Gün: 20 Ağustos 2015

Boğmacadan sorumlu bakteri olan Bordetella pertussis’in keşfi, tıbbi mikrobiyolojide önemli bir dönüm noktasını temsil eder ve yüzyıllardır süren klinik gözlemleri 20. yüzyılın başlarındaki bilimsel atılımlarla birleştirir.

Boğmacanın Erken Tanısı

Bordetella pertussis’in neden olduğu bilinen hastalığın uzun bir geçmişi vardır ve kayıtlar, hastalığın varlığını 16. yüzyıl kadar erken bir tarihte gösterdiğini ileri sürmektedir. 1578’de Fransız hekim Guillaume de Baillou, Paris’te bir salgını belgelemiş ve karakteristik “boğmaca” öksürüğü de dahil olmak üzere klasik semptomların ayrıntılı açıklamalarını sağlamıştır. Tarihsel tıbbi metinlerde ayrıntılı olarak anlatılan bu olay, daha sonra boğmaca olarak tanımlanacak olan hastalığın bilinen en erken salgınını işaret etmiştir. Latince’de “yoğun öksürük” anlamına gelen “(pertussis) boğmaca” ismi, 1670 yılında İngiliz hekim Thomas Sydenham tarafından tanıtıldı ve “boğaz öksürüğü” ve “tussis epidemica infantum” gibi daha önceki terimlerin yerini aldı. Bu adlandırma kuralı, hastalığın belirgin klinik sunumunun giderek daha fazla tanınmasını yansıtıyordu, ancak bakteriyel nedeni o zamanlar bilinmiyordu.

İlk Gözlem ve Tanımlama

Bordetella pertussis’in bilimsel keşfi, mikrobiyolojideki gelişmelerin etkisiyle 20. yüzyılın başlarında başladı. 1900 yılında Belçikalı bilim insanı Jules Bordet, meslektaşı Octave Gengou ile birlikte boğmaca hastası 5 aylık bir çocuğun balgamında küçük, oval bir bakteri gözlemledi. Tıbbi literatürde belgelenen bu gözlem, hastalıkla mikrobiyal bir bağlantı olduğunu öne sürdüğü için önemli bir andı. Ancak, bakteri başlangıçta asitli agar veya kanlı agar plakaları gibi standart ortamlarda izole edilemediği veya yetiştirilemediği için keşif zorluklarla karşı karşıya kaldı ve bu da bakterinin rolü hakkında bazı şüphelere yol açtı.

İzolasyon ve İsimlendirme

Çığır açan gelişme, Bordet ve Gengou’nun bakterinin izole edilmesini sağlayan özel bir büyüme ortamı olan Bordet-Gengou (BG) ortamını geliştirmesiyle 1906’da gerçekleşti. Bu ilerleme, bakterinin varlığını tutarlı bir şekilde doğrulamalarına ve Bordet’in katkısını onurlandırarak ona Bordetella pertussis adını vermelerine olanak tanıdı. Bu adım, bakteriyi boğmaca hastalığının etkeni olarak belirlediği ve hastalığa neden olan patojenleri tanımlamak için Koch’un varsayımlarıyla uyumlu olduğu için çok önemliydi. 1906 dönüm noktası, tıp tarihinde genellikle resmi keşif olarak anılır, ancak 1900 gözlemi temelleri attı.

Bağlam ve Sonuçlar

Zaman çizelgesi, klinik gözlem ile mikrobiyolojik bilim arasındaki etkileşimi yansıtır. Baillou’nun 1578 tarihli dokümantasyonu, bakteriyle doğrudan ilişkili olmasa da boğmacanın halk sağlığı üzerindeki uzun süreli etkisini vurgular ve tarihsel kayıtlarda özellikle çocuklar arasında yüksek ölüm oranlarına dikkat çekilir. Bordet ve Gengou’nun çalışmalarıyla işaretlenen 1900-1906 dönemi, dönemin belirli patojenleri tanımlamaya odaklanmasına örnek teşkil eder; bu eğilim Haemophilus influenzae gibi paralel keşiflerde görülür. Bu dönemin başarıları, 1930’larda aşı oluşturma gibi daha sonraki gelişmelerin önünü açmıştır; ancak bunlar keşif zaman çizelgesinin kapsamının dışındadır.

Karşılaştırmalı Analiz

İlginçtir ki, hastalık yüzyıllardır tanınırken, bakteriyel tanımlama 20. yüzyılın başlarına kadar sürmüştür ve bu da mikroskopi öncesi tıp biliminin sınırlamalarını vurgulamaktadır. Tarihlerdeki tutarsızlık (gözlem için 1900 ile izolasyon için 1906) bilimsel keşfin yinelemeli doğasını, ilk bulguların yetiştirme ve deney yoluyla doğrulanmasını gerektirdiğini göstermektedir. Bu ikili zaman çizelgesi okuyucular için beklenmedik olabilir, çünkü keşfin tek bir olay değil, yıllara yayılan bir süreç olduğunu göstermektedir.

1. Bordet, J., & Gengou, O. (1906). Le microbe de la coqueluche. Annales de l’Institut Pasteur, 20, 731–741.
2. Bordet, J., & Gengou, O. (1909). The etiology of whooping cough. Journal of the American Medical Association, LIII(5), 321–322.
3. Bordet, J. (1912). Microbe et immunité. Annales de l’Institut Pasteur, 26, 1–47.
4. Loeffler, F. (1913). Über die bakterielle Ätiologie des Keuchhustens. Deutsche Medizinische Wochenschrift, 39(15), 679–680.
5. Cohen, H. H., & Eldering, G. (1938). Pertussis: The disease and its prophylaxis by active immunization. American Journal of Public Health and the Nation’s Health, 28(6), 641–660.
6. Linnemann, C. C., & Perry, E. B. (1977). Bordetella pertussis: Virulence factors and host response. Journal of Infectious Diseases, 135(5), 633–640.
7. Mattoo, S., & Cherry, J. D. (2005). Molecular pathogenesis, epidemiology, and clinical manifestations of respiratory infections due to Bordetella pertussis and other Bordetella subspecies. Clinical Microbiology Reviews, 18(2), 326–382.
8. Kilgore, P. E., Salim, A. M., Zervos, M. J., & Schmitt, H. J. (2016). Pertussis: Microbiology, disease, treatment, and prevention. Clinical Microbiology Reviews, 29(3), 449–486.