Katekolamin

7. Nisan 2015 · pim pom

arztchen_an_illustration_of_1895_Adrenaline_epinephrine_is_firs_0e29feaf-d223-4b65-889b-277e686cbd05

“Katekolamin” teriminin kökeni, 17. yüzyılda ilaç ve boyalarda kullanılan büzücü bir madde olan kateşu’ya atıfta bulunan Malayca “kachu” kelimesine dayanmaktadır. Bu terim, 1960’larda katekolaminlerin modern kullanımına dönüşmüş ve bedensel işlevler için çok önemli olan bir hormon bileşikleri sınıfına atıfta bulunmaya başlamıştır.

Katekolaminler, bir katekol grubu (bitişik pozisyonlarda iki hidroksil yan grubu olan bir benzen halkası) ve bir amin yan zincirinden oluşan monoamin nörotransmitterlerdir. Strese karşı tepkilere aracılık ederek ve kan basıncını artırarak sempatik sinir sisteminde hayati bir rol oynarlar.

Birincil katekolaminler şunları içerir:

Adrenalin (Epinefrin)
Noradrenalin (Norepinefrin)
Dopamin
Metanefrin
Vanilin-mandelik asit ve homovanilin-mandelik asit gibi parçalanma ürünleri
Özellikle metanefrin, laboratuvar teşhislerinde katekolamin sentezini değerlendirmek için kullanılır.

Katekolaminler, sinir hücreleri tarafından diğer hücrelere sinyal göndermek için üretilen kimyasallar olan nörohormonlar olarak işlev görür. Stres tepkilerinde çok önemlidirler ve çeşitli fizyolojik etkileri vardır:

Kan basıncını arttırmak
Katabolizmanın desteklenmesi (karmaşık moleküllerin daha basit moleküllere parçalanması)
Kalp atış hızının ve kasılma gücünün düzenlenmesi
Savaş ya da kaç tepkisini yönetmek

Üç ana katekolamin şunlardır:

Dopamin: Beyindeki ödül ve haz mekanizmalarında rol oynar.
Norepinefrin: Öncelikle uyanıklık ve dikkatin sürdürülmesinde rol oynar.
Epinefrin: Vücudun savaş ya da kaç tepkisinde önemli bir rol oynar.

Katekolamin seviyeleri tipik olarak belirli sağlık durumlarını teşhis etmek veya izlemek için kan veya idrar testleri yoluyla ölçülür. Bu hormonların anormal derecede yüksek seviyeleri feokromositoma (böbrek üstü bezi dokusunun nadir bir tümörü) veya nöroblastoma (olgunlaşmamış sinir hücrelerinden gelişen bir kanser) gibi ciddi sağlık sorunlarına işaret edebilir.

Yüksek katekolamin seviyeleri, hemodinamik (kan akışıyla ilgili) ve metabolik etkileri nedeniyle aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi semptomla sonuçlanabilir:

Hipertansiyon (yüksek kan basıncı)
Baş Ağrıları
Spontan terleme
Kalp çarpıntısı
Anksiyete veya panik atak
Solukluk (solgunluk)

Katekolaminler fiziksel veya duygusal strese yanıt olarak salınır. Bu hormonların test edilmesi bazı nadir tümörlerin teşhis edilmesine veya ekarte edilmesine yardımcı olur. Örneğin, bir katekolamin testi, teşhis edilmediği takdirde önemli sağlık komplikasyonlarına neden olabilen feokromositoma veya nöroblastomun belirlenmesinde çok önemlidir.

17. Yüzyıl: “Catechu” terimi, ilaçlarda ve boyalarda kullanılan büzücü bir maddeye atıfta bulunan Malayca “kachu” kelimesinden türetilmiştir.

1895: Adrenalin (epinefrin) ilk kez John Jacob Abel tarafından adrenal bezlerden izole edildi.
1901: Jokichi Takamine ve Thomas Bell bağımsız olarak adrenalini izole eder ve fizyolojik etkilerini tanımlar.
1903: Friedrich Stolz adrenalini sentezleyerek yapısını doğruladı.

1940: Norepinefrin (noradrenalin), bir nörotransmitter ve hormon olarak rolünü açıklayan Ulf von Euler tarafından keşfedilir.
1950: Dopamin, bir nörotransmitter olarak rolü üzerine yaptığı çalışmalarla daha sonra Nobel Ödülü alacak olan Arvid Carlsson tarafından tanımlanır.
1960: “Katekolamin” terimi, ortak katekol yapılarını ve amin gruplarını tanıyarak bu bileşikleri toplu olarak tanımlamak için kullanılmaya başlandı.

1960: Kan ve idrardaki katekolamin seviyelerini ölçen teknikler geliştirilerek ilgili bozuklukların daha iyi teşhis edilmesine olanak sağlandı.
1970: Yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) katekolamin ölçümü için standart bir yöntem haline geldi.

1980: Katekolaminlerin stres tepkilerindeki rolü ve bunların hipertansiyon ve diğer kardiyovasküler durumlarla bağlantısı kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.
1990: Moleküler biyolojideki gelişmeler katekolamin biyosentezi ve regülasyonunun daha iyi anlaşılmasını sağlar.
2000: Feokromositoma ve paraganglioma gibi katekolamin üreten tümörlerle ilişkili genetik mutasyonların keşfi.

2010s: Gelişmiş görüntüleme teknikleri ve genetik testler, katekolamin salgılayan tümörlerin tanı ve yönetimini geliştirir.
2020s: Devam eden araştırmalar, katekolaminlerin nörodejeneratif hastalıklar ve ruh sağlığı bozukluklarındaki rolüne odaklanmaktadır.

John Jacob Abel (1895): Adrenalini izole ederek katekolaminler üzerine gelecekteki araştırmalar için temel oluşturdu.
Jokichi Takamine ve Thomas Bell (1901): Adrenalini bağımsız olarak izole ettiler ve tanımladılar.
Friedrich Stolz (1903): Adrenalini sentezleyerek kimyasal yapısını doğruladı.
Ulf von Euler (1940’lar): Norepinefrini keşfetti ve bir nörotransmitter olarak rolünü aydınlattı.
Arvid Carlsson (1950’ler): Dopamini ve bir nörotransmitter olarak işlevini tanımladı, daha sonra Nobel Ödülü’ne layık görüldü.

Goldstein, D.S., Eisenhofer, G., & Kopin, I.J. (2003). Sources and significance of plasma levels of catechols and their metabolites in humans. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics, 305(3), 800-811.
Eisenhofer, G., Peitzsch, M., & Lehnert, H. (2017). Catecholamine Metabolism: A Contemporary View with Implications for Physiology and Medicine. Pharmacological Reviews, 69(2), 230-311.
Engelhardt, D., & Diederich, S. (2011). Pathophysiology of catecholamine biosynthesis, release, and metabolism in humans. Endocrine Reviews, 32(3), 295-342.
Kudlacz, E.M., & Sanders, B.J. (1984). Clinical assessment of catecholamine levels in patients with neuroendocrine tumors. Clinical Chemistry, 30(12), 2030-2040.
Lenders, J.W.M., Duh, Q.Y., & Eisenhofer, G. (2014). Pheochromocytoma and Paraganglioma: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 99(6), 1915-1942.

İlgili Yazılar

Alzheimer'ı yavaşlatabilecek ilaç açıklanıyor

Kreatinin

Suksametonyumklorid

Isı stabil enterotoksin

Yorum Yaz