A. Mindfulness (Farkındalık) – Hafta 1-2:
Temel hedef, “Wise Mind” (akıl-zihin bütünlüğü) becerisini kazandırmaktır.
Uygulama Teknikleri:
- “What” Becerileri: Duyguları/düşünceleri Gözlemle (observe, sadece fark et), Tanımla (describe, etiketle), Katıl (participate, tam olarak deneyimle).
- “How” Becerileri: Yargısız (non-judgmental), Bir anda odaklan (one-mindfully), Etkili ol (effectively).
Grup Egzersizi: “Oreo Bisküvi Meditasyonu”: Katılımcılar bir bisküviyi yavaşça yiyerek tat, doku, koku farkındalığını pratik ederler. Amaç, otomatik pilot modundan çıkıp şimdiki ana (present moment) dönüşü deneyimlemektir.
B. Distress Tolerance (Stres Toleransı) – Hafta 3-6:
Kriz anlarında zarar verici davranışlara (intihar, kendine zarar, madde) başvurmadan “dayanabilme” kapasitesini artırır.
Kriz Yönetimi Stratejileri:
- ACCEPTS Becerileri (Acıyı uzaklaştırma):
-
- Activities (aktivitelere yönelme)
- Contributing (başkalarına yardım etme)
- Comparisons (eski halinle kıyaslama)
- Emotions (farklı duygular uyandırma – komedi filmi izleme)
- Pushing away (geçici olarak konuyu rafa kaldırma)
- Thoughts (düşünce değiştirme – sayı sayma)
- Sensations (yoğun fiziksel uyaran – buz tutma)
2. TIPP Becerileri (Fizyolojik sakinleşme): Amigdala yüksek aktivasyonunu parasempatik sinir sistemi aracılığıyla düşürme.
- Temperature (soğuk su yüzde)
- Intense exercise (yoğun egzersiz)
- Paced breathing (ritmik nefes – 4-7-8 tekniği)
- Progressive muscle relaxation (kas gevşetme)
Vaka Örneği: Bir hasta panik atak sırasında camı kırma dürtüsü hissettiğinde, TIPP tekniği olarak lavaboya koşup soğuk su ile yüzünü yıkama ve 30 saniye nefes tutma uygulamıştır. Bu, parasempatik sistemi aktive ederek davranışı engellemiştir.
C. Emotion Regulation (Duygu Düzenleme) – Hafta 7-14:
Duyguları azaltma, değiştirme ve artırma becerileri.
Temel Stratejiler:
- Duyguları Adlandırma ve Anlama: “Duygu modeli” (prompting event → interpretation → body response → action urge → action → consequence zinciri) üzerinden çalışma.
- Opposite Action (Zıt Eylem): Duygu-verimli davranış uyumsuzluğunda uygulanır. Örn: Anksiyete durumunda kaçmak yerine yaklaşmak ve göğsünü germek.
- ABC Becerileri (Pozitif Duyguları Artırma):
- Accumulate positives (küçük keyifleri biriktirme)
- Build mastery (usta olma deneyimleri – yeni dil öğrenme gibi)
- Cope ahead (zor durumlar için önceden hazırlık)
Uygulama Aracı: “Duygu Günlüğü”: Hastalar her gün en yoğun duygularını (0-100 arası şiddet), tetikleyicileri ve uygulanan becerileri kaydeder. Eğitmen bu kayıtları zincir analizi için kullanır.
D. Interpersonal Effectiveness (Kişilerarası Etkinlik) – Hafta 15-24:
İlişkilerde denge kurma becerileri (DEAR MAN, GIVE, FAST akronimleri).
DEAR MAN Tekniği (İhtiyaç İfade Etme):
- Describe (durumu tarafsızca tanımla)
- Express (duygularını ifade et – “Ben ifadeleri”)
- Assert (net bir istekte bulun)
- Reinforce (karşı taraf için pozitif sonuçları belirt)
- Mindful (dikkatini koru, sapmaları engelle)
- Appear confident (güvenli görün)
- Negotiate (pazarlığa açık ol)
GIVE (İlişkiyi Koruma): Gentle, Interested, Validate, Easy manner.
FAST (Özsaygıyı Koruma): Fair, Apologies (gereksiz özür dilememe), Stick to values, Truthful.
Rol Yapma Senaryosu: Bir hasta iş yerinde fazla mesai isteğini reddetmek zorundayken, DEAR MAN tekniğini pratik eder: “Son iki haftadır hafta sonları çalışıyorum (Describe). Bu durum beni tüketiyor ve evdeki çocuğumla vakit geçiremiyorum (Express). Bu hafta sonu izinli olmamı istiyorum (Assert)…”