Yarı uyanıkken rüya benzeri işitsel, görsel veya dokunsal hislerle karakterize edilen bir durum. (Bkz; Hipn–agoj–i)
Hipnagoji, uykuya dalarken, yani uyanma durumundan uykuya geçiş sırasında ortaya çıkabilen bir bilinç halidir. Bu aşamada uyanma rüyaları, görsel, işitsel ve / veya dokunsal halüsinasyonlar ve uyku felci meydana gelebilir.
Karşılık gelen sıfat hipnagojiktir.
Uykudan uyanıklığa geçiş sırasında hipnagojiye karşılık gelen olaylara hipnopomp denir.
Bununla birlikte, bu ayrım genel olarak kabul edilmemiştir, bu nedenle birçok yazar her iki geçiş durumunu da ‘hipnagog’ olarak adlandırır.
Suboksipital ponksiyon, sisterna serebellomedullarise kadar genişlemiş subaraknoid boşluğun delinmesidir (ponksiyon).
Geçmiş
Suboksipital ponksiyon, Ayer (1923) tarafından tanımlandıktan sonraki ilk yıllarda çok popülerdi çünkü ponksiyon sonrası semptomların görülme sıklığı düşüktü. Modern görüntüleme yöntemleri ortaya çıkana kadar bu yöntem, özellikle karşılaştırmalı BOS basıncı ölçümü (“lomber ve suboksipital”) yoluyla spinal boşluk lezyonlarının dışlanması ve miyelografi için büyük önem taşıyordu.
Sınıflandırma
Suboksipital ponksiyon için 2 erişim yolu arasında bir ayrım yapılır.
Sisternal yaklaşım: Medial suboksipital ponksiyon olarak da bilinen sisternal yaklaşım, sırtüstü veya oturur pozisyonda gerçekleştirilebilir. Her durumda, hasta yeterince hareketsiz hale getirilmelidir. Muayene radyolojik kontrol altında gerçekleştirilir.
Lateral yaklaşım: Lateral servikal ponksiyon olarak da adlandırılan lateral yaklaşım genellikle hasta yatarken gerçekleştirilir. Sisternal yaklaşıma göre daha güvenli kabul edilir ve ayrıca radyolojik kontrol altında gerçekleştirilir.
Prosedür
Suboksipital ponksiyon steril koşullar altında gerçekleştirilir. Doktor ve asistan ponksiyon sırasında koruyucu giysi ve steril eldiven giyer. Bu durumda sisternal erişim için prosedür aşağıdaki gibidir:
Hasta başını hafifçe eğerek veya başka bir kişinin yardımıyla bir masanın üzerinde kendini destekler.
Gerekirse boyun bölgesinin tıraş edilmesi
Yüzeye yaklaşık 2 ml %1-2 lidokain solüsyonu ile lokal anestezi uygulanır.
Delme iğnesi 7,5 cm’lik bir uzunluktan sonra işaretlenir ve baş iyice sabitlenmişken birinci spinöz çıkıntı ile oksipital saçlı deri arasına tam ortasından sokulur. Ponksiyon medyan çizgiye yakın yapılmalıdır, aksi takdirde iki arteria vertebrales’ten birinin yaralanma riski vardır.
Oksiput ile ilk temas sağlandıktan sonra, iğnenin yönü düzeltilmeli ve oksiput boyunca burun köküne (glabella) doğru yavaşça yönlendirilmelidir.
İğne, dura delininceye kadar ilerletilir. Burada deri ile sisterna magna arasındaki mesafe genellikle 4,0 ila 6,0 cm arasındadır – ancak bireyler arasında büyük farklılıklar gösterebilir.
Ligamentum nuchae ve dura delindiğinde, muayene eden kişi bunu hisseder – daha sonra daha önce her zaman hissedilen yaylı direnç kaybolur.
Dura ve medulla yaklaşık 1,5 – 2,5 cm aralıklıdır, bu nedenle iğne asla 7,5 cm’den daha derine yerleştirilmemelidir (yerleştirmeden önce iğneyi işaretleyin).
