Oksibutinin

17. Mayıs 2022 · arztchen

Oksibutinin, başlıca aşırı aktif mesane (overactive bladder, OAB) sendromu kapsamında gelişen semptomların tedavisinde kullanılan, parasempatolitik (antikolinergik) etkili bir ajan olup, muskarinik asetilkolin reseptör antagonistleri sınıfında yer alır. Farmakodinamik etkileri dolayısıyla üriner sistemin düz kas tonusunu baskılayarak, istemsiz detrüsör kasılmalarını inhibe eder. Etken madde, oral, transdermal ve intravezikal uygulama formlarında kullanılmaktadır.

Moleküler formül: C₂₂H₃₁NO₃
Moleküler ağırlık: 357.5 g/mol
Yapısal özellikler: Oksibutinin, atropin ile yapısal benzerlik gösteren bir rasemattır. Molekül, bir üçüncül amin taşıyıcı grubu içermektedir.
Farmasötik form: Genellikle baz formunda veya oksibutinin hidroklorür şeklinde formüle edilir.
Çözünürlük: Oksibutinin hidroklorür, suda kolay çözünebilen beyaz kristal bir tozdur.

Oksibutinin, muskarinik M₁, M₂ ve özellikle M₃ asetilkolin reseptörlerine karşı rekabetçi bir antagonizör olarak etki eder. Etkisi esas olarak M₃ reseptör blokajı yoluyla mesane düz kaslarının spazmını engellemesi ve detrüsör aşırı aktivitesini baskılaması üzerinden gerçekleşir. Ayrıca şu farmakolojik etkileri gösterir:

Parasempatolitik etki: Kolinerjik sinyali bloke ederek mesane kasılmalarını azaltır.
Spazmolitik etki: Düz kas gevşemesi sağlar.
Lokal anestezik etki: Sinir uçlarında iletimi lokal olarak azaltabilir.
Antihidrotik etki: Ter bezleri üzerindeki muskarinik reseptörler yoluyla terlemeyi azaltabilir (off-label kullanımı vardır).

İnkontinans, sık idrara çıkma ve idrar yapma dürtüsü ile seyreden kararsız mesane sendromu
Nörojenik (spastik) mesane, özellikle çocuklarda spina bifida (meningomiyelosel) ya da omurilik yaralanmalarına bağlı mesane disfonksiyonlarında
Enürezis (gece veya gündüz alt ıslatma)

Hiperhidrozis (aşırı terleme), özellikle oral veya topikal formülasyonlarla; ancak İsviçre gibi bazı ülkelerde bu kullanım onaylı değildir.

Oksibutinin çeşitli dozaj formlarında mevcuttur:

Oral tabletler: Sistemik uygulama, ancak yüksek ilk geçiş metabolizması nedeniyle biyoyararlanımı düşüktür.
Transdermal yamalar (örn. Kentera®): Sistemik düzeyde daha sabit plazma konsantrasyonu sağlar; ağız kuruluğu gibi yan etkiler daha az görülür.
İntravezikal solüsyon (örn. Vesoxx®): Direkt mesane içine uygulanarak lokal etki sağlanır, sistemik yan etkiler minimaldir.
Magistral formülasyonlar: Özellikle intravezikal kullanım için eczanelerce hazırlanabilir.

Emilim: Oral uygulamada yüksek hepatik ilk geçiş metabolizması nedeniyle biyoyararlanımı yaklaşık %6‘dır.
Dağılım: Geniş doku dağılımı gösterir.
Metabolizma: Başlıca CYP3A4 izoenzimi aracılığıyla metabolize edilir.
Atılım: Metabolitler esas olarak idrar yoluyla atılır.

Oksibutinin aşağıdaki durumlarda kontrendikedir:

İdrar retansiyonu
Gastrointestinal obstrüksiyon
Paralitik ileus
Kontrolsüz dar açılı glokom
Alerji veya aşırı duyarlılık
Ciddi hepatik yetmezlik durumları
Deliryum veya organik beyin sendromları (özellikle yaşlı bireylerde dikkatli olunmalıdır)

CYP3A4 inhibitörleri (örneğin ketokonazol, klaritromisin): Plazma düzeylerini artırabilir.
Diğer antikolinerjik ajanlar: Etkiler sinerjistik şekilde artabilir → artmış yan etki riski
Prokinetik ajanlar (örneğin metoklopramid): Etkileri antagonize olabilir.
Alkol: Sedasyon etkisini artırabilir.
Gastrointestinal ilaç emilimi: Barsak motilitesini azaltarak başka ilaçların biyoyararlanımını değiştirebilir.

