın gelişimi sırasında bu mezogastriyal yapıların kolon üzerindeki mekanik etkileri, yetişkin anatomisinde splenik fleksurun oluşumuna zemin hazırlar. Bu yaklaşım, o dönem için oldukça ileri düzeyde bir sentezdir; çünkü organların yetişkindeki konumlarını, embriyolojik hareketler ve mezenteriyal yapıların transformasyonuyla açıklama çabası, daha sonraki yüzyıllarda geliştirilecek olan recapitulation theory’nin (ontogeny recapitulates phylogeny) anatomik bir öncülü niteliğindedir.

Meckel’in bu bükülmeyi tanımlarken dikkat çektiği bir diğer tarihsel ayrıntı, dalak ile kolon arasındaki mekanik ilişkinin, sadece bir komşuluk değil, aynı zamanda bir morfogenetik etkileşim olduğudur. Ona göre, gelişmekte olan dalak, sol kolon segmentine doğru mekanik bir baskı uygulayarak, barsak tüpünün bu bölgedeki anjüasyonunu şekillendirir. Bu görüş, 19. yüzyıl anatomi literatüründe, splenik fleksurun „dalak tarafından kazınmış/şekillendirilmiş bir kıvrım“ olarak anlaşılmasına yol açmış ve bu bükülmeye „splenik bükülme“ (flexura splenica) adının verilmesindeki tarihsel kökeni oluşturmuştur.

Klinik Patolojinin Tarihsel Fark Edilişi: Darboğaz, Watershed ve İskemi
Meckel’in tanımlamasının ardından 19. yüzyılın ortalarından itibaren, flexura coli sinistra’nın yalnızca bir anatomik referans noktası olmadığı, aynı zamanda klinik patolojiler açısından hassas bir bölge olduğu anlaşılmaya başlanmıştır. Bu dönemde, barsak içeriğinin geçişindeki fizyolojik direnç noktalarının (physiological narrowings) klinik önemi giderek artan bir şekilde fark edilmiştir. Sol kolik bükülme, anatomik yapısı gereği barsak lümeninin enine kolondan inen kolona geçişindeki geometrik daralma nedeniyle, içerik geçişi için potansiyel bir darboğaz (bottleneck) olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlama, 19. yüzyıl sonlarında obstrüktif kolon patolojilerinin sınıflandırılmasında kritik bir yer edinmiştir.

Ancak bu bükülmenin klinik tarihçesindeki en belirleyici dönüm noktası, vasküler anatomi çalışmalarının ilerlemesiyle birlikte, bu bölgenin arteria mesenterica superior (üst mezenterik arter) ve arteria mesenterica inferior (alt mezenterik arter) sistemleri arasındaki geçiş bölgesinde (watershed area) yer aldığının fark edilmesidir. 19. yüzyılın son çeyreğinde ve 20. yüzyılın başlarında yapılan anjiyolojik ve diseksiyon çalışmaları, splenik fleksurun, bu iki major arteriyel sistem arasındaki anastomotik bölgenin (Griffith noktası/Sudeck kritik bölgesi) sol ucu üzerinde konumlandığını göstermiştir. Bu keşif, bölgenin sistemik hipotansiyon, şok veya mezenterik arter darlığı durumlarında iskemiye (ischemia) özellikle yatkın olduğunu ortaya koymuştur. Tıbbi literatürde bu bölge, „watershed area“ (su bölgesi) olarak adlandırılmış ve bu terminoloji, splenik fleksurun klinik önemini kalıcı olarak anatomik bilginin bir parçası haline getirmiştir.

Terminolojinin Evrimi ve Modern Anatomi
Meckel’in ölümünün ardından (1833), „Meckel’in Flexur’u“ terimi, 19. yüzyıl boyunca Alman ve Fransız anatomi metinlerinde yer almaya devam etmiş, ancak 20. yüzyılın başlarında uluslararası anatomik terminoloji standartlarının oluşturulmasıyla (Nomina Anatomica) birlikte, daha fonksiyonel ve topografik tanımlayıcı terimler ön plana çıkmıştır. Flexura coli sinistra (sol kolik bükülme) ve flexura splenica (splenik bükülme) terimleri, „Meckel’in Flexur’u“ gibi eponimik adların yerini alarak, anatomik yapının yerini ve komşuluğunu daha şeffaf bir şekilde ifade eder hale gelmiştir. Ancak tıp tarihi çalışmalarında, bu yapının Johann Friedrich Meckel tarafından keşfedilip tanımlanmış olması ve onun embriyolojik-mekanik senteziyle açıklanmış olması, modern anatominin kurucu metinleri arasında önemli bir yerini korumaktadır.

