Yayım tarihi (arztchen)

Voiding sistoüretrografi (VSUG)

Tanım ve Amaç

Voiding cystourethrography (VCUG), mesane (idrar torbası) ve üretra (idrar kanalının mesaneden dış ortama kadar uzanan kısmı) gibi alt üriner sistemin anatomisini ve işlevini değerlendirmek amacıyla yapılan, kontrast madde (renklendirici, genellikle iyot bazlı) kullanılarak gerçekleştirilen bir görüntüleme yöntemidir. En yaygın olarak çocuklarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının etiyolojisini araştırmak, vezikoüreteral reflü (VUR) olarak bilinen idrarın mesaneden böbreklere geri kaçma durumunu saptamak ve anatomik anomalileri değerlendirmek için kullanılır. Aynı zamanda mesane boşaltımı sırasında oluşan disfonksiyonlar veya patolojik reflü mekanizmaları da detaylı şekilde görüntülenebilir.

İşlem Basamakları

  1. Hasta Hazırlığı: İşlem genellikle steril şartlarda ve ürolojik enfeksiyon riski göz önünde bulundurularak gerçekleştirilir. Antibiyotik profilaksisi bazı durumlarda önerilebilir. Çocuklarda işlem öncesinde psikolojik hazırlık ve gerekirse sedasyon uygulanabilir.
  2. Kateterizasyon: Üretra yoluyla mesane içine steril bir kateter yerleştirilir. Bu, işlem sırasında kontrast maddenin doğrudan mesaneye verilmesini sağlar.
  3. Kontrast Madde Uygulaması: Su bazlı, iyot içerikli bir kontrast madde mesaneye enjekte edilir. Bu madde radyografik olarak görünür hale gelir ve idrar yollarının dolum ve boşaltım evreleri boyunca görüntülenmesine olanak tanır.
  4. Görüntüleme: Floroskopi eşliğinde (canlı X-ışını görüntüleme tekniği) hem mesane dolarken hem de hasta idrarını yaparken seri görüntüler alınır. Bu sayede reflü, üretral obstrüksiyon, divertikül, posterior üretral valv gibi anomaliler saptanabilir.
  5. Post-prosedürel İzlem: İşlem sonrasında nadiren idrarda yanma veya geçici hematüri görülebilir. Enfeksiyon gelişimi açısından yakın izlem gerekir.

Endikasyonlar

  • Tekrarlayan febril idrar yolu enfeksiyonları
  • Vezikoüreteral reflü şüphesi
  • Posterior üretral valv şüphesi (özellikle erkek çocuklarında)
  • Alt üriner sistemin anatomik anomalilerinin araştırılması
  • Mesane disfonksiyonu ve nörojen mesane değerlendirmesi
  • Cerrahi sonrası anatomik bütünlüğün değerlendirilmesi

Kontrendikasyonlar

  • Aktif üriner sistem enfeksiyonu (önceden tedavi edilmelidir)
  • İyotlu kontrast maddelere karşı bilinen aşırı duyarlılık
  • Ciddi üretrit veya mesanede ağır iritasyon mevcutsa işlem ertelenmelidir

Terminolojik ve Etimolojik Analiz

  • Voiding: İngilizce kökenli bir terimdir, “boşaltma, dışarı atma” anlamına gelir. Ürolojik bağlamda, idrarın mesaneden dış ortama boşaltılması sürecini ifade eder.
  • Cystourethrography: Bu terim, klasik tıbbi Yunanca ve Latince bileşiklerinden türetilmiştir:
    • Cysto- (κύστις): Yunanca “kistis”, yani “mesane”
    • Urethro- (οὐρήθρα): Yunanca “urethra”, yani “idrar kanalı”
    • -graphy (γράφειν): “kaydetmek, yazmak” anlamındaki Yunanca “graphein” fiilinden gelir
  • Bu bileşik terim tam olarak “mesane ve üretranın görüntüyle kaydedilmesi” anlamına gelir.
  • Türkçe uyarlaması: “İdrar torbası ve idrar kanalının kontrast madde eşliğinde görüntülenmesi işlemi”

Yorum ve Klinik Önemi

VCUG, alt üriner sistem patolojilerinin fonksiyonel ve yapısal boyutlarını bir arada değerlendirebilmesi açısından benzersizdir. Özellikle vezikoüreteral reflünün saptanmasında altın standart yöntem olarak kabul edilir. Bununla birlikte, girişimsel bir işlem olması nedeniyle ancak klinik endikasyon varlığında uygulanmalıdır. Floroskopik radyasyon maruziyeti nedeniyle özellikle pediyatrik hastalarda dikkatli endikasyon konulması gerekir. İşlemin tanısal doğruluğu, uygulayıcı radyoloğun deneyimiyle doğrudan ilişkilidir.

