Vajinanın dış üçte birini çevreleyen pelvik taban kaslarının istemsiz kasılması veya spazmı ile karakterize edilen bir durum olan Vaginismus, ister cinsel ilişki, ister tampon yerleştirme veya tıbbi muayene amaçlı olsun, vajinal penetrasyona önemli bir engel teşkil eder. Bu durum, en ufak bir girişimde veya hatta penetrasyon düşünüldüğünde meydana gelen spazm nedeniyle penetrasyonun tamamen imkansız olduğu toplamdan, spazmların yalnızca belirli bağlamlarda meydana gelebileceği durumsal olana kadar değişen şiddet derecelerinde ortaya çıkabilir.

“Vajinismus” terimi, Latince “kılıf” anlamına gelen “vajina” sözcüğünden ve rahatsızlıkları veya hastalıkları belirtmek için kullanılan Yunanca “-ismus” son ekinden türetilmiştir. Bu durum ilk olarak 19. yüzyılda tıp literatüründe ayrıntılı olarak açıklanmıştır, ancak bu olgunun kadınlar tarafından çok daha uzun süredir deneyimlenmesi muhtemeldir.

Kültürel ve Toplumsal Etkiler: Araştırmalar, cinsellikle ilgili kültürel, dini ve toplumsal normların vajinismusun yaygınlığını ve ifadesini önemli ölçüde etkileyebileceğini göstermiştir. Cinsel ifadenin belirgin bir şekilde damgalandığı veya cinsel eğitim eksikliğinin olduğu toplumlarda vajinismus oranları daha yüksek olma eğilimindedir. Bu durum, durumun yalnızca fizyolojik olmadığını, aynı zamanda sosyo-kültürel faktörlerden de derinden etkilendiğini göstermektedir.

Tanıma ve Teşhis: Vajinismus, erken tanınmasına rağmen, kısmen sağlık hizmeti sağlayıcıları arasındaki farkındalık ve anlayış eksikliğinden, kısmen de hastaların yardım aramasını engelleyebilecek damgalama ve utançtan dolayı sıklıkla eksik teşhis ediliyor veya yanlış teşhis ediliyor. Son zamanlardaki çabalar tanı ve tedaviyi iyileştirmenin yanı sıra hem genel halk hem de sağlık profesyonelleri arasında farkındalığı artırmaya odaklanmıştır.

Oluşumu ve Patofizyolojisi

Vajinismus, vajinal kasların, özellikle de pubokoksigeus kasının, vajinal girişin kısmen veya tamamen kapanmasına yol açan istemsiz kasılmasıyla karakterizedir. Bu istemsiz kas kasılması, penetrasyon girişimiyle veya hatta penetrasyon beklentisi veya korkusuyla tetiklenebilir. Vajinismusun kesin nedeni tam olarak anlaşılamamıştır ancak psikolojik ve fiziksel faktörlerin karmaşık bir etkileşimi olduğu düşünülmektedir. Psikolojik faktörler kaygıyı, ağrı veya yaralanma korkusunu ve travmatik deneyimleri içerebilirken, fiziksel faktörler de penetrasyon sırasında ağrıya neden olan koşulları içerebilir.

Teşhis

Teşhis tipik olarak ayrıntılı bir tıbbi öyküyü ve enfeksiyonlar veya anatomik anormallikler gibi ağrılı cinsel ilişkinin diğer nedenlerini dışlamak için fizik muayeneyi içerir.

İlk değerlendirme:

Hasta Geçmişi: Ağrı, korku veya penetrasyondan kaçınma semptomlarına ve önceki tedavi girişimlerine odaklanarak ayrıntılı cinsel ve tıbbi geçmişi toplayın.
Psikolojik Değerlendirme: Kaygı, fobiler, cinsel travma veya istismar öyküsü ve ilişki faktörlerini değerlendirin.

Fiziksel Muayene:

Jinekolojik Muayene: Ağrının fiziksel nedenlerini (örneğin enfeksiyonlar, dermatolojik durumlar, anatomik anomaliler) dışlamak için nazikçe ve yalnızca hastanın rızası ile gerçekleştirilir.
Pelvik Taban Kası Değerlendirmesi: İstemsiz kasılmaları veya pelvik taban kaslarını gönüllü olarak gevşetememe durumunu değerlendirin.

Vajinismus Kriterleri: DSM-5’e (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Beşinci Baskı) göre kriterler; cinsel ilişki sırasında vajinal penetrasyonda kalıcı veya tekrarlayan zorluklar, penetrasyon girişimleri sırasında belirgin vulvovajinal veya pelvik ağrı, vajinada ağrıyla ilgili korku veya kaygıyı içerir. Penetrasyonun beklenmesi, sırasında veya bunun sonucunda ortaya çıkması ve penetrasyon girişimi sırasında pelvik taban kaslarının gerilmesi veya kasılması.

Diğer Bozuklukların Dışlanması: Semptomların başka bir bozuklukla (örneğin genito-pelvik ağrı/penetrasyon bozukluğu) daha iyi açıklanmadığından veya yalnızca yağlama eksikliğine veya diğer fiziksel koşullara atfedilmediğinden emin olun.

