⏱Okuma suresi: 5 dk
İçindekiler
Genel
- Pankreatin, domuz veya sığır gibi memelilerin pankreasından elde edilen bir enzim preparatıdır.
- Sindirim fonksiyonlarını desteklemek üzere kullanılan doğal kaynaklı bir enzim karışımıdır.
- İçerdiği başlıca enzimler:
- Lipazlar: Yağları parçalar.
- Amilazlar: Karbonhidratları parçalar.
- Proteazlar: Proteinleri parçalar.
Kimyasal Özellikleri
- Kökeni: Taze veya dondurulmuş memeli pankreasından elde edilir.
- Fiziksel yapı:
- Açık kahverengi, amorf toz.
- Kendine özgü bir kokuya sahiptir.
- Hafif derecede suda çözünür.
- Asidik ortamda inaktif hale gelir → bu nedenle enterik kaplamalı tabletlerde kullanılır veya mide asidi baskılanmalıdır (örn. proton pompası inhibitörleri ile).
- Enzimatik Aktivite:
- Proteolitik (örneğin tripsin, kimotripsin),
- Lipolitik,
- Amilolitik.
Farmakolojik Etkiler
- Ekzokrin pankreas fonksiyonunun yetersiz olduğu durumlarda enzim ikamesi sağlar.
- Karbonhidratlar, yağlar ve proteinlerin gastrointestinal sistemde sindirimini ve ardından kan dolaşımına emilimini destekler.
- Sindirilmemiş besin öğelerinin kalın bağırsağa ulaşmasını azaltarak gaz, şişkinlik ve ishal gibi şikayetleri önler.
Endikasyonlar
- Pankreas yetmezliği (eksokrin):
- Kistik fibrozis (%85 oranında),
- Kronik pankreatit,
- Pankreatektomi sonrası,
- Gastrektomi sonrası.
- Fonksiyonel dispepsi:
- Gaz, şişkinlik, mide basıncı hissi gibi sindirim yakınmaları.
Uygulama ve Dozaj
- Alım şekli:
- Yemeklerle birlikte yeterli su ile alınmalıdır.
- Çiğnenmemelidir, çünkü ağız mukozasında irritasyona neden olabilir.
- Dozaj:
- Preparatın ürün bilgisine göre bireysel olarak ayarlanır.
- Genellikle lipaz aktivitesine göre doz belirlenir (örn. 10.000–50.000 IU lipaz/doz).
Kontrendikasyonlar
- Aşırı duyarlılık (alerjik reaksiyon riski),
- Akut pankreatit (aktif inflamasyon aşamasında kontrendike),
- Vejetaryen/vegan bireyler için uygun değildir (hayvansal kaynaklı içerik).
Etkileşimler
- Folik asit emilimini azaltabilir → gerekirse folik asit takviyesi yapılmalıdır.
- Akarboz ve miglitol ile birlikte kullanıldığında bu ilaçların hipoglisemik etkisini azaltabilir.
Olası Advers Etkiler
- Aşırı duyarlılık reaksiyonları:
- Deri döküntüsü,
- Bronkospazm.
- Gastrointestinal etkiler:
- Bulantı, karın ağrısı, ishal, kabızlık.
- Nadir fakat ciddi etkiler:
- Fibroz kolonopati (özellikle yüksek doz kullanımda),
- Hiperürisemi (ürik asit düzeylerinde artış),
- Perianal irritasyon (çocuklarda nadiren rapor edilmiştir).
Ticari Preparatlar
- Kapsül, enterik kaplı tablet ve standart tablet formlarında bulunur.
- Marka isimleri:
- Combizym®,
- Creon®,
- Panzytrat®.
Uyarılar ve Önlemler
- Mide asidinden korunması gerektiği için:
- Ya enterik kaplı preparat seçilmeli ya da asit baskılayıcı ilaçlarla birlikte kullanılmalıdır.
- Uzun süreli ve yüksek doz kullanımda kolonik komplikasyon riski izlenmelidir.
- Kullanıcı bilgilendirme broşürü dikkatlice okunmalı, doktor gözetiminde kullanılmalıdır.