Hasta yatarken, sisterna serebellomedullariste genellikle bir “negatif basınç” vardır, bu nedenle BOS bir şırınga ile dikkatlice çekilmelidir. Öte yandan, baskı veya yer kaplayan bir intrakraniyal süreç nedeniyle intrakraniyal basınç artmışsa, BOS kanülden kendiliğinden damlayacak veya dışarı fışkıracaktır.
Delinen yapılar
Aşağıdaki yapılar ponksiyon iğnesi ile delinir:
Cutis
Subcutis
Foramen magnum ve atlas arasındaki membrana atlantooccipitalis
Dura mater
Araknoid membran
Endikasyonlar
Suboksipital ponksiyonun önemi günümüzde büyük ölçüde azalmıştır. Beyin omurilik sıvısının düzenli olarak toplanması genellikle lomber ponksiyon ile yapılır. Bununla birlikte, suboksipital ponksiyon zor anatomik koşullarda, spinal bölgede BOS boşluklarının tıkanmasından şüphelenildiğinde veya belirli miyelografiler yapılırken hala gereklidir.
Medyan suboksipital ponksiyona bir alternatif de lateral servikal ponksiyondur.
Kontrendikasyonlar
Konjestif papillalar veya posterior fossada yer kaplayan lezyon belirtileri, basınç değişiklikleri tentoryal herniye ve dolayısıyla beyinde mekanik hasara neden olabileceğinden suboksipital ponksiyonu tehlikeli hale getirir.
Delinme bölgesinde deri veya deri altı iltihabı (mikropların yayılması).
Bulbus oculi (göz küresi), osseöz yörüngenin (orbita) içinde yerleşik, yaklaşık küresel bir organdır ve organon visus’un santral bileşenidir. Erişkin emmetrop bir gözde ortalama aksiyel uzunluk ~23,5–24,5 mm, horizontal/vertikal çaplar ~23–24 mm, hacim yaklaşık 6–7 mL, kütle ~7–8 g düzeyindedir. Optik kırıcı ortamlar (kornea, aköz hümör, lens, vitreus) toplamda ~60 diyoptri kırma gücü oluşturur; bunun ~2/3’ü korneaya (~43 D), ~1/3’ü lense (~15–20 D; yaşa bağlı değişken) atfedilir. Pupil çapı aydınlığa ve otonom tonusa göre ~2–8 mm aralığında değişir. Göz içi basıncı (GİB) fizyolojik olarak ~10–21 mmHg aralığındadır.
Dıştan içe katmanlar: üç tabakalı duvar modeli
Göz küresi duvarı klasik olarak üç konsantrik katman halinde incelenir:
Tunica fibrosa bulbi (dış göz derisi): Sklera ve kornea
Tunica interna bulbi (iç katman): Retina (pars optica ve pars caeca)
Şeffaf ortamlar ve boşluklar (lens, corpus vitreum, camerae bulbi) bu katmanlar arasında optik sürekliliği sağlar.
Tunica fibrosa bulbi
Sklera
Yapı: Yoğun, düzensiz kollajen lifli bağ dokusudur; tip I kollajen baskındır. Dışta episclera, içte pigmentli lamina fusca bulunur. Arka kutupta optik sinirin çıktığı bölgede lamina cribrosa poröz yapısı ile sinir liflerinin geçişine izin verir.
Kalınlık: Ekvatoryal bölgede ~0,5–0,6 mm; ekstraoküler kas insersiyonlarında nispeten incedir; arka kutupta ~1 mm’ye yaklaşabilir.
Vaskülerizasyon:Anterior ve posterior siliyer arterlerden zengin perforan dallar; venöz dönüş vorteks venleri ve episleral venler aracılığıyla gerçekleşir.
İnnervasyon (duyu): N. ophthalmicus (V1) → n. nasociliaris → uzun/kısa siliyer sinirler. Sklera ağrıya duyarlıdır.
İlişkiler: Ekstraoküler kasların insersiyon yüzeyidir; dışta Tenon kapsülü (fascia bulbi) ve konjonktiva bulbi ile örtülüdür.
Kornea
Optik rol ve geometri: Avasküler, yüksek kırma indeksli (n≈1,376) saydam bir penceredir; kırma gücünün büyük kısmını sağlar (~43 D). Anterior yarıçap ~7,7–8,0 mm, posterior yarıçap ~6,3–6,8 mm. Merkezi kalınlık ~520–560 µm, periferde ~650–700 µm.