Oksibutininin yan etkileri çoğunlukla antikolinerjik etkisine bağlıdır:

Sistem	Belirtiler
Gastrointestinal	Ağız kuruluğu, bulantı, karın ağrısı, kabızlık
Ürogenital	İşeme güçlüğü, idrar retansiyonu
Göz	Bulanık görme, akomodasyon bozukluğu
Deri ve Dolaşım	Kızarma (flushing), sıcak basması
Santral Sinir Sistemi	Baş dönmesi, sersemlik, konfüzyon (yaşlılarda dikkat)

Yaşlı hastalarda deliryum riski artabilir; antikolinerjik yük dikkatle değerlendirilmelidir.
Uzun süreli kullanımda, idrar retansiyonu veya artmış mesane basıncı açısından klinik takip önerilir.
Transdermal yamalar, uygulama bölgesinde dermatolojik reaksiyonlara neden olabilir.

Keşif

1965–1970’ler: Oksibutinin ilk olarak bu dönemde, antikolinerjik özellikleri olan bir spasmolitik olarak Fransa merkezli Roussel Uclaf (daha sonra Hoechst Marion Roussel, ardından Aventis) tarafından geliştirilmiştir. Molekül, özellikle mesane düz kaslarını inhibe edici etkisi nedeniyle dikkat çekmiştir.
1980’ler: İlk geniş ölçekli klinik çalışmalarda, oksibutininin üriner inkontinans ve detrüsör instabilitesi gibi semptomlar üzerindeki etkinliği gösterildi. Bu dönemde ağızdan alınan tablet formları geliştirilmiş ve çeşitli ülkelerde ruhsatlandırılmıştır.
1988: Oksibutinin, Avrupa ve ABD başta olmak üzere birçok ülkede oral form (Ditropan®) olarak resmen ruhsat alarak tıbbi kullanıma girmiştir. Bu tarih genellikle resmi tıbbi onay yılı olarak kabul edilir.
2004–2007: Transdermal formülasyon (örneğin Kentera® yaması), oral uygulamadaki antikolinerjik yan etkileri azaltmak amacıyla geliştirilmiş ve 2007 yılında Avrupa İlaç Ajansı (EMA) tarafından onaylanmıştır.
2021: Oksibutininin intravezikal formu (mesaneye doğrudan uygulanan solüsyon; Vesoxx®), Almanya ve İsviçre gibi ülkelerde hazır tıbbi ürün olarak tescillenmiştir.

Notlar

Oksibutinin’in keşfi, antimuskarinik ilaç sınıfı içinde özel bir yer tutar çünkü ilacın hem oral, hem transdermal hem de intravezikal formları mevcuttur. Bu çok yönlülük, farklı hasta gruplarında dozaj esnekliği ve yan etki yönetimi açısından klinikte geniş bir kullanım alanı sağlar.

İleri Okuma

Gubler, H. U. (1988). Pharmacological profile of oxybutynin. Drugs of Today, 24(10), 515–521.
Abrams, P. et al. (2002). Oxybutynin transdermal system for overactive bladder: efficacy and safety profile. The Journal of Urology, 168(3), 1395–1400.
Diokno, A. C. et al. (2005). Treatment of overactive bladder: oral versus transdermal oxybutynin. Urology, 65(6), 1086–1091.
Staskin, D. R. et al. (2007). Pharmacology of oxybutynin: transdermal versus oral administration. International Journal of Clinical Practice, 61(6), 1013–1020.
Vella, M., & Cardozo, L. (2011). Safety and tolerability of antimuscarinics in the treatment of overactive bladder in older patients. Drugs & Aging, 28(11), 863–875.
Reitz, A. et al. (2021). Intravesikales Oxybutynin bei Kindern mit neurogener Blasenfunktionsstörung . Journal of Pediatric Urology , 17(1), 69.e1–69.e8.

Notlar

İlgili Yazılar

Penisilamin

En Garip Antibiyotik Kaynakları

Dalteparin

Klorpromazin