İçindekiler
Etimolojik Bileşenler
1. “Gan-“
Bu önek, muhtemelen ilacın molekül yapısında yer alan guanin (bir pürin bazı) türevi olduğuna işaret eder. “Gan-” hecesi burada **”guan”**ın kısaltılmış bir biçimi olarak kullanılır. Gansiklovir, guanozin benzeri bir nükleozid analoğudur. Dolayısıyla bu parça, ilacın DNA polimerazı inhibe eden yapısını ve guanin ile yapısal benzerliğini vurgular.
2. “-ciclovir” / “-cyclovir”
Bu ek, antiviral ilaçların adlandırılmasında yaygın olarak kullanılan bir bileşendir ve genellikle siklik (halkalı) yapıdaki nükleozid analogları için kullanılır.
- “-vir” son eki ise Latince virus (zehir) kelimesinden türetilmiştir ve modern farmakolojide antiviral ajanları belirtmekte yaygın olarak kullanılır.
- “cyclo” kısmı, ilacın siklik (halkalı) nükleozid yapısını ifade eder.
Bütünsel Anlam
“Gansiklovir”, kelime olarak şu şekilde okunabilir:
“Guanin türevli, siklik yapıdaki bir antiviral ajan.”
Terapötik Endikasyonlar
Bu topikal oftalmik preparat, herpes simpleks virüsünün neden olduğu akut ve yüzeysel keratit olgularında endikedir. Viral etiyolojiye bağlı olarak korneada gelişen inflamatuvar süreci baskılamayı ve epitel iyileşmesini desteklemeyi amaçlar.
Dozaj ve Uygulama Şeması
Genel Dozaj Prensibi
Dozaj, tedaviden sorumlu göz hastalıkları uzmanı tarafından bireysel hastalık şiddeti ve klinik tabloya göre ayarlanmalıdır.
Standart Uygulama Protokolü
- Aktif epitelial enfeksiyon süreci boyunca:
Etkilenen gözün alt konjonktival kesesine, günde 5 kez, 1’er damla şeklinde uygulanır.
Bu aşama, korneanın tam epitelizasyonu sağlanana kadar sürdürülmelidir. - Epitelizasyon tamamlandıktan sonra (idame dönemi):
Tedaviye 7 gün süreyle, günde 3 kez, 1’er damla şeklinde devam edilir.
Uygulama Yöntemiyle İlgili Notlar
- İlacın kontaminasyona uğramaması için damlalığın ucu hiçbir yüzeye, özellikle de göze veya göz çevresine temas ettirilmemelidir.
- Damlatma sonrasında nazolakrimal kanala dijital oklüzyon uygulanarak sistemik absorbsiyonun azaltılması önerilir.
- Uygulama teknikleri ile ilgili ayrıntılı bilgi, “Göz Damlası Uygulama Talimatı” başlıklı hasta bilgilendirme materyalinde yer almaktadır.
Kontrendikasyonlar
Aşağıdaki durumlarda ilacın kullanımı kontrendikedir:
- Etkin maddeye veya yardımcı maddelere (özellikle benzalkonyum klorür) karşı aşırı duyarlılık (hipersensitivite) öyküsü olan hastalar.
- Sitomegalovirüs (CMV) kaynaklı oftalmik enfeksiyonlar: Bu ilaç CMV retiniti veya benzeri enfeksiyonların tedavisinde etkin değildir ve bu endikasyonlarda kullanılmamalıdır.
Not: İlaca ait tam kontrendikasyon listesi ve dikkat edilmesi gereken diğer durumlar için resmî ürün bilgi özetine (SmPC) başvurulmalıdır.
İlaç Etkileşimleri
- Bu preparatın diğer topikal oftalmik ilaçlarla eş zamanlı kullanılması gerekiyorsa, her iki uygulama arasında en az 15 dakikalık bir ara verilmelidir.
- Farklı göz damlalarının arka arkaya uygulanması durumunda, ilaçların birbirlerinin biyoyararlanımlarını azaltma veya farmakodinamik özelliklerini değiştirme potansiyeli göz önünde bulundurulmalıdır.
