tokografi - Tıpacı

“Tokografi” terimi, Yunanca doğum anlamına gelen “tokos” ve yazmak anlamına gelen “graphein” sözcüklerinden türemiştir. Özellikle doğum sırasında uterus kasılmalarının genellikle tokodinamometre adı verilen bir alet kullanılarak kaydedilmesi anlamına gelir. Kasılmaları kaydetmeye ve görselleştirmeye odaklanmak, doğumun ilerleyişinin izlenmesine ve fetüsün refahının değerlendirilmesine yardımcı olur.

Tokografi, özellikle eksternal tokodinamometri kullanımı yoluyla, doğum eylemi ve doğumun yönetiminde kritik bir araçtır. Birincil işlevi uterus kasılmalarının sıklığını, süresini ve göreceli yoğunluğunu izlemek ve kaydetmektir. Bu veriler, doğumun ilerleyişini değerlendirmek ve klinik kararlar almak için gereklidir.

Tokografi, öncelikle doğum sırasında uterus kasılmalarını ölçmek ve kaydetmek için tasarlanmış tokodinamometre olarak bilinen bir cihazın kullanılmasıyla çalışır. En yaygın kullanılan teknik, annenin karnına bir basınç transdüseri yerleştirilmesini içeren harici tokografidir. Süreç ve ilgili bileşenler, doğumun ilerleyişi hakkında gerçek zamanlı veri sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Tokografi Nasıl Çalışır?

Sensör Yerleştirme: Harici bir tokodinamometre, uterusun üst kısmı olan fundus üzerinden annenin karnına bağlanır. Bu, rahim kasılmalarıyla ilişkili basınç değişikliklerini tespit etmek için en uygun konumdur.
Basınç İletimi: Tokodinamometre, uterus kasıldıkça ve gevşedikçe abdominal konturdaki değişiklikleri algılayan bir basınç transdüseri içerir. Bu basınç bir elektrik sinyaline dönüştürülür.
Sinyal İşleme: Transdüserden gelen elektrik sinyali, kasılmaların sıklığını, süresini ve göreceli yoğunluğunu doğru bir şekilde yansıtmak için işlenir ve yükseltilir.
Veri Görüntüleme: İşlenen sinyaller bir monitörde, genellikle zaman içindeki kasılma düzenini gösteren bir grafik olarak görüntülenir. Bu grafiksel gösterim tocogram olarak bilinir.

Tokografın Bileşenleri:

Basınç Transdüseri/Sensörü: Uterus kasılmalarının neden olduğu basınç değişikliklerini tespit eden birincil bileşen.
Çemberleme Sistemi: Sensörü annenin karnında yerinde tutan bir kemer veya kayış.
Sinyal İşlemcisi: Analog basınç verilerini grafiksel olarak görüntülenebilecek dijital bir formata dönüştürür.
Ekran Monitörü: Kasılmaları grafiksel olarak temsil eden tocogramı gösteren görsel çıkış cihazı.
Güç Kaynağı: Tipik olarak piller veya doğrudan elektrik bağlantısı yoluyla cihaz için gerekli gücü sağlar.
Veri Depolama: Bazı tokograflar, doğumun ilerleyişini kaydetmek için daha sonra gözden geçirilebilecek veya doğum sonrası ayrıntılı analiz için kullanılabilecek veri depolama özellikleriyle donatılmıştır.

Tokografi kullanımı, sağlık uzmanlarına doğum sürecine ilişkin değerli bilgiler sağlayarak, doğum düzeninde anormallikler tespit edildiğinde zamanında müdahalede bulunulmasına olanak tanır.

Tokografi Endikasyonları:

Doğum Eyleminin İlerlemesinin İzlenmesi: Tokografi, doğumun ilerleyişini izlemek, özellikle de uterus kasılmalarının düzenini ve etkinliğini değerlendirmek için kullanılır. Tutarlı ve güçlü kasılmalar doğumun etkili bir şekilde ilerlediğinin göstergesidir.
Doğum Anormalliklerinin Teşhisi: Kasılmaların sık ve ağrılı olduğu ancak serviksi genişletmede etkisiz olduğu hipertonik uterin disfonksiyon veya kasılmaların zayıf ve seyrek olduğu hipotonik uterin disfonksiyon gibi anormalliklerin teşhis edilmesine yardımcı olur.
Müdahalelerin Etkilerinin Değerlendirilmesi: Tokografi, oksitosin artırımı ve amniyotomi gibi müdahalelerin kasılma paterni üzerindeki etkisini değerlendirmek için kullanılır.
Çoğul Gebelikler: Birden fazla fetüs içeren gebeliklerde tocografi, gerektiğinde zamanında tıbbi müdahaleyi sağlamak için kasılmaların izlenmesine yardımcı olur.
Preterm Doğum Eyleminin İzlenmesi: Erken doğum eyleminin yönetiminde özellikle yararlıdır ve tokolitik gibi doğumu geciktirebilecek ve erken doğumla ilişkili riskleri azaltabilecek tedavilerin zamanında uygulanmasına olanak tanır.
Doğum İndüksiyonu Sırasında: Tokografi, doğum eylemini başlatmak için kullanılan farmakolojik ajanlara veya mekanik yöntemlere uterusun ne kadar iyi yanıt verdiğini izlemek için doğum eyleminin başlatılması sırasında gereklidir.