Keşif

Voiding cystourethrography (VCUG), modern radyolojinin ve ürolojik tanı yöntemlerinin evrimsel gelişiminde önemli bir dönüm noktasını temsil eder. Bu görüntüleme tekniğinin temelleri, kontrast madde ile idrar yollarının görselleştirilmesi fikrinin doğduğu erken 20. yüzyıla dayanır. VCUG’un gelişimi, hem kontrast ajanlarının keşfi hem de radyografik teknolojinin ilerlemesiyle yakından ilişkilidir.

İlk Gelişmeler ve Röntgenin Keşfi (1895–1930)
1895 yılında Wilhelm Conrad Röntgen’in X-ışınlarını keşfetmesi, vücut içi yapıların invaziv olmayan biçimde görüntülenmesini mümkün kılarak tüm tıp dünyasında devrim yaratmıştır. Ancak ilk yıllarda idrar yolları gibi yumuşak doku yapılarının X-ışınları ile net biçimde görüntülenmesi mümkün değildi.

Ürografi ve Kontrast Maddelerin Ortaya Çıkışı (1930–1945)
1930’lu yıllarda intravenöz pyelografi (IVP) gibi kontrastlı ürolojik görüntüleme yöntemleri ortaya çıkmaya başladı. Bu dönemde baryum ve iyot bileşikleri gibi radyopak maddeler geliştirilerek ilk defa idrar yollarının dolum ve boşaltımı sırasında görüntülenmesi mümkün hâle geldi. Bu gelişmeler VCUG’un doğrudan öncülü sayılabilecek uygulamaların zeminini oluşturdu.

VCUG’un Klinik Tanımlanması (1940’lar – 1950’ler)
1940’lı yılların sonlarında ve 1950’li yılların başında, özellikle çocuk nefrolojisi ve pediatrik radyoloji alanlarında çalışan klinisyenler, mesanenin dolum ve boşaltım evrelerinde kontrast eşliğinde dinamik olarak görüntülenmesinin tanısal değerini fark etmeye başladı. Bu yıllarda VCUG, tanımlanmış bir prosedür hâline geldi. Literatürde “voiding cystourethrography” terimi ilk olarak 1950’li yıllarda sistematik olarak kullanılmaya başlandı.

Standartlaştırma ve Tanısal Değerin Artışı (1960–1980)
1960’lardan itibaren VCUG, vezikoüreteral reflü (VUR) ve posterior üretral valv (PUV) gibi anomalilerin tanısında “altın standart” kabul edilmeye başlandı. Özellikle R. L. Lebowitz gibi radyologların çalışmaları, yöntemin tanısal gücünü ortaya koydu. 1985 yılında Uluslararası VUR Derecelendirme Sistemi’nin yayımlanmasıyla birlikte VCUG evrensel bir terminoloji ve karşılaştırma zemini kazandı.

Modern Dönem: Dijital Floroskopi ve Radyasyon Azaltımı (1990–Günümüz)
1990’lardan itibaren dijital floroskopi sistemleriyle birlikte VCUG daha düşük radyasyon dozu ile yapılabilir hâle geldi. Aynı zamanda video-VCUG (gerçek zamanlı dijital kayıtlı) yöntemi geliştirildi. Klinik uygulamalarda gereksiz tekrarlardan kaçınmak adına daha seçici endikasyonlar tanımlandı. Günümüzde özellikle çocuk hastalarda minimal invazivlik ve radyasyon maruziyeti azaltımı ön planda tutulmaktadır.

İleri Okuma
  1. Röntgen, W. C. (1895). Über eine neue Art von Strahlen. Sitzungsberichte der Würzburger Physikalisch-Medizinischen Gesellschaft, 9, 132–141.
  2. Osborne, M. P. (1938). Visualization of the urinary tract by contrast media. Journal of Urology, 40(1), 76–88.
  3. Davidson, F. P. (1951). Cystourethrography in children. American Journal of Roentgenology, 65(1), 30–37.
  4. Lebowitz, R. L. (1979). The voiding cystourethrogram: Current status. Pediatric Radiology, 8(3), 159–165.
  5. Lebowitz, R. L. (1981). The voiding cystourethrogram: Still a gold standard for evaluating the urinary tract? Radiologic Clinics of North America, 19(2), 259–273.
  6. Lebowitz, R. L., Olbing, H., Parkkulainen, K. V., Smellie, J. M., & Tamminen-Möbius, T. E. (1985). International system of radiographic grading of vesicoureteric reflux. Pediatric Radiology, 15(2), 105–109.
  7. Elder, J. S. (1997). Vesicoureteral reflux. Pediatric Clinics of North America, 44(5), 1171–1190.
  8. Mattoo, T. K., Chesney, R. W., Greenfield, S. P., Hoberman, A., & Keren, R. (2011). Controversies in the management of vesicoureteral reflux: The need for evidence-based decision making. Pediatrics, 127(5), 987–990.
  9. Riccabona, M. (2016). Imaging in childhood urinary tract infection: The current role of modern technology. Pediatric Nephrology, 31(5), 705–716.
  10. Cerwinka, W. H., Kirsch, A. J. (2021). Voiding cystourethrogram (VCUG) in children: Current indications and controversies. Current Urology Reports, 22(7), 48.
WordPress gururla sunar