Tedavi

Vajinismus tedavisi çok yönlüdür; eğitim, pelvik taban kas eğitimi, vajinal dilatörlerin kullanımı, psikolojik terapi ve bazı durumlarda kaygı veya ağrıyı yönetmek için ilaç tedavisi dahil.

Eğitim ve Danışmanlık:

Cinsel anatomi, vajinismusun doğası ve pelvik taban kaslarının rolü hakkında kapsamlı eğitim sağlayın.
Seks ve penetrasyon hakkındaki mitleri ve yanlış anlamaları ele alın.

Bilişsel-Davranışçı Terapi (CBT):

Penetrasyon korkusunu azaltmayı, uyumsuz inançları değiştirmeyi ve cinsel işlevi iyileştirmeyi amaçlamaktadır.

Pelvik Taban Fizik Tedavisi:

Gevşetme teknikleri ve aşamalı olarak vajinal dilatörlerin kullanımı da dahil olmak üzere pelvik taban kasları üzerinde kontrol kazanmaya yönelik egzersizler.

Duyarsızlaştırma Teknikleri:

Kontrollü, tehdit edici olmayan bir ortamda penetrasyona kademeli olarak maruz kalma (parmaklar, ardından dilatörler ve en sonunda uygunsa partnerin penisi kullanılarak).

Seks Terapisi ve Çift Terapisi:

Vajinismusa katkıda bulunabilecek veya vajinismustan etkilenebilecek iletişim sorunlarına, cinsel yakınlığa ve ilişki dinamiklerine değinmek.

Farmakoterapi:

Şiddetli anksiyete veya depresyon durumlarında SSRI’ların (seçici serotonin geri alım inhibitörleri) veya diğer uygun ilaçların kullanımını düşünün.

Botoks Enjeksiyonları (refraktör vakalarda):

Diğer tedavilere yanıt vermeyen hastalarda pelvik taban kaslarına yapılan Botoks enjeksiyonları kas spazmını geçici olarak azaltabilir.

Takip ve Destek:

Tedavi planının gerektiği gibi ayarlanması için düzenli takip ve tedavi süreci boyunca sürekli duygusal destek.

Tarih

Erken Tanıma ve Yanlış Anlamalar: Vajinismus tıbbi olarak ilk kez 19. yüzyılda fark edildi. Vajinismusa benzeyen bir durumla ilgili belgelenmiş en eski tartışmalardan biri, aşırı hassasiyet ve vajinal kasların istemsiz spazmları ile karakterize edilen bir “vajinismus” vakasını tanımlayan Sims’in (1861) çalışmasında bulunabilir. Bununla birlikte, vajinismusun ilk tedavileri ve anlayışları çoğu zaman yanlış yönlendirilmişti; bu da o dönemde kadın cinselliği ve üreme sağlığı konusundaki sınırlı bilginin yansımasıydı.

Psikoseksüel Bileşen: 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında vajinismus anlayışı, psikoseksüel bileşenlerini de kapsayacak şekilde genişledi. Freud ve çağdaşları cinsel bozuklukların psikolojik yönlerini vurgulamışlar ve vajinismusun cinsel ilişkiye karşı psikolojik direncin bir tezahürü olabileceğini öne sürmüşlerdir. Bu bakış açısı psikoterapötik tedavilerin kapısını açtı, ancak aynı zamanda normal kadın cinsel tepkilerinin bir miktar patolojikleşmesine de yol açtı.

Modern Tedaviler ve Anlayışlar: 20. yüzyılın ikinci yarısında tıp camiası, fizik tedaviyi psikoseksüel danışmanlıkla birleştirerek vajinismusa karşı daha kapsamlı bir yaklaşım benimsemeye başladı. Tedaviler artık sıklıkla pelvik taban fizyoterapisini, vajinal dilatörlerin kullanımını ve bilişsel-davranışçı terapiyi içermektedir ve bu da durumun hem fiziksel hem de psikolojik olarak anlaşılmasını yansıtmaktadır.

İleri Okuma

1. Reissing, E. D., Binik, Y. M., Khalifé, S., Cohen, D., & Amsel, R. (2004). “Vaginal Spasm, Pain, and Behavior: An Empirical Investigation of the Diagnosis of Vaginismus.” Archives of Sexual Behavior, 33(1), 5-17.
2. Engman, M. (2011). “Vaginismus: A Multidisciplinary Approach to the Underlying Mechanisms.” Clinical Obstetrics and Gynecology, 54(2), 233-243.
3. van der Velde, J., & Everaerd, W. (2001). “The Relationship Between Voluntary Pelvic Floor Muscle Activity, Muscle Awareness and Experienced Threat in Women with and Without Vaginismus.” Behaviour Research and Therapy, 39(4), 395-408.
4. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
5. Pacik, P. T. (2014). “Botox Treatment for Vaginismus.” Plastic and Reconstructive Surgery Global Open, 2(12), e272.
6. ter Kuile, M. M., Both, S., & van Lankveld, J. J. D. M. (2010). “Cognitive Behavioral Therapy for Sexual Dysfunctions in Women.” Psychiatric Clinics of North America, 33(3), 595-610.