Katmanlar (önden arkaya):
Epitel (çok katlı yassı, non-keratinize),
Bowman zarı,
Stroma (kolajen lameller),
Descemet zarı,
Endotel (sıvı-pompa fonksiyonu ile saydamlığı sürdürür).
Beslenme ve saydamlık: Perilimbal damarlar, aköz hümör ve gözyaşı filmi ile difüzyon; endotel Na⁺/K⁺-ATPaz pompaları stromal hidrasyonu düzenler. Düzgün kollajen organizasyonu ve avaskülarite saydamlığın ana determinantlarıdır.
İnnervasyon: Son derece yoğun trigeminal afferent (V1 → uzun siliyer), ağrı ve dokunmaya aşırı duyarlı.
Rejenerasyon: Epitel hızlı yenilenebilir; endotel mitotik kapasitesi sınırlıdır.
Tunica vasculosa bulbi (Uvea)
İris ve pupil
Mikroyapı: Ön yüz stromal kriptalar, arka yüz pigmentli iki katlı epitel.
Kaslar:
M. sphincter pupillae (parasempatik; n. oculomotorius → ganglion ciliare → kısa siliyer sinirler): Miyoza yol açar.
M. dilatator pupillae (sempatik; ganglion cervicale superius → pleksus karotikus → uzun siliyer sinirler): Midriazis.
İşlev: Pupilla açıklığını ayarlayarak retina aydınlanmasını ve alan derinliğini düzenler.
Corpus ciliare (siliyer cisim)
Bölümler:Pars plicata (önde, kıvrımlı; processus ciliares aköz üretiminde etkin) ve pars plana (arkada, cerrahi girişimler için güvenli saha).
Kas yapısı:M. ciliarisin meridyonal (Brücke), oblik ve sirküler (Müller) lifleri vardır.
Aköz hümör üretimi: Çift katlı siliyer epitel (pigmentli + pigment içermeyen) üzerinden aktif sekresyon ve ultrafiltrasyon.
Choroidea (koroid)
Katmanlar: İçten dışa koryokapillaris (fotoreseptörlerin metabolik destek kaynağı), Sattler tabakası (orta kalibre arteriyoller/venüller), Haller tabakası (büyük damarlar), en içte Bruch zarı (RPE ile koroid arasında difüzyon bariyeri).
İşlev: Retina dış katmanlarının oksijen ve besinlenmesini sağlar; koyu pigmentasyon ışık yansımalarını azaltır.
Tunica interna bulbi (Retina)
Pars optica retinae (ışığa duyarlı retina)
On tabaka (camdan içe doğru klasik sırayla):
Pigment epiteli (RPE),
Fotoreseptörler (kon ve rod dış-iç segmentleri),
Dış sınırlayıcı membran,
Dış nükleer tabaka,
Dış pleksiform tabaka,
İç nükleer tabaka,
İç pleksiform tabaka,
Gangliyon hücre tabakası,
Sinir lifi tabakası,
İç sınırlayıcı membran.
Bölgesel özel yapılar:
Makula lutea ve fovea centralis: En yüksek görsel çözünürlük; iç tabakalar foveal çukurluk nedeniyle incelir, kon yoğunluğu maksimize olur.
Papilla n. optici (optik disk): Gangliyon aksonlarının çıktığı ve a. centralis retinae’nin girdiği alan; fotoreseptör yokluğu nedeniyle fizyolojik “kör nokta”.
Ora serrata: Retina-nonfotosensitif epitel geçiş hattı (tırtıklı sınır).
Pars caeca retinae (ışığa duyarsız kısım)
Pars ciliaris retinae ve pars iridica retinae: RPE’ye devamlı pigmentli epitellerdir; fototransdüksiyon yapmazlar ancak aköz üretimi ve pigment bariyerine katkı sunarlar.
Kan-retina bariyeri: İç (kapiller endotelyal tight junction) ve dış (RPE tight junctionları) bileşenlerden oluşur.
Arteriyel beslenme:A. centralis retinae (iç retina) ve koryokapillaris (dış retina).
Venöz dönüş:V. centralis retinae.