Keşif
Keşif Süreci
- Pankreatin, pankreasın sindirim işleviyle ilişkili olduğuna dair ilk bilimsel gözlemler 19. yüzyıl ortalarına dayanır.
- Claude Bernard (1813–1878), 1850’li yıllarda yaptığı deneylerle pankreas sıvısının yağ sindiriminde önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Bu, pankreatik enzimlerin fizyolojik işlevinin ilk sistematik açıklamalarından biri olarak kabul edilir.
- Willy Kühne (1837–1900) tarafından 1876’da “trypsin” enzimi izole edildi. Bu, pankreatik proteazların keşfi açısından kritik bir aşamadır.
- 1890’larda ise pankreas özütlerinin (ekstraktlarının) tedavi amacıyla kullanılabileceği düşünülmeye başlandı. Bu dönem, pankreatin preparatlarının farmasötik ürünlere dönüşmesinin başlangıcıdır.
- yüzyılın başlarında, domuz ve sığır pankreasından elde edilen kurutulmuş pankreas özleri ilk kez ticari olarak sunulmuştur. Bu, modern pankreatin preparatlarının doğrudan öncüsüdür.
- 1940’lı ve 1950’li yıllarda enzim stabilitesine yönelik çalışmalar sonucunda enterik kaplamalı ve yüksek lipaz aktivitesine sahip preparatlar geliştirildi.
Modern Kullanımın Gelişimi
- 1970’lerden sonra, özellikle kistik fibrozis ve kronik pankreatit tedavilerinde pankreatin daha yaygın biçimde reçetelenmeye başlandı.
- 1990’lardan itibaren, farmakokinetik özellikleri daha iyi tanımlanmış olan yüksek potentli ve mikrosferik formülasyonlar (örneğin Creon®) geliştirilerek klinik kullanımda standardizasyon sağlandı.
- Günümüzde pankreatin preparatları, Avrupa Farmakopesi ve ABD Farmakopesi gibi otoriteler tarafından tanımlanmakta ve kalite standartları belirlenmiş farmasötik ürünler olarak üretilmektedir.
İleri okuma
- Bernard, C. (1856). Leçons sur les effets des substances toxiques et médicamenteuses sur les animaux. Paris: Baillière.
- Kühne, W. (1876). Über das Trypsin, einen aus dem Pankreas absonderten, im alkalischen Medium wirksamen Ferment. Hoppe-Seyler’s Zeitschrift für Physiologische Chemie, 1(2), 125–138.
- Abel, J. J., & Davis, B. D. (1913). The physiological action of trypsin and its allied enzymes. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics, 4(3), 203–224.
- Parsons, H. T., et al. (1955). Pancreatic enzyme therapy in pancreatic steatorrhea. The Lancet, 265(6866), 1017–1020.
- Layer, P., Keller, J. (2003). Lipase supplementation therapy: standards, alternatives, and perspectives. Pancreas, 26(1), 1–7.
- Domínguez-Muñoz, J. E. (2007). Pancreatic enzyme therapy for pancreatic exocrine insufficiency. Current Gastroenterology Reports, 9(2), 116–122.
- Löhr, J. M., et al. (2009). European guidelines on pancreatic enzyme replacement therapy: consensus statements. Gut, 58(7), 925–929.
- Borowitz, D., et al. (2011). Evaluation of a cystic fibrosis-specific pancreatic enzyme product (Creon®) in patients with exocrine pancreatic insufficiency. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 53(3), 277–283.
- Sikkens, E. C. M., Cahen, D. L., van Eijck, C., Kuipers, E. J., Bruno, M. J. (2012). Patients with exocrine insufficiency after pancreatic surgery are undertreated. Gut, 61(4), 574–578.
- Williams, J. A. (2019). Pancreatic secretion: Mechanisms and regulation. Comprehensive Physiology, 9(2), 539–561.
- Othman, M. O., Harb, D., Barkin, J. A. (2020). Introduction and Practical Approach to Pancreatic Enzyme Replacement Therapy. Gastroenterology & Hepatology, 16(6), 317–327.