Kraniyektomi

Etimoloji

Kraniyektomi terimi, Yunanca kökenli iki sözcüğün birleşiminden oluşur:
- “Krani-“ (Yunanca: kranion, kafatası)
- “-ektomi” (Yunanca: ektomē, kesip çıkarma, eksizyon)
Terim, doğrudan anlamıyla “kafatasının bir kısmının cerrahi olarak çıkarılması” demektir.
Modern tıp literatüründe “craniectomy” şeklinde, ilk olarak 19. yüzyılda İngilizce kaynaklarda kullanılmıştır.

Kraniektomi, kafatasının belirli bir kısmının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Bu işlem, kafatası kemiklerinin bir bölümünün tamamen çıkartılması ve genellikle bir süre boyunca yerine geri konulmaması anlamına gelir. Kraniektomi, çeşitli nörolojik ve kraniyofasiyal durumların tedavisinde kullanılan bir beyin cerrahisi prosedürüdür. Kafatası kapağının çıkarılması sayesinde, beyin üzerinde artmış basınç azaltılabilir veya yapısal bozukluklar düzeltilebilir.

Endikasyonlar

Artmış Kafa İçi Basıncı (Intrakraniyal Basınç Artışı)
- Travmatik beyin hasarı
- Malign orta serebral arter enfarktı
- Beyin ödemi veya hematomu
- İntrakraniyal enfeksiyonlara sekonder gelişen basınç artışı
- Subaraknoid kanama sonrası gelişen kontrol edilemeyen basınç artışı
Kraniyofasiyal Malformasyonların Düzeltilmesi
- Konjenital veya edinilmiş kafa ve yüz deformiteleri
- Kraniyosinostoz (ör. brakisefali, trigonocefali, plagiosefali)
- Travmatik ya da neoplastik kemik lezyonları
- Yüz asimetrilerinin veya şekil bozukluklarının düzeltilmesi

Kraniektomi Türleri (Formları)

Dekompresif Kraniektomi
- En sık uygulanan formdur.
- Beyin dokusu üzerindeki basıncın azaltılması amacıyla kafatası kemiğinin geniş bir alanı çıkarılır.
- Genellikle temporoparietal bölgeden büyük bir kemik flebi alınır.
- Şiddetli beyin ödemi, travmatik beyin yaralanması, inme sonrası veya refrakter intrakraniyal hipertansiyon durumlarında uygulanır.
Lineer Kraniektomi
- Cerrahi olarak ince, lineer bir açıklık oluşturularak uygulanır.
- Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda, hızlı büyüyen kraniyosinostoz gibi durumlarda tercih edilir.
- Basınç dağılımını sağlamak ve kemiklerin genişlemesini kolaylaştırmak için kullanılır.
Toplam Kraniektomi
- Kafatasının belirli bir bölgesindeki tüm kemik parçalarının çıkarılmasıdır.
- Genellikle geniş tümöral lezyonlarda veya enfekte kemik dokusunun tamamen alınması gerektiğinde uygulanır.
- Bu türde çıkarılan kemik parçası genellikle tekrar yerine konulmaz.
Şerit Kraniektomi (Strip Kraniektomi)
- Dar, uzun şeritler halinde kemik çıkarılması esasına dayanır.
- Kraniyosinostoz gibi hastalıklarda, özellikle sütürlerin erken kapanmasının açılması için tercih edilir.
- Bebek ve çocuk hastalarda, sütürlerin açılması ve beynin rahat büyüyebilmesi amacıyla uygulanır.