Şeffaf ortamlar ve kamara sistemi
Lens (göz merceği)
Mimari: Elastik kapsül, ekvatorda tek katlı ön epitel, içte anüler tabakalar halinde lens lifleri (çekirdeksel zonlar: embriyonik, fetal, infantil, erişkin).
Camera posterior (arka oda): İris arka yüzü ile lens ön kapsülü/zonulalar arasında; aköz hümör burada üretilir.
Camera anterior (ön kamara): Kornea arka yüzü (endotel/Descemet) ile iris ön yüzü/korneoskleral açı arasında. Ortalama derinlik ~2,7–3,2 mm (biyometrik değişkenlik gösterir).
Akış yönü: Siliyer çıkıntılarda üretilen aköz → pupil yoluyla ön kamaraya →
Trabeküler dışa akım (konvansiyonel):Angulus iridocornealis’te trabeküler ağ → Schlemm kanalı → kolektör kanallar → episleral venler.
Uveoskleral akım (dönemsel/alternatif): İris/korpus siliyare stroması → suprakoroidal boşluk → skleral dış akım.
Klinik ilişki: Denge bozukluğu (üretim/direnç ↑) glokom riskini belirler; episleral ven basıncı da GİB set noktasını etkiler.
Kapsüller ve dış örtüler
Tenon kapsülü (fascia bulbi)
Tanım: Sklerayı küresel bir kılıf gibi saran fibroelastik fasya; sub-Tenon boşluğu gevşek bağ dokulu potansiyel alan (anestezi/ilaç uygulamalarında giriş yolu).
İlişkiler: Ekstraoküler kas tendonları kapsülü delerek skleraya ulaşır; check ligament yapıları ve pulley sistemine katkı verir.
Daha yüzeyel örtüler:Episclera (damarca zengin gevşek bağ dokusu) ve onun üzerinde konjonktiva bulbi (non-keratinize çok katlı kolumnar epitel + goblet hücreleri).
Damarlar ve sinirler
Arteriyel tedarik
A. ophthalmica (ICA dalı) üzerinden:
A. centralis retinae (retina iç tabakaları),
Aa. ciliares posteriores breves/longae (koroid ve siliyer cisim/iris),
Aa. ciliares anteriores (ekstraoküler kaslarla gelir; ön segment damar halkaları).
Venöz drenaj
V. centralis retinae (optik sinirle),
Vv. vorticosae (koroid),
Vv. episclerales (ön segment). Venöz kan v. ophthalmica’lar aracılığıyla kavernöz sinüse yönlenir.
Lenfatikler
Göz küresi içinde klasik lenfatik ağ bulunmaz; konjonktiva ve epislera lenfatik drenaja sahiptir. Ön segmentte sıvı klirensinde uveoskleral yol işlevsel bir “lenfatik eşdeğer” kabul edilir.
İnnervasyon özeti
Duyusal: V1 (n. ophthalmicus) → n. nasociliaris → uzun/kısa siliyer sinirler (kornea, sklera, iris kökü vb.).
Parasempatik: N. oculomotorius (III) → ganglion ciliare → kısa siliyer sinirler (m. sphincter pupillae, m. ciliaris).
Optik eksen kornea ve lensin geometrik merkezlerinden geçer; görme ekseni foveaya yönelen bakış çizgisidir; iki eksen arasında küçük açısal farklılık (kappa/alpha) bulunur.
Göz küresi arka kutupta n. opticus ile devam eder; yörüngede ekstraoküler kaslar, yağ yastıkları ve periorbita ile komşudur.
Terimler ve bölümler arasındaki ilişkiler (özetleyici harita)
Tunica fibrosa (sklera–kornea): Mekanik koruma, şekil ve ana kırıcı yüzey.
Retina (pars optica/caeca): Fototransdüksiyon ve görsel iletimin başlangıcı; ora serrata ile sonlanır.
Lens–Vitreus–Camerae: Kırma, odaklama ve saydam iletim; aköz sirkülasyonu ile GİB düzeni.
Tenon kapsülü–episclera–konjonktiva: Dış örtü ve hareket kolaylığı; cerrahi ve farmakolojik erişim yolları.
Kamera açısı (angulus iridocornealis) ayrıntısı
Sınırlar: Önde kornea endoteli/Descemet, arkada iris kökü, dışta skleral mahmuz ve siliyer cisim.
