- Latincede(f) : tükürük manasına gelir.
- Tükürük bezlerinen üretilen, exokrin bir salgıdır. Üretiminden, küçük ve büyük ağız salgı bezleri sorumludur. 90% dan fazlasını büyük ağız salgı bezleri(glandula parotis, glandula submandibularis ve glandula sublingualis) üretir. Geri kalan kısmını ağızdaki küçük salgı bezleri mukoza tabakasında dağıtır.
- İnsanda tükürük günlük olarak yaklaşık 500-1.500 mililitre kadar üretilir.iki çeşiti vardır:
mukozamsı tükürük: sempatik sinir sinir sisteminin sayesinde oluşur.
seröz tükürük: parasempatik sinir sisteminin sayesinde oluşur. - 99% oranında su içerir, geri kalan kısmı organik ve anorganik birleşik tamamlar:
protein
mucin 1 (mg1)
mucin 2 (mg2)
sıga
laktoferrin
peroxidasen
amilaz (ptyalin)
carboanhydrasen
prolin-reiche proteine (prps)
lysozyme
statherine
histatine
cystatine
Küçük moleküllü birleşenleri :
elektrolyte(iyonlar9
amonyak
ürik asit
üre. - fonksiyon:bir çok görevi vardır.
-karbonhidratların ön sindirimi.
-yutkunmak için akışkanlığı değiştirmek (viskoelastizitat)
-ağız boşluğunda lubrikation (nemlendirme)
-patojen uyaranlara karşı savunma (viren, bakterien und pilze)
-yerleşik ağız florasının kontrolü
-plak kontrolü
-toxin nötrölizasyonu
-besi asitlerin tamponu
-diş birleşenlerini koruma ve remineral etme
-ağız mukoza tabakasını koruma ve tamir etme. - Klinik: Ağızdaki tükürük salgısının az veya çok olmasına göre rahatsızlık tespit edilebilir. Tükürük ölçüm için sialometrie kullanılır:
-hypersalivation veya hypersialie: fazla tükürük salgısı
-normosalivation veya normosialie: normal tükürük salgısı
-hyposalivation veya hyposialie: az tükürük salgısı
-asialie: devamlı kuruyan tükürük salgısı.
Yemek borusu
Sinonim: food pipe, gullet, Speiseröhre.
Antik yunancada özofagus denir.
Yutak ile mide arasında içi boş bir organdır, parçalanmış besinleri taşımak ve sindirmekle görevlidir.
Anatomi;
25-28 cm uzunluğunda, boru şeklinde içi boş bir organdır. Omurga hizasında ise; yaklaşık olarak C6’dan Th10a uzanır. Göğüs kemiğinin yukarı ve aşağı kısımlarından, soluk borusu ile aort arasından, kalbin sol kulakçığının üzerinden geçer.
3 kısıma ayrılır;
- Pars servikalis (c6’dan Th1’a kadar); Yemek borusunun boyun hizasındaki kısmıdır. (Bkz; Pars) (Bkz; servikalis )
- Pars torakalis (Th1’den diyaframa kadar); Yemek borusunun göğüs hizasındaki kısmıdır. (Bkz; torak-alis)
- Pars abdominalis (diyaframı geçtikten sonraki kısım); Yemek borusunun karın hizasındaki kısmıdır. (Bkz; abdomin-alis)
- Yemek borusunun son kısmı, hiatus oesophpageusdan önce vestibulum gastrooesophageale diye tarif edilir.
Kaynak: http://medicine.academic.ru/pictures/medicine/553.jpg
1)Özofagus 3 boğaza ayrılır.
- Üst yemek borusu boğazı (constrictio pharyngooesophagealis, constrictio cricoidea): yukarı yemek borusu ağzıdır, kartilago cricoidea arkası. Bu boğaz , yemek borusunun en dar yeridir. çapı yaklaşık 14-15 mm dir. yuvarlak sphinkter kası, bu boğazı kapatır.
