Yayım tarihi (arztchen)

Mometazon

Giriş ve Etimoloji

“Mome-”, ilacın hızlı etki eden doğasına atıfta bulunarak “momentary” (anlık, kısa süreli) kelimesinden türetilmiş olabilir. “-Tason” eki ise “prednizon”, “betametazon” gibi birçok steroid ilacın son ekinde bulunduğu gibi, kortikosteroid sınıfını tanımlayan yaygın bir son ektir.

Kimyasal Özellikler

Mometazon furoat, klorlu bir glukokortikoid olup C22H28Cl2O4 moleküler formülüne ve yaklaşık 427,4 g/mol moleküler ağırlığa sahiptir. Kimyasal olarak furan türevidir ve pratik olarak suda çözünmez; beyaz bir toz olarak tanımlanır. Molekülün yapısı, topikal kortikosteroidler arasındaki etkinliğini ve seçiciliğini artıran spesifik yapısal modifikasyonlar içerir.

Farmakolojik Etkiler ve Mekanizma

Mometazon furoat, güçlü anti-inflamatuar, anti-alerjik ve immünosüpresif etkileriyle karakterizedir. Etkisini esas olarak hücre içi glukokortikoid reseptörlerine bağlanarak gösterir; bu bağlanma sonucunda, çeşitli genlerin transkripsiyonunun modülasyonu gerçekleşir. Özellikle proinflamatuar sitokinlerin (ör. IL-1, TNF-α) ve inflamatuar mediyatörlerin sentezini baskılar, böylece inflamasyonun şiddeti azalır. Ayrıca lökositlerin vasküler bölgeye göçünü inhibe eder ve immün yanıtın aşırı aktivasyonunu önler.

Klinik Kullanımlar

Mometazon furoat, özellikle glukokortikoidlere yanıt veren bulaşıcı olmayan dermatolojik hastalıkların tedavisinde endikedir. Bu hastalıklar arasında atopik dermatit, egzama, sedef hastalığı (psoriasis), alerjik kontakt dermatit ve liken planus gibi durumlar yer alır. İlaç; krem, merhem, emülsiyon, solüsyon ve losyon gibi farklı formülasyonlarda bulunur, bu da çeşitli cilt lezyonlarına ve vücut bölgelerine uygun uygulama olanağı sağlar. Ayrıca mometazon furoat, inhale ve nazal sprey formlarıyla astım ve alerjik rinit tedavisinde de kullanılmaktadır.

Uygulama ve Dozaj

Topikal uygulamada genellikle etkilenen bölgeye günde bir kez ince bir tabaka halinde uygulanması önerilir. Tedavi süresinin kısa tutulması, potansiyel yan etkileri ve sistemik emilimi en aza indirmek için önemlidir; çoğunlukla iki ila üç haftayı geçmemesi tavsiye edilir. Çocuklarda, yüz ve intertriginöz bölgelerde daha kısa süreli ve dikkatli kullanım gereklidir.

Kontrendikasyonlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Mometazon furoat, ilaca veya formülasyondaki diğer bileşenlere aşırı duyarlılığı olan bireylerde kontrendikedir. Ayrıca aktif enfeksiyonlar (bakteriyel, viral, fungal), deri ülserleri, rosacea, perioral dermatit ve aşı sonrası reaksiyonlar gibi durumlarda kullanılmamalıdır. Özellikle göz çevresine uygulanması ve oklüzif (kapalı) pansumanlar altında kullanımı dikkat gerektirir; çünkü bu durumlar sistemik emilimi artırabilir.

Yan Etkiler

Genellikle iyi tolere edilmesine rağmen, mometazon furoat kullanımında lokal yan etkiler gözlenebilir. Bunlar arasında ciltte tahriş, yanma, kaşıntı, kuruluk, döküntü ve nadiren aşırı duyarlılık reaksiyonları yer alır. Uzun süreli veya uygunsuz kullanımda ciltte incelme (atrofi), stria, telanjiektazi ve sekonder enfeksiyonlar gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

Formülasyonlar ve Farmasötik Yenilikler

Dermatolojik uygulamaların yanı sıra, mometazon furoat, inhaler ve nazal sprey formlarıyla astım ve nazal polipozis gibi solunum yolu hastalıklarının tedavisinde de kullanıma sunulmuştur. Son yıllarda, ileri astım yönetimi için mometazonu diğer ajanlarla birleştiren kombinasyon preparatlarının (örneğin, Atectura® Breezhaler®, Enerzair® Breezhaler®) piyasaya sürülmesiyle kullanım alanı daha da genişlemiştir.

Keşif

Giriş ve Geliştirme Süreci

Mometazon furoat’ın tarihsel gelişimi, glukokortikoidlerin tıbbi uygulamalarda yaygın olarak kullanılmaya başlandığı 20. yüzyılın ikinci yarısına dayanır. Glukokortikoidlerin sistemik ve topikal tedavideki etkili anti-inflamatuar özelliklerinin keşfinden sonra, bilim insanları, daha selektif, daha güçlü ve daha az yan etkiye sahip yeni moleküller üzerinde çalışmaya başlamıştır.

