Depresyon ve Anksiyete Bozukluklarında Farmakoterapi
Klinik Pratik Rehberi
Giriş
Major depresif bozukluk tanısı koyarken dikkat edilmesi gereken temel kriterler; anhedoni (ilgi kaybı), uyku bozuklukları ve istemsiz kilo kaybıdır. Bu semptomların en az altı hafta sürmesi, tanı için zorunludur. Ancak klinik pratikte en önemli tedavi göstergesi, hastanın yaşadığı Leidensdruck (hastalık yükü/çektiği ıstırap) düzeyidir.
Selektif Serotonin Geri Alım İnhibitörleri (SSRI’lar)
Sertralin
Sertralin, depresyon tedavisinde ilk basamak ilaçlardan biridir. Başlangıçta 25 mg dozla başlanmalı ve dört gün boyunca bu doz devam edilmelidir. Ardından doz yavaş yavaş artırılmalıdır. Sertralin’in başlangıçta daha yüksek kan konsantrasyonlarına ulaştığı unutulmamalıdır.
En sık görülen yan etkiler:
- Baş dönmesi (Schwindel)
- Bulantı (Übelkeit)
- Kilo alımı (Gewichtszunahme)
Özel durumlar: Akşam saatlerinde verildiğinde flashback (anımsama) riski artabilir. Bu nedenle dozaj zamanlamasına dikkat edilmelidir.
Fluoksetin
Alternatif bir SSRI olan fluoksetin, yaşlı hastalarda doz ayarlaması gerektirir. Özellikle hipertansiyon ilaçları ve astım ilaçları ile etkileşimleri göz önünde bulundurulmalıdır.
Avantajları:
- 18 yaş altındaki hastalarda onaylıdır
- Premenstrüel disforik bozuklukta etkilidir
- Eşlik eden kronik ağrı sendromlarında tercih edilebilir
Fluvoksamin (Fluxyfral)
“Kirli ilaç” (dirty drug) olarak nitelendirilen fluvoksamin, yan etki profili geniş olduğu ve karaciğer fonksiyon testlerinde yükselmeye neden olabileceği için günümüzde daha az tercih edilmektedir.
Serotonin-Noradrenalin Geri Alım İnhibitörleri (SNRI’lar)
Venlafaksin
Venlafaksin 150 mg doza ulaştığında “dual” (çift) etki mekanizması gösterir; hem serotonin hem de noradrenalin geri alımını inhibe eder. İlginç bir şekilde, sigara içimi venlafaksinin etkinliğini azaltabilir.
Klinik endikasyonları:
- Sigara bırakma tedavisi (nikotin bağımlılığı)
- Eşlik eden ağrı sendromları
Duloksetin
Duloksetin kullanımında dikkat edilmesi gereken önemli bir yan etki; üriner sistem semptomları ve prostat sorunlarına yol açabilmesidir. Pessimistik ve paranoid özellikler gösteren hastalarda, alprazolam ile kombine edildiğinde daha iyi yanıt alınabilir.
Uyku Bozuklukları ve Farmakolojik Yaklaşım
Trazodon (Trittico)
Trazodon, depresyon tedavisinde hem antidepresan etki hem de uyku düzenleyici özelliği ile öne çıkar. Özellikle uykuya dalma ve sürdürme güçlüklerinde etkilidir.
Kvetiapin
Kvetiapin, trazodona benzer etki profili gösterir. Toplam 75 mg günlük doz, gün içinde bölünerek verilebilir. Gündüz ve gece dozları ayrılarak hastanın günlük fonksiyonelliği korunabilir.
Mirtazapin
Beklenen antidepresan yanıt alınamayan ve uyku bozukukları devam eden hastalarda, mirtazapin “bedava ilaç” (Bedarfsmedikament) olarak tercih edilebilir. Hem antidepresan hem de hipnotik etkisi vardır.
Anksiyete Bozukluklarında Ek Seçenekler
Pregabalin
Anksiyete bozukluklarında, özellikle generalize anksiyete bozukluğunda pregabalin düşünülebilir. GABA analogu olup, anksiyolitik etkisi hızlı başlar.
Hidroksizin (Atarax)
Ek semptomatik skorlama (ESS) durumlarında, gerektiğinde (pro re nata) hidroksizin eklenebilir. Akut anksiyete ataklarında kısa süreli kullanım için uygundur.
Tedavi Süreci ve Beklentiler
Antidepresan tedavide ilk yanıtlar genellikle iki hafta içinde görülmeye başlar. Bu süre zarfında hastanın sabırlı olması ve düzenli ilaç kullanımına devam etmesi önemlidir. Yan etki profili, ilaca başlama döneminde daha belirgin olabilir; bu geçici bir durumdur ve genellikle ilk birkaç hafta içinde azalır.