Tanım
Latincede “burun kemiği” ifadesi os nasale şeklinde geçer. “Os”, kemik anlamına gelirken; “nasale”, burunla ilişkili olan anlamında kullanılır. Dolayısıyla os nasale, doğrudan “burunla ilgili kemik” veya “burun kemiği” anlamını taşır.
Anatomik Yapı
Burun kemiği, insan kraniumunun (kafatasının) yüz bölümünde yer alan, küçük ve yassı bir çift kemikten oluşur. Bu iki kemik, yüzün orta hattında, burun sırtını oluşturarak simetrik bir şekilde birbirine komşudur.
Yapısal Özellikler
- Çift kemik yapısı: Os nasale, sağ ve sol olmak üzere iki ayrı kemikten oluşur. Bu iki kemik, medial hatta birleşerek burun sırtının kemiksel temelini oluşturur.
- Yüzey şekli: Düz, dörtgenimsi ve hafif dışbükey bir yüzeye sahiptir.
- Komşuluk ilişkileri: Lateralde maxilla ile, superior’da os frontale ile, inferiorda ise kıkırdak yapıdaki nazal septum ve burun kıkırdaklarıyla komşudur.
- Fonksiyonel önem: Burun sırtının şeklini ve sertliğini sağlar; travmalarda kırılma riski yüksek olup, estetik cerrahi girişimlerde sıklıkla müdahale edilen bir yapıdır.
Klinik Önemi
- Burun travmalarında en sık kırılan kemiklerden biridir.
- Septoplasti ve rinoplasti gibi nazal cerrahilerde referans noktasıdır.
- Burun deformitelerinin değerlendirilmesinde os nasale‘nin pozisyonu ve bütünlüğü önemlidir.
Embriyolojik Köken
- Os nasale, embriyonik dönemde mezenkimal dokudan gelişir ve doğum öncesi dönemde ossifikasyonunu tamamlar.
Keşif
Tarihi Gelişim
Burun kemiği olarak bilinen os nasale, antik dönemlerden itibaren insan anatomisinin incelenmesi sırasında tanımlanmıştır. Ancak sistematik ve terminolojik olarak tanımlanması, özellikle Antik Yunan ve Roma tıbbı ile birlikte başlamıştır.
Antik Dönem
- Hippokrates (M.Ö. 5. yy), burun kırıkları ve yüz travmalarına dair gözlemler yapmış, ancak kemiklere yönelik sınıflandırması modern anlamda sistematik değildir.
- Galen (M.S. 2. yy), kemik yapılar üzerine daha ayrıntılı çalışmalar yapmış ve burun kemiklerinden bahsetmiştir. Ancak o dönemde kemikler modern Latince adlandırmalarıyla değil, fonksiyonel ve morfolojik tanımlarla ele alınmıştır.
Orta Çağ ve İslam Dünyası
- İbn Sina (Avicenna, 980–1037), El-Kanun fi’t-Tıbb adlı eserinde kranium ve yüz kemiklerini detaylandırmış, burun yapısını açıklamıştır. Ancak bu dönem eserlerinde de kemikler, modern terminolojiyle değil, açıklayıcı betimlemelerle tanımlanır.
Rönesans Dönemi ve Sistematik Tanımlama
- Andreas Vesalius (1514–1564), modern insan anatomisinin kurucusu olarak kabul edilir. 1543 yılında yayımladığı De Humani Corporis Fabrica adlı eserinde burun kemiklerini ayrıntılı biçimde çizimlerle göstermiştir. Bu, os nasale’nin sistematik olarak ilk kez açık ve görsel biçimde tanımlanmasıdır.
- Bu dönemde Latince anatomik terminoloji giderek standartlaşmış ve “os nasale” terimi kullanıma girmiştir.
Modern Dönem
- 19. yüzyıldan itibaren os nasale, tüm anatomi kitaplarında standart bir terminolojik unsur olarak yer almıştır. Özellikle Henry Gray’in 1858 yılında yayımlanan Gray’s Anatomy adlı eseri, kemiklerin modern Latince isimleriyle kataloglanmasını pekiştirmiştir.
İleri Okuma
- Avicenna (İbn Sina) (11. yy). Al-Qanun fi al-Tibb (The Canon of Medicine).
- Vesalius, A. (1543). De Humani Corporis Fabrica Libri Septem. Basel: Johannes Oporinus.
- Gray, H. (1858). Anatomy: Descriptive and Surgical. London: John W. Parker and Son.
- Gray, H. (1918). Anatomy of the Human Body. Philadelphia: Lea & Febiger.
- Singer, C. (1957). A Short History of Anatomy from the Greeks to Harvey. Dover Publications.
- O’Malley, C. D. (1964). Andreas Vesalius of Brussels, 1514–1564. University of California Press.
- Moore, K. L., & Dalley, A. F. (2006). Clinically Oriented Anatomy. Lippincott Williams & Wilkins.
- Standring, S. (2015). Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 41st Edition. Elsevier.
- Netter, F. H. (2018). Atlas of Human Anatomy. 7th Edition. Elsevier.