Tokograf Tarafından Oluşturulan Veriler:

Kasılma Sıklığı: Bu, kasılmaların ne sıklıkta meydana geldiğini ölçer, tipik olarak on dakikalık aralık başına kasılma olarak sunulur.
Kasılma Süresi: Bu, basınç artışının başlangıcından başlangıç seviyesine dönüşüne kadar her bir kasılmanın uzunluğunu kaydeder. Genellikle saniye cinsinden ölçülür.
Kasılma Yoğunluğu: Harici tokografi bir kasılmanın (rahim içi basınç) mutlak gücünü doğrudan ölçmese de, göreceli yoğunluğu takip eder. Bu, tokograf üzerindeki tepe noktalarının genliğinden çıkarılır.
Dinlenme Tonu: Kasılmalar arasındaki bazal basınç izlenir, bu da uterusun gevşeme fazını anlamak için önemlidir.
Kasılma Örüntüsü: Kasılmaların düzenli veya düzensiz olup olmadığı gibi kasılmaların paterni veya ritmi analiz edilir, bu da doğumun ilerlemesinin veya komplikasyonların göstergesi olabilir.
Zaman Serisi Verileri: Tokograf, kasılma verilerinin sürekli bir zaman serisi gösterimini sağlayarak sağlık hizmeti sağlayıcılarının zaman içindeki eğilimleri gözlemlemesine olanak tanır.

Bu veriler tipik olarak tokograf monitöründe grafiksel bir formatta görüntülenerek doğum sürecinin gerçek zamanlı görsel bir temsilini sağlar. Grafik veya tocogram, kasılmaların sıklığını, süresini ve yoğunluğunu zamana karşı çizer. Bu görselleştirme, doğumun ilerleyişinin değerlendirilmesine ve doğumun etkili bir şekilde yönetilmesi için müdahalelerin gerekli olup olmadığının belirlenmesine yardımcı olur.

Tokograftan elde edilen verilerin yorumlanması, rahim kasılmalarının sıklığının, süresinin, yoğunluğunun ve düzeninin analiz edilmesini içerir. Bu ölçümler doğumun durumu hakkında önemli bilgiler sağlar ve müdahale gerektirebilecek komplikasyonların belirlenmesine yardımcı olabilir. Aşağıda, bir tokograf tarafından kaydedilen çeşitli veri bileşenlerinin nasıl yorumlanacağına dair ayrıntılı bir kılavuz yer almaktadır:

Tokograf Verilerinin Yorumlanması

Kasılma Sıklığı:

Normal Doğum: Tipik olarak kasılmalar her 2-5 dakikada bir gerçekleşir.
Sık Kasılmalar: 30 dakikalık bir zaman aralığında ortalama 10 dakikada beşten fazla kasılma olması fetüsü strese sokabilecek hiperstimülasyona işaret edebilir.

Kasılma Süresi:

Normal Doğum: Kasılmalar yaklaşık 45-60 saniye sürer.
Uzamış Kasılmalar: 90 saniyeden uzun sürmesi, kasılmalar sırasında uterus kan akışının azalması nedeniyle fetal sıkıntıya yol açabilir.

Kasılma Yoğunluğu:

Normal Doğum: Doğum ilerledikçe yoğunluk giderek artar. Harici tocografi bunu tocogramda daha yüksek tepe noktaları olarak gösterir.
Düşük Yoğunluk: Zayıf kasılmalar doğumun ilerlemesinde etkili olmayabilir ve potansiyel olarak doğum distosisine yol açabilir.

Dinlenme Tonu:

Normal Doğum: Kasılmalar arasında uterus kası tipik olarak 20 mm Hg’nin altına kadar gevşer.
Yüksek Dinlenme Tonu: 20 mm Hg’den daha yüksek bir taban çizgisi fetal oksijen tedarikini azaltabilir ve uterus hiperaktivitesinin veya hipertonusun göstergesi olabilir.

Kasılma Paterni:

Normal Doğum: Doğum ilerledikçe artan yoğunluk ve sıklıkta düzenli bir model gösterir.
Düzensiz Modeller: Etkisiz doğum eylemine işaret edebilir ve potansiyel olarak tıbbi müdahale gerektirebilir.

Temel Değişkenlik ve Yavaşlamalar:

Temel Değişkenlik: Kasılmalar arasında fetal kalp atış hızındaki dalgalanmalar da fetal iyilik halinin belirtileri açısından analiz edilir.
Yavaşlamalar: Kasılmalar sırasında fetal kalp hızındaki periyodik düşüşler, özellikle uzun süreli veya şiddetli ise fetal sıkıntıyı gösterebilir.