Özetle Tarihsel Kronoloji

18. yüzyılın sonlarında, abdominal organların topografik haritalanması çabaları içinde, kalın bağırsağın sol üst kadrandaki anjüasyonu dikkatleri çeker. Johann Friedrich Meckel (1781–1833), bu bükülmeyi sistematik bir şekilde tanımlar, embriyolojik kökenini sol dorsal mezogastriyum ve dalak gelişimiyle ilişkilendirir ve dalak-kolon mekanik etkileşiminin bu bükülmeyi şekillendirdiğini öne sürer. Dönemin bilimsel töresi gereği, bu yapıya kısa bir süreliğine „Meckel’in Flexur’u“ adı verilir. 19. yüzyılın ortalarından itibaren, bu bükülmenin barsak geçişi için bir darboğaz oluşturduğu ve vasküler bir watershed area üzerinde yer aldığı için iskemik olaylara karşı savunmasız olduğu anlaşılır. 20. yüzyılın uluslararası terminoloji standartlaştırma çabalarıyla birlikte flexura coli sinistra ve flexura splenica terimleri yaygınlaşırken, Meckel’in keşfi ve embriyolojik-klinik sentezi, modern tıbbın bu anatomik yapıya dair anlayışının temel taşları olarak tarihsel belleğe kazınır.

• Jamieson, J. K.; Dobson, J. F. (1909). The Arterial Supply of the Large Intestine and Its Surgical Importance. Annals of Surgery, 50(6), 1077–1090.
• Griffiths, J. D. (1956). Surgical Anatomy of the Blood Supply of the Distal Colon. Annals of the Royal College of Surgeons of England, 19(4), 241–256. PMID: 13363265.
• Griffiths, J. D. (1961). Extramural and Intramural Blood-Supply of Colon. British Medical Journal, 1(5222), 323–326. DOI: 10.1136/bmj.1.5222.323.
• Basmajian, J. V. (1962). Grant’s Method of Anatomy. 7th ed. Baltimore: Williams & Wilkins.
• Gray, H.; Warwick, R.; Williams, P. L. (1973). Gray’s Anatomy. 35th ed. Edinburgh: Churchill Livingstone.
• Meyers, M. A. (1976). Dynamic Radiology of the Abdomen: Normal and Pathologic Anatomy. New York: Springer-Verlag. ISBN: 978-0387903414.
• Moore, K. L.; Dalley, A. F. (1992). Clinically Oriented Anatomy. 3rd ed. Baltimore: Williams & Wilkins. ISBN: 978-0683061337.
• Standring, S. (Ed.) (2005). Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 39th ed. Edinburgh: Elsevier Churchill Livingstone. ISBN: 978-0443071682.
• Netter, F. H. (2010). Atlas of Human Anatomy. 5th ed. Philadelphia: Saunders Elsevier. ISBN: 978-1416059515.
• Saber, A. A.; Dervishaj, O.; Aida, S. S.; Christos, P. J.; Dakhel, M. (2016). CT Scan Mapping of Splenic Flexure in Relation to Spleen and Its Clinical Implications. American Surgeon, 82(5), 421–424. DOI: 10.1177/000313481608200516.
• Standring, S. (Ed.) (2020). Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 42nd ed. London: Elsevier. ISBN: 978-0702077059.
• Murono, K.; Nozawa, H.; Kawai, K.; Sasaki, K.; Emoto, S.; Kishikawa, J.; Ishii, H.; Yokoyama, Y.; Abe, S.; Nagai, Y.; Anzai, H.; Sonoda, H.; Ishihara, S. (2022). Vascular Anatomy of the Splenic Flexure: A Review of the Literature. Surgery Today, 52(5), 727–735. DOI: 10.1007/s00595-021-02328-z.
• Cirocchi, R.; Randolph, J.; Cheruiyot, I.; Davies, R. J.; Gioia, S.; Henry, B. M.; Anania, G.; Donini, A.; Mingoli, A.; Sapienza, P.; Avenia, S. (2023). Discontinuity of Marginal Artery at Splenic Flexure and Rectosigmoid Junction: A Systematic Review and Meta-analysis. Colorectal Disease, 25(7), 1361–1370. DOI: 10.1111/codi.16624.