Pankreatin, domuz veya sığır gibi memelilerin pankreasından elde edilen bir enzim preparatıdır.
Sindirim fonksiyonlarını desteklemek üzere kullanılan doğal kaynaklı bir enzim karışımıdır.
İçerdiği başlıca enzimler:
Lipazlar: Yağları parçalar.
Amilazlar: Karbonhidratları parçalar.
Proteazlar: Proteinleri parçalar.
Kimyasal Özellikleri
Kökeni: Taze veya dondurulmuş memeli pankreasından elde edilir.
Fiziksel yapı:
Açık kahverengi, amorf toz.
Kendine özgü bir kokuya sahiptir.
Hafif derecede suda çözünür.
Asidik ortamda inaktif hale gelir → bu nedenle enterik kaplamalı tabletlerde kullanılır veya mide asidi baskılanmalıdır (örn. proton pompası inhibitörleri ile).
Enzimatik Aktivite:
Proteolitik (örneğin tripsin, kimotripsin),
Lipolitik,
Amilolitik.
Farmakolojik Etkiler
Ekzokrin pankreas fonksiyonunun yetersiz olduğu durumlarda enzim ikamesi sağlar.
Karbonhidratlar, yağlar ve proteinlerin gastrointestinal sistemde sindirimini ve ardından kan dolaşımına emilimini destekler.
Sindirilmemiş besin öğelerinin kalın bağırsağa ulaşmasını azaltarak gaz, şişkinlik ve ishal gibi şikayetleri önler.
Endikasyonlar
Pankreas yetmezliği (eksokrin):
Kistik fibrozis (%85 oranında),
Kronik pankreatit,
Pankreatektomi sonrası,
Gastrektomi sonrası.
Fonksiyonel dispepsi:
Gaz, şişkinlik, mide basıncı hissi gibi sindirim yakınmaları.
Uygulama ve Dozaj
Alım şekli:
Yemeklerle birlikte yeterli su ile alınmalıdır.
Çiğnenmemelidir, çünkü ağız mukozasında irritasyona neden olabilir.
Dozaj:
Preparatın ürün bilgisine göre bireysel olarak ayarlanır.
Genellikle lipaz aktivitesine göre doz belirlenir (örn. 10.000–50.000 IU lipaz/doz).
Kapsül, enterik kaplı tablet ve standart tablet formlarında bulunur.
Marka isimleri:
Combizym®,
Creon®,
Panzytrat®.
Uyarılar ve Önlemler
Mide asidinden korunması gerektiği için:
Ya enterik kaplı preparat seçilmeli ya da asit baskılayıcı ilaçlarla birlikte kullanılmalıdır.
Uzun süreli ve yüksek doz kullanımda kolonik komplikasyon riski izlenmelidir.
Kullanıcı bilgilendirme broşürü dikkatlice okunmalı, doktor gözetiminde kullanılmalıdır.
Keşif
Keşif Süreci
Pankreatin, pankreasın sindirim işleviyle ilişkili olduğuna dair ilk bilimsel gözlemler 19. yüzyıl ortalarına dayanır.
Claude Bernard (1813–1878), 1850’li yıllarda yaptığı deneylerle pankreas sıvısının yağ sindiriminde önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Bu, pankreatik enzimlerin fizyolojik işlevinin ilk sistematik açıklamalarından biri olarak kabul edilir.
Willy Kühne (1837–1900) tarafından 1876’da “trypsin” enzimi izole edildi. Bu, pankreatik proteazların keşfi açısından kritik bir aşamadır.
1890’larda ise pankreas özütlerinin (ekstraktlarının) tedavi amacıyla kullanılabileceği düşünülmeye başlandı. Bu dönem, pankreatin preparatlarının farmasötik ürünlere dönüşmesinin başlangıcıdır.
yüzyılın başlarında, domuz ve sığır pankreasından elde edilen kurutulmuş pankreas özleri ilk kez ticari olarak sunulmuştur. Bu, modern pankreatin preparatlarının doğrudan öncüsüdür.
1940’lı ve 1950’li yıllarda enzim stabilitesine yönelik çalışmalar sonucunda enterik kaplamalı ve yüksek lipaz aktivitesine sahip preparatlar geliştirildi.
Modern Kullanımın Gelişimi
1970’lerden sonra, özellikle kistik fibrozis ve kronik pankreatit tedavilerinde pankreatin daha yaygın biçimde reçetelenmeye başlandı.
1990’lardan itibaren, farmakokinetik özellikleri daha iyi tanımlanmış olan yüksek potentli ve mikrosferik formülasyonlar (örneğin Creon®) geliştirilerek klinik kullanımda standardizasyon sağlandı.
Günümüzde pankreatin preparatları, Avrupa Farmakopesi ve ABD Farmakopesi gibi otoriteler tarafından tanımlanmakta ve kalite standartları belirlenmiş farmasötik ürünler olarak üretilmektedir.
İleri okuma
Bernard, C. (1856). Leçons sur les effets des substances toxiques et médicamenteuses sur les animaux. Paris: Baillière.
Kühne, W. (1876). Über das Trypsin, einen aus dem Pankreas absonderten, im alkalischen Medium wirksamen Ferment. Hoppe-Seyler’s Zeitschrift für Physiologische Chemie, 1(2), 125–138.
Abel, J. J., & Davis, B. D. (1913). The physiological action of trypsin and its allied enzymes. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics, 4(3), 203–224.
Parsons, H. T., et al. (1955). Pancreatic enzyme therapy in pancreatic steatorrhea. The Lancet, 265(6866), 1017–1020.
Layer, P., Keller, J. (2003). Lipase supplementation therapy: standards, alternatives, and perspectives. Pancreas, 26(1), 1–7.
Domínguez-Muñoz, J. E. (2007). Pancreatic enzyme therapy for pancreatic exocrine insufficiency. Current Gastroenterology Reports, 9(2), 116–122.
Löhr, J. M., et al. (2009). European guidelines on pancreatic enzyme replacement therapy: consensus statements. Gut, 58(7), 925–929.
Borowitz, D., et al. (2011). Evaluation of a cystic fibrosis-specific pancreatic enzyme product (Creon®) in patients with exocrine pancreatic insufficiency. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 53(3), 277–283.
Sikkens, E. C. M., Cahen, D. L., van Eijck, C., Kuipers, E. J., Bruno, M. J. (2012). Patients with exocrine insufficiency after pancreatic surgery are undertreated. Gut, 61(4), 574–578.
Williams, J. A. (2019). Pancreatic secretion: Mechanisms and regulation. Comprehensive Physiology, 9(2), 539–561.
Othman, M. O., Harb, D., Barkin, J. A. (2020). Introduction and Practical Approach to Pancreatic Enzyme Replacement Therapy. Gastroenterology & Hepatology, 16(6), 317–327.
