Ranibizumab kelimesi, iki bileşenin birleşiminden türetilmiştir:
- “Rani-“: Bu kısım, “ranibizumab” isminin ilk kısmıdır ve genellikle ilacın “Ran” kısmı, ilaç geliştiren şirketin ve türevlerinin adlarını temsil edebilir. Genentech, Lucentis‘i geliştiren ve pazarlayan firmadır ve bu tür kelimelere bazen kendi marka ismi veya ürün numaraları yansıyabilir. Burada “Rani-“, farmasötik ürünler için genellikle özel bir türetme olabilir.
- “-bizumab”: Bu ek, genellikle monoklonal antikorlar için kullanılan bir bileşik ekidir. “Bizu-“, bu tür ilaçlarda kullanılan ve antikor özelliklerini belirten bir kök olabilir. “-mab” ise, monoklonal antikor (monoclonal antibody) anlamına gelir ve bu bileşiklerin yapısını tanımlar. “-mab” ekini, bu tür biyoteknolojik ilaçları sınıflandıran isimlendirme sisteminde sıklıkla görmek mümkündür.
Lucentis (Ranibizumab), VEGF inhibitörleri grubundan bir monoklonal antikordur ve özellikle göz hastalıklarında etkili bir tedavi seçeneği olarak kullanılır. VEGF-A’ya bağlanarak, bu proteinin etkilerini engeller ve dolayısıyla gözdeki damarların anormal büyümesini ve sıvı sızmasını inhibe eder. Ranibizumab, yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD), diabetik makula ödemi gibi hastalıkların tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yapısal Özellikler:
Ranibizumab, IgG1κ monoklonal antikorunun Fab parçası olarak tanımlanır ve bu yapısı sayesinde VEGF-A proteininin bağlanma alanına spesifik olarak bağlanır. Bu bağlanma, VEGF-A’nın, VEGF-R1 ve VEGF-R2 reseptörlerine bağlanmasını engeller, böylece endotel hücrelerinin çoğalması, yeni damarların oluşumu ve damarların sıvı sızdırması engellenir. Ranibizumab, bevacizumab (Avastin®) gibi diğer VEGF inhibitörlerinden türetilmiş olup, yapısal olarak oldukça benzerlik gösterir ancak daha küçük bir moleküler ağırlığa (yaklaşık 48 kDa) sahiptir.
Kullanım:
Lucentis, genellikle gözün vitreus gövdesine doğrudan enjeksiyon yoluyla uygulanır. Bu uygulama, aseptik koşullarda ve anestezi altında yapılır. Tedavi genellikle ayda bir kez tekrarlanır, ancak hastalığın türüne ve tedaviye yanıtına göre bu sıklık değişebilir. Lucentis’in etkileri, gözdeki damar anormalliklerini düzenleyerek, görme kaybını engellemeye yöneliktir.
Yan Etkiler ve Kontrendikasyonlar:
Lucentis’in yaygın yan etkileri arasında gözdeki lokal reaksiyonlar yer alır, örneğin:
- Gözde ağrı veya rahatsızlık
- Gözde kızarıklık
- Gözde iltihaplanma
Aşırı duyarlılık reaksiyonları, göz içi enfeksiyonlar veya göz içi iltihaplanmalar gibi kontrendikasyonlar da bulunmaktadır. Bu nedenle tedavi öncesi dikkatli bir değerlendirme yapılması gereklidir.
Fiyat ve Tartışmalar:
Ranibizumab’ın yüksek fiyatı, özellikle benzer bir tedavi seçeneği olan bevacizumab ile karşılaştırıldığında sıkça tartışılan bir konudur. Bevacizumab, Lucentis ile yapısal ve farmakolojik olarak benzerlik gösterse de, resmi olarak bu endikasyonlar için onaylanmamıştır ve etiket dışı (off-label) olarak kullanılmaktadır. Bu durum, Lucentis’in yüksek fiyatı ve alternatif tedavi seçeneklerinin mevcudiyeti hakkında farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Klinik Etkiler:
Ranibizumab, tedavi edilen hastaların görme keskinliğini önemli ölçüde artırabilmektedir. Yapılan klinik çalışmalar, özellikle fevri AMD ve diabetik makula ödemi gibi hastalıkların tedavisinde, Lucentis’in görme kaybını önleyebilme ve bazen de görmeyi iyileştirebilme yeteneğini ortaya koymuştur.