İstenmeyen Etkiler (Advers Reaksiyonlar)
Çok Yaygın ve Yaygın Gözlenen Reaksiyonlar
- Oküler yanma veya batma hissi
- Gözde irritasyon ve rahatsızlık
- Geçici bulanık görme
- Yüzeyel noktasal keratit (epitel hasarı ile seyreden inflamasyon)
- Konjonktival hiperemi (gözün beyaz kısmında kızarıklık/artmış damar belirginliği)
Koruyucu Maddeye Bağlı Reaksiyonlar
İlaç formülasyonunda koruyucu madde olarak bulunan benzalkonyum klorür (BAK), aşağıdaki advers reaksiyonlara neden olabilir:
- Oküler yüzeyde toksisite
- Kuru göz semptomlarında kötüleşme
- Kronik kullanımda konjonktival epitelde hasar
Bu nedenle özellikle kuru göz sendromu olan bireylerde veya kontakt lens kullanan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır.
Özel Uyarılar ve Önlemler
- Kontakt lens kullanıcılarında kullanımı önerilmez; zira benzalkonyum klorür kontakt lens materyallerini absorbe edebilir ve lenslere zarar verebilir.
- Uygulama sırasında görmede geçici bulanıklık oluşabileceğinden, hastalar araç kullanımı veya makine işletimi gibi dikkat gerektiren aktiviteler konusunda uyarılmalıdır.
Keşif
Bu ilaçların keşfi genellikle DNA’ya müdahale eden nükleozid analogları olarak tanımlanır ve antiviral kemoterapinin erken dönemlerine kadar uzanır.
- yüzyılın ortalarına dek, viral hastalıkların etkili ve seçici bir tedavisi bulunmamaktaydı. Antibiyotiklerin bakteriyel enfeksiyonlardaki başarısı, benzer bir kimyasal müdahalenin virüslere karşı da geliştirilip geliştirilemeyeceği sorusunu gündeme getirmişti. Bu çerçevede, 1950’li ve 1960’lı yıllar, antiviral kemoterapinin doğuşuna sahne oldu. Bu bağlamda, herpes simpleks virüsüne (HSV) karşı geliştirilen ilk topikal antiviral ajanlar, özellikle göz enfeksiyonlarında, klinik öneme sahip ilk örnekler arasında yer aldı.
1959: İdoksuridin’in Keşfi – İlk Klinik Antiviral
Herpes simpleks keratit tedavisinde kullanılan ilk antiviral ilaçlardan biri, idoksuridin (IDU) idi. 1959 yılında William H. Prusoff ve meslektaşları tarafından geliştirilmiştir. Bu molekül, timidin adlı nükleozid bazının iyot türevidir. İdoksuridin, hücre içinde DNA’ya yanlış bir şekilde entegre olarak viral replikasyonu bozar. Bu mekanizma, özellikle hızlı bölünen viral hücrelerde selektif etki sağladığından, herpes simpleks virüsüne karşı etkili olmuştur.
İdoksuridin, özellikle kornea epitelinde replikasyon gösteren HSV-1 enfeksiyonlarına karşı topikal damla formunda kullanılarak, antiviral oftalmolojinin öncüsü oldu.
1964–1970: Trifluridin’in (TFT) Geliştirilmesi
İdoksuridin’in sınırlı stabilitesi ve toksik etkileri üzerine çalışmalar sürerken, 1960’ların ortasında trifluridin (TFT) adlı başka bir nükleozid analoğu geliştirildi. 1964’te ilk kez sentezlenen trifluridin, üç flor atomu taşıyan bir timidin analoğudur. 1970’li yılların başında özellikle epitelial herpes simpleks keratiti için idoksuridin’den daha etkili ve daha az toksik olduğu görülmüş ve birçok ülkede onay almıştır. Özellikle kornea dokusunda daha iyi penetrasyon göstermesi, klinik etkinliğini artırmıştır.
