- Antik Yunancada πνεύμων (pneúmōn, “akciğer”) + –ία (-ía, Dişil soyut isimler oluşturmak için sıfatların köklerine, nadiren fiillerin köklerine ve hatta daha nadiren isimlerin gövdelerine eklenir); πνευμονίᾱ (pneumoníā) akciğer hastalığıdır.
Virüs, bakteri veya diğer mikroorganizmaların sebep olduğu akut ve kronik akciğer enflamasyonları (zatürre) için kullanılır.
Pnömoni, eski Yunanca’da akciğer anlamına gelen “πνεύμων” (pneumon) kelimesinden gelmektedir. Hipokrat ve Galen tarafından yapılan erken tanımlamalarla antik çağlardan beri bilinmektedir. Modern pnömoni anlayışı 19. yüzyılın sonlarında mikrobiyolojideki ilerlemelerle gelişmeye başlamıştır.
- Carl Friedländer (1882): Klebsiella pneumoniae’yi pnömoni etkeni olarak tanımladı ve başlangıçta “Friedländer basili” olarak adlandırdı.
- Albert Fraenkel (1884): Birçok pnömoni vakasından sorumlu önemli bir bakteriyel patojen olan Streptococcus pneumoniae’yı keşfetti.
- Sir William Osler (1892): “Modern tıbbın babası” olarak bilinen Osler, pnömoniyi kapsamlı bir şekilde incelemiş ve yüksek ölüm oranını vurgulayarak pnömoniden “ölüm adamlarının kaptanı” olarak bahsetmiştir.
Sınıflandırma ve Etiyoloji:
Pnömoni, edinildiği ortama göre sınıflandırılır:
Toplum Kaynaklı Pnömoni (CAP):
Sağlık hizmeti ortamları dışında edinilir.
Etiyoloji: Yaygın patojenler arasında Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae ve solunum virüsleri bulunur.
Hastane Kaynaklı Pnömoni (HAP):
Hastaneye yatıştan >48 saat sonra ortaya çıkar, yatış sırasında mevcut değildir veya inkübasyona girmemiştir.
Etiyoloji: Genellikle Pseudomonas aeruginosa, MRSA ve enterik Gram-negatif basiller gibi çoklu ilaca dirençli organizmalardan kaynaklanır.
Ventilatörle İlişkili Pnömoni (VAP):
Mekanik ventilasyondaki hastalarda meydana gelen bir HAP alt kümesi.
Etiyoloji: HAP’a benzer ancak uzun süreli entübasyonla ilişkili patojenlerin prevalansı daha yüksektir.
İnfluenza ve Pnömoni:
- Ölüm Oranı: İnfluenzaya bağlı pnömoni, özellikle yaşlılar, bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler ve altta yatan sağlık sorunları olanlar arasında önemli bir ölüm oranına sahiptir.
- Hamile Kadınlar: Hamile kadınlar pnömoni de dahil olmak üzere ciddi influenza komplikasyonları açısından daha yüksek risk altındadır. Morbidite ve mortaliteyi azaltmak için hızlı antiviral tedavi önerilmektedir.
Klinik Kriterler ve Ciddiyet Değerlendirmesi:
Minör Kriterler (1-2 kriter):
Örnekler: Hafif hipoksemi (PaO2/FiO2 oranı >250), hafif konfüzyon, hafif lökopeni.
Uygulama: Tipik olarak ayakta tedavi veya kısa süreli hastaneye yatış ile yönetilir.
Orta Dereceli Kriterler (2 veya daha fazla minör kriter):
Örnekler: PaO2/FiO2 oranı <250, multilobar infiltratlar, lökopeni (WBC <4.000 hücre/µL).
Sonuç: Genellikle hastaneye yatış ve daha yakın izleme gerektirir.
Şiddetli Kriterler:
Örnekler: PaO2 < 55 mm Hg, vazopressör gerektiren septik şok, akut böbrek yetmezliği.
Anlamı: Yoğun bakım ünitesine (YBÜ) kabul ve agresif yönetim gerektirir.
Etiyolojik Ajanlar ve Teşhis:
- Viral Etiyoloji: Pnömoni vakalarının yaklaşık %22’si influenza, respiratuar sinsityal virüs (RSV) ve koronavirüsler dahil olmak üzere virüslere bağlıdır.
- Bakteriyel Etiyoloji: Yaygın bakteriyel patojenler arasında Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus ve Mycoplasma pneumoniae ve Chlamydophila pneumoniae gibi atipik bakteriler bulunur.
- Kardiyak Dekompansasyon: Konjestif kalp yetmezliği, sıvı birikimi ve patojenlerin temizlenmesinin bozulması nedeniyle hastaları pnömoniye yatkın hale getirebilir.
Teşhis Yöntemleri:
- Balgam Muayenesi: Bakteriyel pnömoni tanısı için gereklidir, ancak laboratuvar kültürleri ile doğrulanmalıdır. Kontaminasyonu önlemek için uygun toplama tekniği çok önemlidir.
- Laboratuvar Testleri: Kan kültürleri, balgam kültürleri, spesifik patojenler için PCR ve Legionella ve Streptococcus pneumoniae için idrar antijen testlerini içerir.
Tedavi ve Komplikasyonlar:
- Akciğer Apsesi: Tedaviyi uzatabilen pnömoni komplikasyonu. Genellikle anaerobik bakterileri hedef alan antibiyotikler ve muhtemelen cerrahi drenaj gerektirir.
- Terapötik Yaklaşım: Ampirik antibiyotik tedavisi klinik yargı, hastalığın şiddeti ve lokal antibiyogram verilerine göre yönlendirilmelidir. Bakteriyel pnömoni için beta-laktamlar, makrolidler veya florokinolonlar yaygın olarak kullanılır.
İleri Okuma
- Kaysin, A., & Viera, A. J. (2016). Community-Acquired Pneumonia in Adults: Diagnosis and Management. American Family Physician, 94(9), 698-706.
- Torres, A., Niederman, M. S., Chastre, J., et al. (2017). International ERS/ESICM/ESCMID/ALAT guidelines for the management of hospital-acquired pneumonia and ventilator-associated pneumonia. European Respiratory Journal, 50(3), 1700582.
- File, T. M., Marrie, T. J. (2010). Burden of Community-Acquired Pneumonia in North American Adults. Postgraduate Medicine, 122(2), 130-141.
- Mandell, L. A., Wunderink, R. G., Anzueto, A., et al. (2007). Infectious Diseases Society of America/American Thoracic Society consensus guidelines on the management of community-acquired pneumonia in adults. Clinical Infectious Diseases, 44(S2), S27-S72.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2020). Influenza (Flu) – Clinical Features of Influenza.