Kimyasal ve Farmakokinetik Özellikler:
Lucentis’in farmakokinetik özellikleri, ilacın gözdeki yarılanma ömrünün yaklaşık 9 gün olduğunu göstermektedir. Bu, tedavi sıklığını belirleyen önemli bir faktördür. Ayrıca, genellikle intravitreal enjeksiyon sonrası sistemik dolaşıma karışma oranı düşüktür.
Keşif
Ranibizumab‘ın keşfi, bevacizumab (Avastin) adlı daha büyük bir monoklonal antikorun geliştirilmesiyle yakından ilişkilidir. Ranibizumab, bevacizumabın bir Fab fragmanından türetilmiş bir ilaçtır.
1. Bevacizumab’ın Gelişimi ve VEGF’in Keşfi
- Vasküler Endotelyal Büyüme Faktörü (VEGF), 1989 yılında ilk kez S. Ferrara ve B. H. Davis tarafından keşfedildi. VEGF, damarların gelişimi ve yeni damar oluşumu üzerinde kritik bir rol oynar.
- Bevacizumab (Avastin), 2004 yılında Genentech tarafından FDA tarafından onaylanan ve kanser tedavisinde kullanılan ilk VEGF inhibitörü oldu. Bevacizumab, VEGF-A’yı hedef alarak kanserli tümörlerin damarlaşmasını engellemeyi amaçlamaktadır.
2. Lucentis’in Gelişimi ve Ranibizumab’ın Keşfi
- Lucentis‘in (ranibizumab) geliştirilme süreci, bevacizumabın göz hastalıkları tedavisinde potansiyel bir tedavi aracı olarak keşfedilmesine dayanır. Bevacizumab, gözdeki anormal damar büyümesini inhibe etmek için kullanılabileceği düşünüldü, ancak bevacizumabın moleküler büyüklüğü göz içi enjeksiyon için uygun değildi.
- Ranibizumab, bevacizumabın Fab fragmanı olarak geliştirilmiştir. Fab fragmanı, antikorun bağlanma bölgesini içerir ve bevacizumabın daha küçük ve göz içi enjeksiyonlar için daha uygun bir versiyonudur.
- 2005 yılında, Genentech ve ESPERANZA Clinical Trials grubu, ranibizumab’ın yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD) gibi göz hastalıklarında etkili olabileceğini gösteren klinik çalışmalara başlamıştır. Bu çalışmalarda ranibizumab’ın gözdeki anormal damarların büyümesini durdurduğu ve görme kaybını önlediği kanıtlanmıştır.
3. FDA Onayı
- Ranibizumab, 2006 yılında ABD’de FDA tarafından, özellikle yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD) tedavisi için onaylandı. Takiben, 2007 yılında Avrupa Birliği tarafından da onaylandı.
- Lucentis, özellikle fevri AMD, diabetik makula ödemi ve myopik makula dejenerasyonu gibi göz hastalıklarının tedavisinde kullanılması için yaygın hale gelmiştir.
4. Tartışmalar ve Alternatif Tedaviler
- Ranibizumab, özellikle bevacizumab ile karşılaştırıldığında yüksek maliyeti nedeniyle bazı tartışmalara yol açmıştır. Bevacizumab, yapısal olarak benzer olmasına rağmen, göz hastalıkları için resmi olarak onaylanmamıştır, ancak etiket dışı kullanımda bazen daha uygun maliyetli bir alternatif olarak tercih edilmektedir.
5. Sonraki Gelişmeler ve Biyobenzerler
- Ranibizumab’ın biyobenzerleri (örneğin, Byooviz) son yıllarda geliştirilmiş ve tedavi seçenekleri genişlemiştir. Bu biyobenzerler, orijinal ranibizumab ile aynı klinik etkilere sahip olup, daha uygun fiyatlarla sunulmaktadır.
İleri Okuma
- Ferrara, N., Shibuya, M. (1999). Vascular endothelial growth factor and its receptors. The Journal of Cell Biology, 146(6), 1305-1309.
- Herbert, L. B., Krishnan, P. et al. (2006). Ranibizumab (Lucentis) for the Treatment of Neovascular Age-Related Macular Degeneration. New England Journal of Medicine, 355(14), 1431-1442.
- Brown, D. M., Kirkpatrick, P. (2007). Ranibizumab (Lucentis) for Age-Related Macular Degeneration. The Lancet, 370(9588), 2014-2015.
- Ferris, F. L., Martin, D. F., Owen, J. D. et al. (2012). Ranibizumab for Diabetic Macular Edema: Analysis of the RESTORE Trial. Ophthalmology, 119(4), 723-730.
- Bressler, N. M. (2015). Ranibizumab (Lucentis) for the Treatment of Diabetic Macular Edema. New England Journal of Medicine, 372(15), 1425-1433.