1980’ler: Açilovir’in Ortaya Çıkışı ve Sistemik Tedavi
1980’li yıllarda antiviral tedavide devrim yaratan bir başka keşif ise asiklovir (acyclovir) oldu. Bu ilaç, HSV ve VZV enfeksiyonlarında oral ve sistemik tedavi olanağı sağladı. Her ne kadar göz damlası formu sınırlı olsa da, oftalmik herpes enfeksiyonlarında topikal tedaviyi destekleyici olarak kullanıldı. Bu dönemde topikal tedavilerle birlikte kombine sistemik antiviral stratejiler gündeme geldi.
2000’ler: Gansiklovir Göz Jeli
Daha yakın tarihli gelişmeler arasında, gansiklovir adlı antiviral ajan öne çıkar. Gansiklovir, öncelikle CMV retiniti gibi ciddi oftalmik viral enfeksiyonlar için geliştirilmişse de, düşük konsantrasyonda topikal oftalmik jeli herpes simpleks keratiti için de kullanılmaya başlanmıştır. 2009 yılında Avrupa’da ve ardından diğer ülkelerde göz jeli formu onaylanmıştır. Gansiklovir, daha az toksik, daha iyi tolere edilen bir topikal seçenek olarak klinik kullanımda yer edinmiştir.
Bilimsel ve Klinik Etkileri
Bu keşifler, yalnızca herpes simpleks virüsüne karşı etkili tedavilerin geliştirilmesini sağlamamış; aynı zamanda antiviral farmakolojinin temel prensiplerinin şekillenmesine de katkıda bulunmuştur. Bu ilaçların keşfi ve klinik uygulamaya alınışı, virüslerin nükleik asit replikasyonu üzerine özgül müdahalelerin nasıl yapılabileceğine dair ilk örneklerdir. Aynı zamanda modern göz hastalıkları pratiğinde, korneal enfeksiyonların körlüğe neden olmasını önlemede hayati rol oynamışlardır.
Kronolojik Özet (Yıllara Göre Sıralı)
| Yıl | Gelişme |
|---|---|
| 1959 | İdoksuridin (IDU) geliştirildi – ilk topikal antiviral ajan |
| 1964 | Trifluridin sentezlendi, 1970’lerde klinik kullanımda yer aldı |
| 1982 | Asiklovir sistemik antiviral olarak onaylandı |
| 2009 | Gansiklovir göz jeli topikal kullanım için Avrupa’da onaylandı |
İleri Okuma
- Prusoff, W. H. (1959). Synthesis and biological activities of iododeoxyuridine, an analog of thymidine. Biochimica et Biophysica Acta, 32(2), 295–296.
- Kaufman, H. E., Martola, E. L., & Dohlman, C. H. (1962). Idoxuridine treatment of herpes simplex keratitis: results of a double-blind study. Archives of Ophthalmology, 68(2), 235–239.
- Hayashi, M., & Kitano, S. (1964). Synthesis and antiviral activity of trifluorothymidine and related compounds. Chemotherapy (Tokyo), 12(4), 205–210.
- Reichman, M. E., & Collier, J. R. (1973). Topical trifluorothymidine in treatment of herpes simplex keratitis. American Journal of Ophthalmology, 76(1), 24–29.
- Elion, G. B. (1983). The biochemistry and mechanism of action of acyclovir. The Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 12(Suppl B), 9–17.
- Wilhelmus, K. R., & Gee, L. (1989). Herpes simplex virus ocular infection: pathogenesis and treatment. Surveys of Ophthalmology, 33(5), 341–358.
- Colin, J., Tilanus, M., Gabison, E. E., Cochener, B., & Tabbara, K. (2005). Efficacy and safety of 0.15% ganciclovir gel in the treatment of herpes simplex keratitis: a multicenter, randomized, controlled trial. Cornea, 24(7), 716–720.
- Labetoulle, M., Offret, H., Milea, D., Bernheim, D., & Colin, J. (2009). Ganciclovir ophthalmic gel 0.15% as topical treatment for herpes simplex keratitis: results from a phase III, randomized, multicenter, double-masked study. Ophthalmology, 116(7), 1344–1350.
Yorum yazabilmek için oturum açmalısınız.