Fonksiyonel hipospleni, anatomik olarak dalak mevcut olmasına rağmen fizyolojik işlevlerini yeterince yerine getirememesidir.
Bu durum, Howell–Jolly cisimciklerinin görülmesinin önemli nedenlerinden biridir.
Başlıca ilişkili hastalıklar şunlardır:
Orak hücreli anemi (Sickle cell disease)
Orak hücreli anemide dalak fonksiyonları özellikle önemlidir.
Hemoglobin S içeren eritrositler, deoksijenasyon sırasında orak şeklini alabilir. Bu eritrositler splenik dolaşımda mekanik hasara uğrayabilir ve tekrarlayan mikrovasküler tıkanıklıklar sonucunda splenik enfarktüs gelişebilir.
Zaman içerisinde tekrarlayan enfarktüsler, dalak dokusunda fibrozis ve atrofiye yol açabilir.
Bu süreç oto-splenektomi (autosplenectomy) olarak adlandırılır.
Oto-splenektomi geliştiğinde anatomik olarak dalak başlangıçta mevcut olsa bile fonksiyonel kapasitesi belirgin biçimde azalabilir veya kaybolabilir.
Periferik kan yaymasında Howell–Jolly cisimciklerinin görülmesi bu fonksiyonel kaybın önemli göstergelerindendir.
Çölyak hastalığı
Çölyak hastalığında fonksiyonel hipospleni gelişebilir.
Bu durumun mekanizması tam olarak açıklanmamış olmakla birlikte kronik immünolojik aktivasyon, splenik atrofi ve dalak fonksiyonlarında bozulma ile ilişkilendirilmektedir.
Sistemik lupus eritematozus
Sistemik lupus eritematozus (SLE) bazı hastalarda splenik fonksiyon bozukluğuyla ilişkili olabilir.
Diğer ilişkili durumlar:
- İnflamatuvar bağırsak hastalıkları.
- Dalak vasküler trombozu.
- Dalak infarktüsü.
- Konjenital splenik hipoplazi.
- Konjenital aspleni.
- Bazı sistemik otoimmün hastalıklar.
- İleri evre splenik amiloidoz.
Bu hastalıklarda Howell–Jolly cisimciklerinin görülmesi, splenik fonksiyonların ayrıca değerlendirilmesini gerektirebilir.