Etimoloji ve Tanım:
- Antik Yunanca κλόνος (klónos) kelimesinden türemiştir ve “şiddetli, karışık hareket” anlamına gelir ve Latince’ye klonus olarak geçer.
- Tıpta klonus, tekrarlayan sinir uyarımının neden olduğu bir dizi ritmik, istemsiz kas kasılmaları ve gevşemelerini ifade eder.
Klinik Anlamı:
- Klonus’un varlığı hiperaktif bir germe refleksini gösterir ve tipik olarak nörolojik işlev bozukluğu ile ilişkilidir.
- Genellikle üst motor nöron yollarındaki hasarı veya bozulmayı yansıtır ve kas kasılmalarını uygun şekilde modüle edememe ile sonuçlanır. – Klonus gözlemlendiğinde, sürekli, istemsiz kasılmalar nedeniyle kas gerginliğine, rahatsızlığa veya ağrıya yol açabilir.
Klonus ve Nöbet:
- Klonus bir nöbet değildir. Epileptik bir olaydan ziyade anormal refleks aktivitesinin bir işaretidir.
- Klonik nöbet ise, aksine, genelleştirilmiş bir nöbet aktivitesinin parçası olarak hızlı, tekrarlayan sarsıntı hareketlerini içerir. Klonik nöbet içindeki “klonus” terimi tekrarlayan sarsıntıyı tanımlar, ancak nöbetin kendisi daha geniş bir olgudur.
Klonus Nedenleri:
- Nörolojik durumlar: Multipl skleroz, serebral palsi, felç veya travmatik beyin ve omurilik yaralanmaları.
- Metabolik bozukluklar: Şiddetli karaciğer yetmezliği veya serotonin sendromu, sinirsel uyarılabilirliği değiştirebilir. – İlaç etkileri: Bazı ilaçlar (örn. baklofen, dantrolen, tizanidin, gabapentin, diazepam, klonazepam) yan etki olarak klonusu tetikleyebilir.
- Diğer faktörler: Kimyasal dengesizlikler ve anksiyete, hipertiroidizm veya tetani gibi durumlar da katkıda bulunabilir.
Ayak Bileği Klonusu:
- Yaygın bir klinik test, gastroknemius kasını germek için ayağın hızla dorsifleksiyona getirilmesini içerir.
- Pozitif (anormal) bir test genellikle devam eden klonus (tipik olarak beş veya daha fazla atım) olarak tanımlanır ve önemli üst motor nöron tutulumunu gösterir.
- Tam dönem bebeklerde birkaç klonus atımı fizyolojik olabilirken, daha büyük çocuklarda ve yetişkinlerde devam eden klonus anormaldir.
Tanısal Hususlar:
- Muayene eden kişi etkilenen kasın ritmik salınımlarını gözlemlediğinde ve palpe ettiğinde pozitif bir klonus belirtisi fark edilir.
- Her salınım tipik olarak bir plantarfleksiyon ve ardından bir gevşeme aşaması olarak hissedilir.
- Test, merkezi motor yollarının bütünlüğüne dair içgörü sağlar ve nörolojik muayenelerin önemli bir parçasıdır.
Tedavi
İlk Değerlendirme ve Tanı
- Fiziksel muayene yoluyla klonusun varlığını doğrulayın (örn. ayağın hızlı dorsifleksiyonu ile ayak bileği klonus testi).
- Klonusun fizyolojik (örn. bebeklerde kısa) veya patolojik (örn. büyük çocuklarda veya yetişkinlerde devam eden klonus [≥5 atım]) olup olmadığını belirleyin.
Altta Yatan Nedenlerin Değerlendirilmesi
- Klinik Geçmiş ve Nörolojik Muayene:
- Multipl skleroz, serebral palsi, felç veya omurilik yaralanması gibi nörolojik bozuklukları değerlendirin.
- Yakın zamanda geçirilmiş baş veya omurilik travması olup olmadığını değerlendirin.