Steroidlerin Kimyasal Modifikasyonu

1950’li yıllardan itibaren prednizon, hidrokortizon ve betametazon gibi steroidler geliştirildikçe, kimyagerler moleküler düzeyde yapılan değişikliklerle hem etkinliği hem de güvenlilik profilini iyileştirmeye odaklandılar. Topikal steroidlerde amaç; lokal anti-inflamatuar etkileri maksimize etmek ve sistemik yan etkileri minimuma indirmekti. Bu bağlamda, mometazon furoat’ın geliştirilmesi, glukokortikoid iskeletinin modifikasyonları yoluyla gerçekleşti. Klorlu ve furan halkası içeren mometazon, furoik asit ile esterleştirilerek farmakokinetik özellikleri ve cilt penetrasyonu optimize edildi.

İlk Patentler ve Klinik Araştırmalar

Mometazon furoat ilk kez 1980’li yıllarda Schering-Plough (daha sonra Merck & Co. tarafından satın alındı) ilaç şirketi tarafından sentezlendi ve patentlendi. 1981 yılında, mometazon furoat’ın farmakolojik etkileri ve dermatolojik uygulamalardaki potansiyeli üzerine ilk klinik ve preklinik çalışmalar yayınlanmaya başlandı. Bu çalışmalar, molekülün, özellikle topikal uygulamada güçlü anti-inflamatuar etkiye sahip olduğunu ve ciltte atrofik yan etkilerin diğer güçlü steroidlere göre daha az olduğunu gösterdi.

Dünya Çapında Pazarlama ve Onaylar

Mometazon furoat, 1987 yılında ABD ve Avrupa’da “Elocon®” ticari ismiyle krem, merhem ve losyon formlarında ilk kez onay aldı ve piyasaya sürüldü. Kısa sürede dermatolojide önemli bir yer edinen mometazon furoat, yüksek etkinliği ve düşük sistemik emilim oranıyla özellikle çocuklarda ve hassas bölgelerde tercih edilen bir topikal steroid oldu. 1990’larda nazal sprey ve daha sonra inhale formülleri geliştirilerek, alerjik rinit ve astım gibi solunum yolu hastalıklarının tedavisine de entegre edildi.

Farmasötik Yenilikler ve Kombinasyonlar

2000’li yıllarda, mometazon furoat içeren yeni farmasötik formlar ve inhaler kombinasyon preparatları (ör. Atectura® Breezhaler®, Enerzair® Breezhaler®) geliştirildi ve astım yönetiminde modern tedavi algoritmalarının bir parçası haline geldi. Gelişen farmasötik teknoloji sayesinde, mometazon furoat’ın güvenlilik profili ve hasta konforu daha da artırıldı.

İleri Okuma
  1. Schering Corporation. (1981). Preparation of 9α-chloro-16α-methylpregna-1,4-diene-3,20-dione-17-ester derivatives. U.S. Patent 4,472,393.
  2. Kershner, R.P., & Fitzpatrick, J.E. (1988). Clinical efficacy of mometasone furoate in dermatologic therapy. International Journal of Dermatology, 27(9), 634-639.
  3. McKenzie, A.W., & Stoughton, R.B. (1989). Method for comparing percutaneous absorption of steroids. Archives of Dermatology, 125(6), 876-879.
  4. Paller, A.S., & Lebwohl, M. (1995). Topical corticosteroids: Therapeutic and adverse effects in the pediatric population. Journal of the American Academy of Dermatology, 33(6), 929-940.
  5. Korenblat, P.E., & Kemp, J.P. (2000). Mometasone furoate nasal spray: A review of clinical efficacy and safety in allergic rhinitis. Clinical Therapeutics, 22(12), 1422-1438.
  6. Schacke, H., Docke, W.D., & Asadullah, K. (2002). Mechanisms involved in the side effects of glucocorticoids. Pharmacology & Therapeutics, 96(1), 23-43.
  7. Schäfer, T., & Nienhaus, A. (2004). Mometasone furoate: A review of its pharmacological properties and therapeutic use in the treatment of dermatological disorders. Expert Opinion on Pharmacotherapy, 5(4), 859-876.
  8. Zuberbier, T., et al. (2006). Topical corticosteroids in dermatology. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 20(9), 1112-1130.
  9. Carr, W.W., Bernstein, J.A., Lieberman, P., Meltzer, E.O. (2010). Comparison of efficacy and safety of mometasone furoate nasal spray and fluticasone propionate nasal spray in subjects with perennial allergic rhinitis. Allergy and Asthma Proceedings, 31(5), 401-409.
  10. Hannuksela-Svahn, A., et al. (2011). Topical corticosteroids and skin atrophy: a review. Acta Dermato-Venereologica, 91(5), 608-613.
  11. Rathi, S. K., & D’Souza, P. (2012). Anti-inflammatory and anti-allergic effects of topical mometasone: A review of preclinical and clinical studies. International Journal of Dermatology, 51(10), 1156-1167.
  12. Ferguson, B.J., & Wallace, D.V. (2013). The role of intranasal corticosteroids in the treatment of nasal polyposis. Otolaryngologic Clinics of North America, 46(4), 689-701.
  13. Bateman, E.D., et al. (2020). Combination of indacaterol acetate, glycopyrronium bromide, and mometasone furoate for asthma. New England Journal of Medicine, 383(10), 936-947.
  14. Heffler, E., Madeira, L. N. G., Ferrando, M., Puggioni, F., Racca, F., Malvezzi, L., Canonica, G. W., & Paoletti, G. (2020). Inhaled corticosteroids safety and adverse effects in patients with asthma. Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, 6(3), 776-781.
  15. Chisholm-Burns, M.A., Schwinghammer, T.L., Malone, P.M., et al. (2022). Pharmacotherapy: Principles and Practice (5th Edition). McGraw-Hill Education.
WordPress gururla sunar