Yapılar:Schwalbe çizgisi (Descemet’in sonlanımı), trabeküler ağ (uveal–korneoskleral ağ), Schlemm kanalı ve kolektör kanallar.
Fonksiyonel önem: Dışa akım direncinin ana belirleyicisidir; açı mimarisi ve trabeküler biyolojideki değişimler primer açık açılı glokomun patogenezinde merkezîdir.
Klinik boyutlara kısa atıflar
Emmetropi/ametropi: Aksiyel uzunluk ve kırma gücü dengesi bozulduğunda miyopi/hipermetropi ortaya çıkar.
Uveal inflamasyon (üveit): Aköz dinamiğini ve kan-oküler bariyerleri etkileyerek GİB ve saydamlığı bozabilir.
Retina-makula: Foveal mikromimari yüksek çözünürlüğün anahtarıdır; kan-retina bariyeri bozulmaları makula ödemine yol açar.
Göz küresinin dıştan kılıflanması
Göz küresi, dışarıdan Tenon kapsülü (fascia bulbi) ile sarılır; kapsül ile sklera arasında sub-Tenon potansiyel aralığı bulunur. Kapsülün dışını konjonktiva örter; böylece göz küresi yörünge yağ dokusu içinde, kas kasılmalarına karşı düşük sürtünmeli bir ortamda serbestçe hareket edebilir.
Seçme ölçü ve değerler (tipik erişkin)
Aksiyel uzunluk: ~23,5–24,5 mm
Kornea merkezi kalınlık: ~520–560 µm
Anterior kamara derinliği: ~2,7–3,2 mm
Lens kalınlığı: ~4–5 mm (yaşa bağlı artar)
Vitreus hacmi: ~4 mL
Toplam kırma gücü: ~60 D (kornea ~43 D; lens ~15–20 D)
Göz içi basıncı: ~10–21 mmHg
Keşif
Antik dönem ve erken temeller
Mısır tıbbı (MÖ 2. binyıl): Ebers ve Edwin Smith papirüsleri göz hastalıkları, travma ve topikal tedavilere ilişkin erken kayıtları içerir; anatomik ayrıntı sınırlı olsa da kornea ve kapak patolojileri ayırt edilir.
Hippokrates geleneği (MÖ 5.–4. yy): Göz hastalıkları humoral kuram bağlamında ele alınır; görmenin doğası henüz optik bir sistem olarak kavranmaz.
Herophilos & Erasistratos (İskenderiye, MÖ 3. yy): Sistematik disseksiyonla sklera, kornea, iris, lens ve optik sinirin ayırt edilebilir birimler olduğunu gösteren ilk ayrıntılı betimlemeler; retina kavramının ilk tohumları.
Aristoteles (MÖ 4. yy): Dışarı doğru yayılan görsel “pneuma/ışın” (ekstramisyon) kuramını savunsa da, gözün katmanlı yapısı fikrinin yerleşmesine katkıda bulunur.
Galen (MS 2. yy): Gözün çok katmanlı mimarisini klasik dünyada en kapsamlı ele alan isim; vitreusun merkezi rolünü ve optik sinir–kiazm ilişkisini sistematize eder; lense atfedilen aşırı rol ve lensin “merkezde” yer aldığı yanılgısı, sonraki yüzyıllara uzanır.
İslam bilimsel rönesansı ve optikte devrim
Hunayn ibn İshak (809–873): “On Risale (Aʿšar Maqālāt)”; bulbus oculi’nin katmanları, lens, kornea, iris ve tenon benzeri dış kılıfın tanımları; göz cerrahisi terminolojisinin Arapça-Latince aktarımındaki kurucu metin.
İbn Sînâ (980–1037):El-Kanun fi’t-Tıbb’da oküler anatomi ve patolojiyi bütüncül iç hastalıkları çerçevesine yerleştirir; uvea ve retina ayrımının didaktik bir şemaya oturması.
İbn el-Heysem (Alhazen, 965–1040):Kitâb el-Menâzır ile görmenin intromisyon ilkesini deneysel olarak temellendirir; camera obscura deneyleriyle görüntünün gözün içine düşen ışıkla oluştuğunu ve görsel işlemlemenin beyinde gerçekleştiğini savunur. Bu kırılma noktası, lens-merkezli görme tasavvurunu retina-merkezli optik modele evriltecek uzun sürecin başlangıcıdır.