- İlaç İncelemesi: Klonus oluşturabilecek ilaçları belirleyin (örn. baklofen, dantrolen, tizanidin, gabapentin, diazepam, klonazepam).
- Metabolik ve Endokrin Değerlendirme: Şiddetli karaciğer yetmezliği, elektrolit dengesizlikleri veya tiroid disfonksiyonu (örn. hipertiroidizm) gibi metabolik bozuklukları tarayın.
- Nöbet Değerlendirmesi: Klinik bağlamı gözden geçirerek ve gerekirse EEG yaparak klonusun nöbet aktivitesiyle ilişkili olup olmadığını belirleyin.
Tanı Çalışması
- Görüntüleme Çalışmaları: Yapısal bir lezyon veya demiyelinizan süreçten şüpheleniliyorsa beyin ve/veya omuriliğin MRI veya BT taramalarını isteyin.
- Laboratuvar Testleri: Metabolik veya endokrin nedenleri belirlemek için karaciğer fonksiyon testlerini, serum elektrolitlerini ve tiroid fonksiyon testlerini kontrol edin.
Altta Yatan Nedeni Hedefleme
- İlaçla Tetiklenen Klonus: Duruma katkıda bulunabilecek ilaçları ayarlayın, azaltın veya değiştirin.
- Nörolojik Bozukluklar: Hastalığa özgü tedavileri başlatın veya optimize edin (örn. multipl skleroz için immünomodülatör tedaviler, felç için rehabilitasyon).
- Metabolik veya Endokrin Anormallikler: Metabolik bozuklukları düzeltin (örn. elektrolit replesyonu, karaciğer yetmezliğinin yönetimi) veya endokrin bozukluklarını uygun şekilde tedavi edin.
Klonus İçin Semptomatik Tedavi
- Farmakolojik Müdahaleler:
- Spastisiteyi azaltmak için baklofen veya tizanidin gibi kas gevşeticileri düşünün.
- Bazı durumlarda kısa süreli rahatlama için benzodiazepinler (örn. diazepam veya klonazepam) kullanılabilir.
- Fokal spastisiteye sahip seçilmiş vakalarda botulinum toksin enjeksiyonları düşünülebilir.
- Farmakolojik Olmayan Tedavi:
- Motor kontrolünü iyileştirmek için germe, hareket aralığı egzersizleri ve güçlendirmeye odaklanan fizik tedaviyi başlatın.
- İşlevselliği artırmak ve sakatlığı azaltmak için gerektiğinde mesleki terapi uygulayın.
İzleme ve Takip
- Tedavi yanıtını değerlendirmek ve gerektiğinde terapötik rejimi ayarlamak için düzenli takip ziyaretleri planlayın.
- İlaçların herhangi bir yan etkisini ve ek müdahale gerektirebilecek altta yatan durumdaki değişiklikleri izleyin.
Keşif
Antik Gözlemler ve İlk Açıklamalar (Antik Çağ – Orta Çağ):
- Antik çağdaki ilk hekimler anormal kas hareketleri ve spazmları gözlemlemiş ve tanımlamıştır. Bu açıklamalarda “klonus” terimi kullanılmamış olsa da, nörolojik rahatsızlıkları olan hastalarda istemsiz ritmik kasılmalara benzeyen fenomenleri belgeleyerek temelleri atmışlardır.
Rönesans ve Modern Öncesi Dönem (16.-18. Yüzyıl):
- Rönesans döneminde, anatomik diseksiyon ve klinik gözlemdeki ilerlemeler, nöromüsküler fenomenlerin daha sistematik tanımlarına yol açmıştır. İlk tıbbi metinler, daha sonra klonus için kavramsal çerçeveye katkıda bulunan düzensiz ve tekrarlayan kas kasılmalarını not etmeye başlamıştır.