Klinik Değerlendirmeler:

Doğum İlerlemesi: Kasılmaların serviksi etkili bir şekilde genişletip genişletmediğini değerlendirin. İlerlemenin durması amniyotomi veya oksitosin uygulaması gibi müdahaleler gerektirebilir.
Fetal Monitörizasyon: Tokografinin yanı sıra, fetüsün kasılmalara verdiği yanıtı değerlendirmek için sürekli fetal kalp hızı takibi kritik önem taşır.
Müdahaleye Hazırlık: Tokografiye ve genel klinik değerlendirmeye dayanarak, doğum distosisi, fetal sıkıntı veya diğer komplikasyon belirtileri tespit edilirse müdahale etmeye hazır olun.

İşgücünün izlenmesinde temel bir araç olan tokografinin gelişimi, yıllar boyunca birçok kilit isim ve yenilikten etkilenmiştir. Aşağıdaki kişiler ve katkıları bu teknolojinin evriminde önemli rol oynamıştır:

Tokografi Tarihindeki Önemli Şahsiyetler:

Alois Bumm (1844-1907):

Uterus kasılmalarının metodik olarak incelenmesine ilk katkıları yapan Alman kadın doğum uzmanı. Bumm’un 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarındaki çalışmaları, doğumun mekaniğini anlamak için zemin hazırladı.

Caldeyro-Barcia ve Poseiro:

1950’lerde Uruguay’dan Roberto Caldeyro-Barcia, meslektaşı Poseiro ile birlikte tocografi alanında önemli ilerlemeler kaydetti. Uterus kasılmalarının sürekli olarak dışarıdan kaydedilmesi için yöntemler geliştirerek modern tocografinin standartlarını belirlediler.

Edward Hon (1917-2011):

Amerikalı bir kadın doğum uzmanı olan Hon, 1960’larda tokografi ile birlikte fetal kalp atış hızı monitörünün geliştirilmesinde etkili olmuştur. Bu entegrasyon, fetal kalp atış hızının ve rahim kasılmalarının eşzamanlı olarak izlenmesine olanak tanıyarak doğum sırasında fetal iyilik halinin daha kapsamlı bir genel görünümünü sağladı.

Samuel H. Klagsbrun (1920-2008):

Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bir diğer önemli isim olan Klagsbrun, 1970’lerde harici tokodinamometrelerin tasarımına ve yaygınlaşmasına katkıda bulunmuştur. Çalışmaları, tokografinin dünya çapında doğum servislerinde standart bir uygulama haline gelmesine yardımcı olmuştur.

Sir Joseph Barcroft (1872-1947):

Doğrudan tokografi ile ilgili olmasa da Barcroft’un uterus kan akışı ve bunun kasılmalar sırasında fetal oksijenlenme üzerindeki etkileri üzerine yaptığı araştırmalar, doğum fizyolojisi ve fetal iyilik halini yorumlamak için tokografların nasıl kullanıldığını etkilemiştir.

Önemli Gelişmeler:

Tokodinamometrenin Tanıtımı: Tokodinamometrenin yaratılması, uterus aktivitesini ölçmek ve kaydetmek için invazif olmayan bir yol sağlayarak bir dönüm noktası oldu.
Elektronik İzleme: Elektronik teknolojilerin 20. yüzyılın ortalarında entegre edilmesi, daha hassas ve sürekli izleme yetenekleri sağladı.
Bilgisayarlı Analiz: Bilgi işlem gücündeki gelişmeler, tocografik verilerin daha sofistike bir şekilde analiz edilmesine olanak sağlayarak bu teknolojinin teşhis yeteneklerini geliştirmiştir.

Bu kişiler ve yenilikler, doğum dinamiklerini daha iyi anlamamızda ve doğum sırasında maternal ve fetal sonuçların iyileştirilmesinde kritik rol oynamıştır.

İleri Okuma

Caldeyro-Barcia, R., & Poseiro, J. J. (1959). “Oxytocin and contractility of the pregnant human uterus.” Annals of the New York Academy of Sciences, 75, 813-830.
Lowe, N. K. (1996). “The nature of labor pain.” American Journal of Obstetrics and Gynecology, 175(4), 958-964.
Arulkumaran, S., Gibb, D. M. F., Tambyraja, R. L., Heng, S. H., & Ratnam, S. S. (1985). “The use of intrapartum tocography.” Fetal Monitoring in Practice, 1-14.
Philipson, E. H., & Sokol, R. J. (1985). “Monitoring of uterine contractions.” In Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies (pp. 319-332). Churchill Livingstone.
Friedman, E. A. (1978). “The graphic analysis of labor.” American Journal of Obstetrics and Gynecology, 132(8), 825-828.
ACOG Practice Bulletin No. 107 (2009). “Induction of labor.” American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstetrics & Gynecology, 114(2 Part 1), 386-397.