Ay: Mart 2015

Latince “lamina”, ince bir “tabaka”, “levha” ya da “plaka” anlamına gelir. Anatomide genellikle düz veya hafif kavisli, ince bir kemik yapıyı tarif eder. Bu bağlamda lamina cribrosa, delikli bir kemik levha anlamına gelir.

Latince “cribrum” kelimesi “elek” demektir; buradan türeyen cribrosus sıfatı “elek gibi delikli” anlamını taşır. Lamina cribrosa, adını bu elek benzeri, çok sayıda küçük deliğe sahip yapısından alır. Bu delikler, olfaktör (koku) sinir liflerinin burun boşluğundan kranial boşluğa geçişine izin verir.

“Ossis” Latince’de “kemik” anlamındaki “os” kelimesinin genitif (iyelik) hâlidir; yani “kemik(lerin)” şeklinde çevrilebilir. Burada “ossis ethmoidalis” ifadesi, “ethmoid kemiğine ait” anlamını taşır.

“Ethmoid” kelimesi, Grekçe “ēthmos” (ἠθμός = elek) ve Latince son ek “-oid” (-eidos = benzerlik) kökenlidir. Dolayısıyla os ethmoidale, “eleğe benzeyen kemik” olarak tercüme edilebilir. Bu adlandırma, kemiğin karakteristik perforasyonlu (delikli) yapısına atıfla yapılmıştır.

1. Antik Dönem ve Erken Tanımlar

Hipokrates (MÖ 5. yüzyıl) ve Galen (MS 2. yüzyıl):

Bu dönemlerde insan diseksiyonu sınırlı olduğundan, os ethmoidale veya lamina cribrosa doğrudan tanımlanmaz. Ancak kafa tabanında “delikli kemik” yapılar olduğu anlaşılmıştır. Galen, özellikle burun ve beyin ilişkisine dikkat çekmiştir; koku duyusunun beyinden çıktığını savunmuş, ancak anatomik detayları modern anlamda doğru tanımlayamamıştır.

2. Rönesans Dönemi: Diseksiyonun Altın Çağı

Andreas Vesalius (1514–1564):

Modern insan anatomisinin kurucusu sayılan Vesalius, 1543 tarihli başyapıtı De humani corporis fabrica adlı eserinde os ethmoidale’yi detaylı olarak tanımlar. Vesalius, bu kemiğin kafatası tabanında yer alan ve burunla ilişkili olan kısmını açıkça gösterir. Bu yapıdan geçen sinirlerin (olfaktör sinirler) kokuya aracılık ettiğini belirtir.
Lamina cribrosa terimi açıkça geçmese de bu yapıya karşılık gelen anatomik bölge ilk defa sistematik olarak tanımlanmıştır.

3. 17. ve 18. Yüzyıllar: Terminolojinin Kurumsallaşması

Thomas Willis (1621–1675):

Nöroanatomide çığır açan Willis, olfaktör yolların anatomisini detaylandırır ve koku sinirlerinin kafatasına nasıl girdiğini tarif eder. Lamina cribrosa’nın işlevsel önemini ilk kez açıklayanlar arasında yer alır. Koku duyusu bozukluklarını da bu yapı üzerinden ilişkilendirir.

Nomina Anatomica’nın ilk versiyonları (19. yüzyıl başı):

Bu yapıya sistematik bir ad verilir: Lamina cribrosa ossis ethmoidalis. Terminoloji Latince sistemde resmileşir.

4. 19. Yüzyıl: Klinikle Bağlantı ve Mikroskobik Gelişmeler

Rudolf Virchow ve diğer mikroskopistler:

Mikroskobik kemik yapıları inceleyen çalışmalar, lamina cribrosa’daki foraminaların (deliklerin) sinirsel iletimdeki rolünü daha açık biçimde ortaya koyar. Histolojik boyamalarla sinir geçiş yolları netleştirilir.

1. Vesalius, A. (1543). De humani corporis fabrica libri septem. Basel: Oporinus.
2. Willis, T. (1664). Cerebri Anatome: Cui accessit Nervorum descriptio et usus. London.
3. Henle, J. (1855). Handbuch der systematischen Anatomie des Menschen. Leipzig: Vieweg.
4. His, W. (1895). Anatomie menschlicher Embryonen. Leipzig.
5. Gray, H. (1918). Anatomy of the Human Body. Lea & Febiger.
6. Netter, F. H. (1989). Atlas of Human Anatomy. CIBA.
7. Federative Committee on Anatomical Terminology. (1998). Terminologia Anatomica. Thieme.
8. Moore, K. L., & Dalley, A. F. (2005). Clinically Oriented Anatomy. Lippincott Williams & Wilkins.
9. Standring, S. (Ed.). (2015). Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice (41st ed.). Elsevier.
10. Sinnatamby, C. S. (2017). Last’s Anatomy: Regional and Applied (13th ed.). Elsevier.
11. Drake, R. L., Vogl, A. W., & Mitchell, A. W. M. (2019). Gray’s Anatomy for Students (4th ed.). Elsevier.