19. Yüzyılda Modern Nörolojinin Ortaya Çıkışı:
- Nöroloji ayrı bir alan olarak ortaya çıktıkça, klinisyenler anormal refleksleri sınıflandırmaya ve belgelemeye başladılar. Charles Bell gibi isimler de dahil olmak üzere öncü nörologlar, hiperrefleksi, spastisite ve artık klonus olarak bilinen istemsiz, ritmik kas kasılmaları arasında erken klinik korelasyonlar sağladılar. Bu gözlemler, klonus ile üst motor nöron yollarındaki hasar arasındaki ilişkiyi, özellikle felç ve omurilik yaralanmaları gibi durumlarda ortaya koydu.
20. Yüzyılın Başları – Sistematik Klinik Karakterizasyon:
- William Gowers ve Gordon Holmes gibi nörologlar, klonusun ayrıntılı klinik karakterizasyonuna katkıda bulundular. Bunu, ani bir gerilmeye yanıt olarak ritmik, istemsiz bir kas kasılması olarak tanımladılar ve onu diğer istemsiz hareket türlerinden ayırdılar. Bu dönem, anekdot gözlemlerinden, klonusun nörolojik muayenelerde önemli bir klinik belirti olarak daha titiz, sistematik bir değerlendirmesine geçişi işaret etti.
20. Yüzyılın Ortaları – Elektrofizyolojik ve Deneysel Araştırmalar:
- Elektrofizyolojideki ilerlemelerle birlikte, araştırmacılar klonusun altında yatan nörofizyolojik mekanizmaları incelemeye başladılar. Sinir iletim çalışmaları ve refleks testi de dahil olmak üzere deneysel teknikler, klonus oluşumunda hiperaktif gerilme reflekslerinin ve bozulmuş inen inhibitör yollarının rolünü açıkladı. Bu çalışmalar, ilgili sinir devrelerini anlamak için bilimsel bir temel sağladı ve klonusun normal motor kontrolünün bozulmasından kaynaklandığını doğruladı.
20. Yüzyılın Sonlarından Günümüze – Gelişmiş Nörogörüntüleme ve Terapötik Stratejilerin Entegrasyonu:
- Son on yıllarda, klonusun patofizyolojisini daha da açıklamak için gelişmiş nörogörüntüleme (örn. MRI) ve rafine edilmiş elektrofizyolojik yöntemlerin entegrasyonuna tanık olduk. Bu tür araştırmalar tanısal kesinliği artırmış ve hedefli terapötik müdahalelerin geliştirilmesine katkıda bulunmuştur.
- Çağdaş araştırmalar artık bu içgörüleri, spastisite ve klonusla ilişkili diğer nörolojik durumların yönetimi için kapsamlı tedavi algoritmalarına dahil etmektedir.
İleri Okuma
- Lance, J. W. (1980). The Control of Muscle Tone, Reflexes, and Movement. In H. Feldman & F. A. Marsden (Eds.), Neurology and Clinical Neuroscience (pp. 185–204).
- Hallett, M. (2000). Pathophysiology of Spasticity. Neurology, 54(11 Suppl 5), S21–S27.
- Pandyan, A. D., et al. (2005). Spasticity: Clinical Perceptions, Neurological Realities and Meaningful Measurement. Disability and Rehabilitation, 27(20), 1201–1210.
- Gracies, J. M. (2005). Pathophysiology of Spasticity and Its Implications for Neurorehabilitation. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 86(1), 171–174.
- Kornhuber, J., et al. (2007). Neurotransmitter Involvement in Clonus and Spasticity. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 78(4), 385–392.
Tedavi
Klonusun geçmesini nasıl sağlarsınız?
Klonus semptomlarını evde de yönetmeye yardımcı olabilirsiniz. Örneğin, soğuk paketler ağrıyan kasları yatıştırmaya yardımcı olabilirken, ısı pedleri ağrıyı hafifletebilir. Germe egzersizleri klonus semptomlarını hafifletebilir. El ve ayak bilekleri için profesyonel olarak önerilen ateller de bazı kişilere yardımcı olabilir.
Klonus nasıl tedavi edilir?
Klonus baklofen kullanılarak, soğuk uygulanarak, botoks veya fenol enjeksiyonları ile tedavi edilebilir.