- Orta yemek borusu boğazı (constrictio partis thoracicae, constrictio bronchoaortica): yemek borusunun ortalarında, soluk borusu ve arkus aortae sayesinde oluşan boğazdır.
- Alt yemek borusu boğazı (constrictio diaphragmatica, constrictio phrenica): diyaframa girişi sayesinde, musculus sphincter cardiae ile olumuştur. ligamentum phrenicooesophageale yemek borusunun constrictio diaphragmaticada elastik bağlarlar.
özofagus kalbin arka tarafından, özellikle atriyum kordis sinister’den geçer.
2)Damarlar;
her Özofagus kısmından farklı bir damar sorumludur.
pars cervicalis: arteria thyroidea inferior (truncus thyrocervicalisdan).
pars thoracalis: aorta ve arteriae intercostales dexter.
pars abdominalis: arteria gastrica sinistradan rami oesophageales (truncus coeliacusdan)
toplardamar kanı, venae oesophageales ile vena azygos ve vena hemiazygosa açılır. oradanda vena cava superiora açılır. vena gastrica dextra ile vena portae arasında bir bağlantı vardır. Bu bağlantının adı portokavale anastomosen dir.
3)Sinirler;
Yemek borusu, diğer bağırsak boruları gibi otonom bir sinir sistemi olan enterik sinir sisteminden beslenir. Bu sinir sistemi aynı zamanda yutma olayının kordinasyonu ile ilgilidir. Ek olarak, bağırsak sinir sisteminin etkinliğini sempatik ve para sempatik sinirler düzenler.
sempatik beslenim;
göğüs sınır hatlarından, ganglion stellatum dan gelen postganglionar sempatik demetler ile birlikte ganglia thoracica ıı-v) plexus oesophageus a girerler.
sempatik sinirler ,yemek borusu perilstatiğini engellerler ve aynı zamanda yemek borusu bezlerinin sekresyon yeteneğinide engellerler.
parasempatik beslenim;
sindirim sisteminde yutma görevinde ,yaklaşık 10 saniye süren görevinde salgı ve emilim yapmaz. Yönetim; nervus vagus ve nervus glossopharyngeus tarafından merkezi sinir sistemi ile olur.
3.Teşhis
3.1.Mikrobiyolojik teşhis
Normal bir yemek borusunda;
- Çok katlı canlı yassı epitel,
- Lamina propriada enflamasyon olmaması,
- Submucosa da salgı bezlerinin bulunması.
Barrett hastalıklı bir yemek borusunda ise;
- Goblet hücreli silindirik epitel; barrett mukozası,
- Lamina propriada kronik veya akut enflamasyon görülmesi; lenfositler, plazmositler, eozinofil ve nötrofil granülositlerin görülmesi,
- Hiperplastik muscularis mucosae.
Ağız
- besin parçalanarak, tükürük ile kayganlaştırılıp, yemek borusuna(ösophagus) yollar.
tükürük ,üç tükürük bezi tarafından salgılanır.glandula parotidea (kulak tükürük bezi)
glandula sublingualis (dil altı tükürük bezi)
glandula submandibularis (çene altı tükürük bezi)sulu tükürük, ptyalin, α-amylase enzimlerini barındırır.bu enzimler polisakkaritleri, maltose, maltotriose, oligosaccharid lere küçükltür. bundan dolayı ekmek uzun bir bekleme süresinde sonra tatlı olarak tadılır.bu ama her zaman fizyolojik olarak rol oynamaz, besinin alınmasından midenin düşük ph ında amilazın inaktif olmasına kadar olan süreç asıl ‘sindirim’dir.dil tarafından çene ile besin sıkıştırılır yutma reflexi ile yutulur.epiglottis in alçalması ile soluk borusu kapanır ve nefes tutunur. boylece burun deliği kilitlenmiş olur.
ağız boşluğundan sonra yemek borusuna gider besinler. yemek borusu kaslı bir boru şeklinde yapıdır, soluk borusunun hemen arkasında yer alır. besinleri mideye götürür.
