Tıp terimleri sözlüğü
Sinonim: Vena mesenterica inferior, Mezenter alt veni, inferior mezenterik veni, inferior mesenteric vein, untere Gekrösevene.
Arteria mezenterika inferyior’a paralel ilerleyen, vena splenica’ya açılan ven. (Bkz; Vena) (Bkz; mezenterika ) (Bkz; inferiyor)
“Splenomegali” kelimesi Yunanca splen (dalak) ve megaly (büyüklük) kelimelerinden gelmektedir. İngilizce’de ilk olarak 17. yüzyılın başlarında kullanılmıştır. Bkz; Splen-o-megal–i
Dalak büyümesi veya splenomegali, tedavi edilmediği takdirde gerçekten ciddi olabilir. Yol açabileceği komplikasyonlar ciddi olabilir. Tedavi genellikle büyümenin altında yatan nedeni hedef alır ve bu genellikle splenektomi (dalağın alınması) ihtiyacını önleyebilir. Bununla birlikte, nedenin tedavi edilemediği veya tanımlanamadığı bazı durumlarda veya genişleme ciddi komplikasyonlara neden oluyorsa, splenektomi gerekli olabilir.
Splenomegali belirtileri şunları içerir:
Splenomegali veya dalak büyümesi genellikle ultrason kullanılarak teşhis edilir ve değerlendirilir. Dalak, normal boyut parametrelerini aşarsa büyümüş olarak kabul edilir. Hastanın vücut büyüklüğü ve habitusundaki farklılıklar nedeniyle “normal” olarak kabul edilen belirli ölçümlerde bazı değişiklikler olabilirken, genel bir kılavuz aşağıdaki gibidir:
Splenomegali için ultrason yapılırken, sonograf dalağı en büyük boyutunda, tipik olarak uzunlamasına ekseni boyunca ölçecektir.
Dalağın boyutunun yanı sıra dokusu ve ekojenitesinin de önemli olduğunu unutmayın. Bunlardaki değişiklikler belirli hastalıklara veya durumlara işaret edebilir. Örneğin, granüler doku granülomatöz hastalıkları veya infiltratif süreçleri gösterebilirken, ekojenitede artış yağlı infiltrasyon veya fibrozis belirtisi olabilir.
Evet, splenomegali tedavi edilebilir. Ciddi komplikasyonlara neden oluyorsa veya nedeni tespit edilemiyor veya tedavi edilemiyorsa, splenektomi bir seçenek olabilir. Kronik veya kritik vakalarda, ameliyat iyileşme için en iyi umudu sunabilir.
En iyi tedavi genellikle nedene bağlıdır. Splenik sekestrasyon için tedavi, kan transfüzyonu/değişimi transfüzyonu ile konservatif yönetimi veya oraklaşmış kırmızı kan hücrelerinin sayısını azaltmak için splenektomiyi içerebilir. Tam bir splenektomi daha fazla sekestrasyonu önleyebilir ve kısmi bir splenektomi akut splenik sekestrasyon krizlerinin tekrarını azaltabilir.
Dalak insanlar tarafından yüzyıllardır bilinmektedir. Dalağın bilinen en eski tasviri MÖ 2100’lerden kalma bir Sümer kil tabletinde bulunmaktadır. Dalaktan Hipokrat ve Galen gibi eski Yunan ve Romalı hekimlerin yazılarında da bahsedilmiştir.
Orta Çağ’da dalağın öfke ve üzüntü gibi duyguların merkezi olduğu düşünülüyordu. Ayrıca kan üretiminde de rol oynadığına inanılıyordu.
17. yüzyılda İngiliz doktor Thomas Willis (1621-1675) dalak büyümesini ayrıntılı olarak tanımlayan ilk kişidir. Dalağın enfeksiyonlar, anemi ve kanser de dahil olmak üzere çeşitli durumlarda büyüyebileceğini belirtmiştir.
Günümüzde dalak büyümesi iyi tanınan bir tıbbi durumdur. Genellikle mononükleoz ve sıtma gibi enfeksiyonlardan kaynaklanır. Splenomegaliye orak hücreli anemi ve lenfoma gibi hastalıklar da neden olabilir.
Splenomegali tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Bazı durumlarda dalağın cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.
Fedakarlık, bencilliğin bir karşıtı olarak sadece kendini düşünmeme davranışıdır. Fakat bir canlının başka bir canlının hayatını kurtarmak için kendi canını tehlikeye atmasının sebebi nedir?
Doğa fikri ve onun karmakarışık işleyişi canlının kendinin üreyebilmesi bencilliği etrafından evrimleşmiştir ve her canlının en ufak bir davranışı bile alt metninde kendi soyunu devam ettirme motivasyonunu taşımaktadır. Richard Dawkins’in bencillik geni üzerine yazdıklarında durum temel olarak böyle tarif edilmiştir. Toplum yanlısı davranışlar kendi yaşamınızı riske atmanıza yani nihayetinde kendi soyunuzun tehlikeye girmesine ve genlerinizin devam ettirilememesine yol açabilir.
Belki bu sorunun cevabını da yine bencillikte arayabiliriz. Bu durum ‘’ben sana yardım edeyim sen de bana yardım et’’ durumu olabilir mi? Dolayısıyla bu teoriden de yola çıkarak aslında kendi iyiliğimiz için başkalarına yardım ediyoruz diyebiliriz.
Tabii ki bazı hayati durumlarda da insanların başkalarına yardım etmediğini görüyoruz. Peki bunun altında yatan şey nedir?
İnsanlar gerçekten durumu analiz edip kendilerinin fayda sağlayabileceği durumlarda mı yardımsever olmayı tercih ediyorlar? Rand ve Epstein tarafından yayınlanan ve gerçek hayatlar üzerinde yapılan gözlemlerin sonuçlarının değerlendirildiği yeni bir çalışmada da bu sorunun cevabı araştırılıyor. Analiz edilen davranışların bir çoğunda bireylerin içgüdüleri ile hareket ettiği sonucuna ulaşıldı- Yardıma koşan insanların çok çok azında durumu düşünüp ona göre karar verdikleri gözlemlendi. Yayınlanan çalışmadaki en ilginç nokta ise – yazarların savunduğuna göre- biz insanlar kibar ve yardımsever olma gibi davranışlarımızı aslında bize uzun süreli getirileri olabilecek faydacı bir motivasyonla gerçekleştiriyoruz sonuç olarak da beynimiz bilinçsiz olarak bizi o anda bize gözlemleyebileceğimiz bir faydası olmasa bile sosyal bir fedakarlık içerisinde davranmaya sevk ediyor.
Sonuç olarak, yardımseverlik çoğunlukla bir otomatik davranış oluyor. Tabii ki bu önermelerin ne kadar doğrulanacağını ve/veya yanlışlanacağını zamanla bu konu üzerinde yapılan diğer araştırmalar gösterecek.
Referanslar:
Fotoğraf: Pakistan Sel Felaketi
Kaynak: Bilimfili