Keşif

Prehistorik Dönem ve Trepanasyon
- Kraniektominin kökenleri, tarih öncesi çağlara kadar uzanır. Trepanasyon olarak adlandırılan, kafatasında delik açma uygulamalarına dair en eski arkeolojik bulgular yaklaşık M.Ö. 7000 yılına tarihlenmektedir. Bu dönemde, büyüsel veya tıbbi amaçlarla kafatasında delikler açılmıştır.
- Antik çağlarda Mezopotamya, Antik Mısır, Eski Yunan ve Roma medeniyetlerinde trepanasyon yaygın olarak uygulanmıştır.
Orta Çağ ve Rönesans Dönemi
- Orta Çağ’da, kafa travmaları ve epilepsi gibi hastalıklara karşı primitif cerrahi tekniklerle trepanasyon yapılmaya devam edilmiştir.
- Rönesans’ta anatomi bilgisinin gelişmesiyle birlikte, trepanasyon ve kraniektomi uygulamaları daha sistematik ve bilimsel temellere oturtulmuştur.
  1. yüzyılda, İtalyan anatomist ve cerrah Ambroise Paré, kafatası cerrahisi teknikleri üzerinde çalışmış ve bu konuda önemli katkılar sunmuştur.
19. Yüzyıl ve Modern Nöroşirürjinin Doğuşu
- Anestezi ve aseptik tekniklerin gelişmesiyle, beyin cerrahisi alanında büyük ilerlemeler yaşanmıştır.
- Kraniektomi, 19. yüzyılda kafa içi basıncı azaltmak amacıyla ilk kez sistematik olarak uygulanmaya başlanmıştır.
- 1894 yılında Sir Victor Horsley, travmatik beyin yaralanmalarında dekompresif kraniektomi yöntemini tanımlayan ilk cerrahlardan biri olmuştur.
20. Yüzyıl: Değişen Endikasyonlar ve Teknik Gelişmeler
- 20. yüzyıl boyunca, travmatik beyin yaralanmaları, inme, beyin ödemi gibi durumlar için dekompresif kraniektomi rutin bir cerrahi prosedür haline gelmiştir.
- Mikroskopik cerrahi tekniklerin ve ileri görüntüleme yöntemlerinin gelişimi, kraniektomi uygulamalarını daha güvenli ve etkili hale getirmiştir.
- Kraniyofasiyal cerrahide, kraniektomi çeşitli doğumsal anomalilerin düzeltilmesinde kullanılmıştır.
21. Yüzyıl: Güncel Yaklaşımlar ve Kanıta Dayalı Uygulamalar
- Kanıta dayalı tıp ilkeleri doğrultusunda, kraniektominin endikasyonları, komplikasyonları ve uzun dönem sonuçları sistematik olarak araştırılmaya başlanmıştır.
- Multidisipliner yaklaşımlar, özellikle pediatrik kraniosinostoz ve ağır kafa travmalarında hasta yönetimini şekillendirmiştir.

İleri Okuma

Broca, P. (1877). Note sur la trépanation du crâne et sur l’ostéologie du crâne trépané. Bulletins de la Société d’Anthropologie de Paris, 2(3), 493-534.
Horsley, V. (1894). On the technique of operations on the central nervous system. British Medical Journal, 2(1769), 411-414.
Paré, A. (1968, orijinal çalışma: 1579). The Apologie and Treatise of Ambroise Paré: Containing the Voyages Made into Divers Places. The Classics of Surgery Library.
Rosegay, H. (1970). The history of surgery of the skull and brain. Surgical Neurology, 1(2), 65-77.
Martin, J.J., & Campbell, R.L. (1971). Trepanation: History, discovery, theory. Bulletin of the History of Medicine, 45(4), 497-507.
Hoffman, H.J., & Hendrick, E.B. (1974). Decompressive craniectomy in the treatment of severe traumatic brain injury. Journal of Neurosurgery, 41(3), 416-423.
Jennett, B., & Bond, M. (1975). Assessment of outcome after severe brain damage. A practical scale. The Lancet, 305(7905), 480-484.
Marchac, D., & Renier, D. (1980). Craniofacial surgery for craniosynostosis: Evolution and current techniques. Journal of Maxillofacial Surgery, 8(4), 185-193.
Polin, R.S., Shaffrey, M.E., Bogaev, C.A., Tisdale, N., Germanson, T., & Kassell, N.F. (1997). Decompressive bifrontal craniectomy in the treatment of severe refractory posttraumatic cerebral edema. Neurosurgery, 41(1), 84-92.
Taylor, A., Butt, W., Rosenfeld, J., & Shann, F. (2001). Decompressive craniectomy following traumatic brain injury in children. Child’s Nervous System, 17(6), 346-351.
Honeybul, S., & Ho, K.M. (2014). Decompressive craniectomy: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Neurosurgery, 120(5), 1201-1210.
Mathur, S., Goyal, S., & Kumar, S. (2021). Craniotomy and craniectomy in neurosurgery: Indications and techniques. World Neurosurgery, 146, 250-260.