soluk borusuna girebilcek olan besin , öksürük ile atılmaya çalışır. eğer atılamazsa boğulmaya sebep olabilir. besin peristaltik hareketle (kasların yardımıyla) yutaktan(pharynx) mideye kadar gider. kısa bir süre sonra midede preslenir.bu taşımada sindirim sisteminin parçasıdır. - chorda tympani ve nervus glossopharyngeus ile merkezi sinir sistemi tarafından yönetilir.
sindirim sistemi
- digestion diye de adlandırılır. vücuda alınan besinlerin sindirim enzimleriyle çözülümüdür. karbonhidrat,yağ ve protein gibi büyük moleküllerin , kendi monomerlerine ayrışmasına ve aralarındaki kimyasal bağların bir kısmı enerjiye yada yeni ürünlerin oluşmasında kullanımına dönüştürülür .
çoğu besin maddesin suda çözünmez, bundandır ince bağırsaktan kana veya lenf sistemine alınamazlar. sindirim sıvısında bulunan enzimler bu maddeleri küçük monomerlerine parçalayarak suda çözünmesini sağlar.sindirim sisteminde ağız, mide(gaster), on iki parmak bağırsağı(duodenum), diğer ince bağırsak kısımları (jejunum,ileum)bölümleri vardır. besinler duodenum veya ince bağırsağın diğer kısımlarından alınır. - aorta abdominalis tarafından kan götürülür.
yönetimi ise:
sinirsel (enterik und vegetativ sinir sistemi)
hormonal (gastrointestinal hormon)
Sekresyon
1640’larda, hayvan fizyolojisinde, “glandüler aktivite ile maddeleri hazırlama ve ifade etme eylemi” —>1732’de “salgılanan şey” olarak, Fransızca sécrétion, Latince secretionem (nominative secretio) “bölme, ayırma,” secernere “ayırmak” eyleminin geçmiş zaman ortacı kökünden eylem ismi.
Salgı, bazı sıvı maddelerin bitkilerin bazı kısımlarından veya insanların ya da hayvanların vücutlarından üretilmesi sürecidir.
İnsan vücudunda salgı nedir?
salgı, biyolojide, bir bez veya hücre tarafından yararlı bir maddenin üretilmesi ve salınması; ayrıca, üretilen madde. Karmaşık biyokimyasal süreçleri kolaylaştıran ve düzenleyen enzim ve hormonlara ek olarak, vücut dokuları da yağlama ve nem sağlayan çeşitli maddeler salgılar.
Salgı nedir ve nerede gerçekleşir?
Nefronun proksimal tübül bölümünde meydana gelen salgı, belirli moleküllerin kandan idrara taşınmasından sorumludur. Salgılanan maddeler arasında potasyum iyonları, hidrojen iyonları ve bazı ksenobiyotikler bulunur.
Salgılama süreci nedir?
Salgı, hücre içi ürünlerin hücrelerden düzenli olarak salınmasını içeren temel bir hücresel süreçtir. Nörotransmisyon veya hormonların ve sindirim enzimlerinin salınımı gibi fizyolojik işlevlerin tümü hücre salgısı tarafından yönetilir.
3 tip salgı nedir?
Ekzokrin bezlerin salgılarını serbest bıraktığı üç mekanizma merokrin, apokrin ve holokrindir.
con
latincede: birlikte anlamı katan ek veya kelimedir.
sistere
latincede: koymak , yerleştirmek manalarına gelen ek veya kelimedir.
lubrikation
latincede: lubricare kelimesinden gelme ,kaygan yapma manasına gelen kelimedir.
akkomodation
- Mide özelliklerini, yeteneğini ifade eder.
- Midenin farklı dolum büyüklülerine kendini ayarlaması.
- Besin alınımı sırasında yemek borusundaki mekanoreseptörler uyarılır ve bu sayede nervus vagus aktive olarak midede kısa süre içinde genişlemeye sebep olur (vagovagaler reflex).
- Asıl akkomodation reflex besinin mideye girmesinde rol oynar.
Amylase
- yunancada nişasta manasına gelen kelimedir.
- polisakkaritin parçalanmasında görev alır.