Avenzoar (İbn Zuhr), Averroes (İbn Rüşd), Vitello (Witelo) ve Roger Bacon: Alhazen çizgisini Avrupa’ya taşıyan ve retinal görüntü fikrini güçlendiren aktarıcı ve yorumcular.
Rönesans: anatominin yeniden yazımı ve göz optiğinin doğuşu
Andreas Vesalius (1514–1564):De Humani Corporis Fabrica ile gözün katmanlarına ilişkin Galenik şemayı eleştirel biçimde gözden geçirir; lensin konumuna dair bazı klasik hatalar sürse de oküler topografinin insan temelli standardizasyonunu başlatır.
Francesco Maurolico (1494–1575): Görüntünün retinada oluştuğu tezini açık seçik savunur; lensi ışığı odaklayan, fakat duyu organının kendisi olmayan bir yapı olarak konumlandırır.
Johannes Kepler (1571–1630):Astronomiae Pars Optica ve Ad Vitellionem Paralipomena ile kırılma yasalarını göz optiğine uygular; retinadaki ters (inverted) görüntüyü matematiksel olarak açıklar, görme ekseni—optik eksen ayrımının temellerini atar.
Christoph Scheiner (1619):Oculus’ta pinhole/çift delik deneyleriyle Kepler’in ters görüntü öngörüsünü deneysel olarak doğrular.
René Descartes (1637):La Dioptrique ile kırılma ve odaklamayı mekanik-optik bir dile çevirir; akomodasyonun mekanizması konusunda tam isabetli olmasa da, deneysel fizyolojiye geçişi hızlandırır.
17.–18. yüzyıl: makroanatominin rafine edilişi
Albrecht von Haller (1708–1777): Gözün damar–sinir organizasyonunu sistematik fizyolojiye bağlar.
Jean Descemet (18. yy):Descemet zarının ayrı bir korneal lamina olarak tanımlanması.
Johann Gottfried Zinn (1727–1759):Descriptio Anatomica Oculi Humani; Zinn zonülleri ve anulus tendineus communis (Zinn halkası) betimlemesi; ora serrata ve koroid-retina ara yüzüne ilişkin ayrıntılar.
Jacques-René Tenon (1724–1816):Tenon kapsülünü (fascia bulbi) tarif ederek gözün yörünge içi sürtünmesiz hareket mekanizmasına anatomi-temelli açıklama getirir.
Friedrich Schlemm (1795–1858):Schlemm kanalının tanımı ile aköz hümör dışa akım yolunun makroanatomik temelini kurar.
19. yüzyıl: histoloji, mikroskopi ve fizyolojik optiğin kurucu çağı
Jan Evangelista Purkyně (Purkinje) (1787–1869):Purkinje görüntüleri ve entoptik fenomenler; kornea–lens–retina yansımalarının sistematik incelenmesi.
Hermann von Helmholtz (1821–1894): 1851’de oftalmoskopu icat eder; 1850’lerde akomodasyonun (m. ciliaris kasılması → zonüler gevşeme → lens küreselleşmesi) doğru mekanizmasını ortaya koyar; Physiologische Optik ile görme biliminin sentezini yapar.
Heinrich Müller (1820–1864):Müller glia hücrelerini ve retina katmanlaşmasını tanımlar; göz kapaklarındaki Müller kası ile oküler düz kas sistematiğine katkı.
William Bowman (1816–1892):Bowman tabakası (kornea) ve kas-histoloji ilişkileri; mikrotomik inceleme yöntemleri.
Karl Bruch (1819–1884):Bruch zarı betimi; RPE–koroid ara yüzünün fizyolojik ve patolojik önemini temellendirir.
Gustav Schwalbe (1844–1916):Schwalbe çizgisi (Descemet sonlanımı) ve ön kamara açısının mikrotektonik sınırları.
Franciscus Donders (1818–1889):On the Anomalies of Accommodation and Refraction; ametropiler (miyopi/hipermetropi/astigmatizm) sınıflamasını klinik ölçüm teknikleriyle standardize eder.
