Arapça χiṭmī خطمى
Genellikle hatmi olarak bilinen Althaea officinalis, Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika’ya özgü çok yıllık bir türdür. Malvaceae familyasına aittir. “Althaea” kelimesinin etimolojisi Yunanca “iyileştirmek” anlamına gelen “altho” kelimesinden gelir ve bitkisel tıptaki tarihsel kullanımını yansıtır. Özel epitet “officinalis“, bir atölye veya eczaneye atıfta bulunan Latince “officina” dan türetilmiştir ve genellikle köklü bir tıbbi değeri olan bitkilere atanır.
Tarihsel olarak, Althaea officinalis antik çağlardan beri tıbbi özellikleri için kullanılmaktadır. Bitkinin yaprakları, çiçekleri ve köklerinden elde edilen müsilajlı madde çeşitli kültürlerde geleneksel tıpta kullanılmıştır. Eski Mısır’da hatmi kökleri firavunlar ve tanrılar için tatlı yapımında kullanılmıştır. Avrupa’da Orta Çağ’a gelindiğinde, mukoza zarları üzerindeki yatıştırıcı etkileri nedeniyle boğaz ağrısı, öksürük ve sindirim sorunları tedavilerine dahil edilmiştir.
Yüksek müsilaj içeriğiyle bilinen kök ekstresi, ciltte ve sindirim sisteminin iç yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluşturarak tahriş olmuş dokuları yatıştırmaya yardımcı olur. Ayrıca öksürük şuruplarında ve pastillerde aktif bir bileşen olarak kullanılmıştır. Tıbbi kullanımlarına ek olarak, Althaea officinalis, özellikle bitkinin kök özsuyundan yapılan günümüzün şekerlemelerine dönüşen şekerlemelerde mutfak uygulamalarına sahiptir.
Aktif Bileşenler
Althaea officinalis’in aktif bileşenleri öncelikle köklerinde, yapraklarında ve çiçeklerinde bulunur. Bunlar şunları içerir:
- Müsilaj: Kök kütlesinin %35’ine kadarını oluşturan bir polisakkarit maddesidir. Yapraklarda ve çiçeklerde de bulunur ancak daha az miktardadır. Müsilaj bitkinin yatıştırıcı özelliklerinden sorumludur.
- Flavonoidler: Bitkinin tamamında bulunan bu bileşikler bitkinin anti-enflamatuar ve antioksidan etkilerine katkıda bulunur.
- Fenolik asitler: Bunlar çoğunlukla köklerde ve yapraklarda bulunur ve antioksidan özellikleriyle bilinir.
- Pektin: Köklerde bulunan ve terapötik etkilerine katkıda bulunan bir başka polisakkarit formu.
- Tanenler: Yapraklarda ve köklerde daha az miktarlarda bulunur ve büzücü özellikler sağlar.
- Kökte bulunan ve bitkinin genel sağlık yararlarına katkıda bulunduğu düşünülen asparajin de dahil olmak üzere amino asitler.
Dozaj ve Kullanım Süresi
- Althaea officinalis’in dozajı ve kullanım süresi, tedavinin şekline ve amacına bağlı olarak büyük ölçüde değişebilir. İşte genel kurallar:
- Çay (İnfüzyon): Tipik olarak, kaynar su bardağı başına 1-2 çay kaşığı (yaklaşık 5-10 gram) kurutulmuş kök, 5-10 dakika demlenir, günde 2-3 kez tüketilir.
- Tentür: Yaygın bir preparat, 1:5 oranını (kök / çözücü) içerebilir ve önerilen dozaj günde üç kez alınan 5-15 ml’dir.
- Kapsüller / Tozlar: Toz hatmi kökü dozları tipik olarak günde 6-12 gram arasında değişir ve 3 doza bölünür.
- Topikal Uygulamalar: Hatmi özleri içeren kremler veya merhemler tahrişi yatıştırmak için gerektiğinde cilde uygulanır.
Kullanım Süresi
- Boğaz ağrısı veya cilt tahrişi gibi akut durumlar için hatmi preparatları birkaç gün ila bir hafta boyunca kullanılabilir.
- Sindirim sorunları gibi kronik durumlar için kullanım birkaç hafta boyunca uzatılabilir. Bununla birlikte, tedaviyi bireysel ihtiyaçlara ve koşullara göre uyarlamak için bir sağlık uzmanına danışmak çok önemlidir.
İleri Okuma
- Perry, N. B., Burgess, E. J., & Glennie, V. L. (2001). Echinacea standardization: Analytical methods for phenolic compounds and typical levels in medicinal species. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 49(4), 1702-1706.
- Armanini, D., Nacamulli, D., Francini-Pesenti, F., Battagin, G., Ragazzi, E., & Fiore, C. (2005). Glycyrrhetinic acid, the active principle of licorice, can reduce the thickness of subcutaneous thigh fat through topical application. Steroids, 70(8), 538-542.
- Classen, B., Thude, S., Blaschek, W., Wack, M., & Bodinet, C. (2006). Immunomodulatory effects of Arctium lappa and its polysaccharides demonstrated in vitro. Journal of Ethnopharmacology, 107(2), 254-259.