Herman Snellen (1834–1908):Snellen görme keskinliği eşeli; populasyon-tabanlı görme taramalarının temeli.
Retina fotoğrafçılığı (1880’ler):Jackman & Webster ile ilk tanınabilir fundus fotoğrafları; oftalmoskopiden görüntü belgelemesine geçiş.
20. yüzyıl: elektrofizyoloji, görüntüleme ve modern cerrahinin inşası
Hjalmar Schiøtz (1905) ve Hans Goldmann (1950’ler):Schiøtz tonometresi ve Goldmann aplanasyon tonometresi ile göz içi basıncının (GİB) ölçümünde altın standartların kurulması; Goldmann gonyolensi ile angulus iridocornealis’in klinik vizualizasyonu.
Amsler (1947):Amsler ızgarası; makula fonksiyonunun basit ama hassas taranması.
Novotny & Alvis (1959):Florosein anjiyografi; retina–koroid dolaşımının dinamik görüntülenmesi.
Robert Machemer (1970’ler):Pars plana vitrektomi; arka segment cerrahisinin modern döneminin açılması.
Eduard Zirm (1905): İlk başarılı penetran keratoplasti; kornea naklinin klinik pratiğe girişi.
Sir Harold Ridley (1949/50): İlk göz içi lens (IOL) implantasyonu; katarakt cerrahisinin refraktif vizyonu.
Charles Kelman (1967):Fakoemülsifikasyon; katarakt cerrahisinde mikroinsizyon ve hızlı rehabilitasyon dönemi.
Stephen Trokel (1983) → Marguerite McDonald (1988 PRK) → Ioannis Pallikaris (1989 LASIK):Eksimer lazerin korneal kırma cerrahisine uygulanması ve LASIK’in doğuşu.
20. yüzyıl ortası–sonu: görme biyofiziği ve fototransdüksiyon
Wald, Hubbard ve arkadaşları (1940–1960’lar):Rodopsin kimyası, 11-cis/ all-trans retinal döngüsü; 1967 Nobel (Wald) ile taçlanan fotopigment biyokimyası.
Hartline, Granit, Kuffler (1930–1950’ler):Retinal gangliyon hücrelerinin reseptif alanları ve lateral inhibisyon; görsel kodlamanın temel prensipleri.
Hubel & Wiesel (1959–1962): Oküler kökenli sinyallerin kortikal işlenmesine dair orientasyon seçiciliği; retino-kortikal haritalamanın fonksiyonel çerçevesi.
1990’lar–günümüz: yüksek çözünürlüklü görüntüleme, biyoterapötikler ve gen tedavisi
ICG anjiyografi (1990’lar):Koroidal dolaşımın derin görüntülenmesi; maküler koroidopati spektrumunun haritalanması.
Anti-VEGF devrimi (2004–2006 ve sonrası):Napoleone Ferrara’nın VEGF biyolojisine öncülüğü; pegaptanib (2004), ranibizumab (2006) ve bevacizumab’ın (2005’ten itibaren off-label) ıslak YBMD ve diyabetik maküla ödeminde görme kaybını dramatik biçimde yavaşlatması; Philip Rosenfeld’in erken klinik öncülüğü.
Moleküler–genetik tanı ve tedavi:RPE65 genine yönelik voretigene neparvovec (2017) ile kalıtsal retinal distrofilerde ilk onaylı gen tedavisi; Jean Bennett & Albert Maguire ve Robin Ali çizgisindeki translasyonel öncüler.
Retinal protezler ve doku mühendisliği:Mark Humayun ve çalışma arkadaşlarının Argus II ile subretinal/epiretinal uyarım yaklaşımları; kök hücre–RPE nakli çalışmalarının klinik sınamaları.
MIGS ve yeni glokom paradigması (2010’lar):iStent ve benzeri implantlarla trabeküler/uveoskleral çıkışın mikroinvaziv modülasyonu; aköz dinamiğinin hedefe yönelik yeniden tanımlanması.
Yapı-odaklı keşifler: temel eponimler ve ilk tanımlar
Kaynak: http://www.oxfordmedicaleducation.com/wp-content/uploads/2015/04/Lumbar-puncture-anatomy.jpg
