Gün: 7 Nisan 2015

Tendonları çevreleyen koruyucu çift katmanlı bir yapı olan tendon kılıfı, genellikle iltihaplanma, aşırı kullanım, travma veya enfeksiyondan kaynaklanan çeşitli patolojik durumlara karşı hassastır.

---

1. Tendon Kılıfı Yapısı ve İşlevi

• Normal Anatomi**:
  • Dıştaki stratum fibrosum mekanik güç sağlar ve kılıfı çevre dokulara sabitler.
  • İçteki stratum synoviale sürtünmeyi azaltan ve tendonu besleyen sinovyal sıvı üretir.
• Sinovyal Sıvı**:
  • Aşınma ve yıpranmayı önleyen viskoz, protein açısından zengin bir kayganlaştırıcı olan sinovyal sıvı, normal tendon işlevi için kritik öneme sahiptir.

---

2. Patolojik Süreçler

Patofizyoloji, tendon kılıfını etkileyen spesifik duruma göre değişir:

a. İnflamasyon (Tenosinovit)

• Tetikleyici Faktörler:
  • Tekrarlayan hareketler, aşırı kullanım veya doğrudan travma.
  • İnflamasyonun sistemik olduğu romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar.
  • Enfeksiyöz ajanlar, özellikle bakteriyel istilanın neden olduğu septik tenosinovit.
• Mekanizmalar:
  • Aşırı kullanım veya travma tendon kılıfında mikro yırtıklara neden olarak lokal enflamasyona yol açar.
  • İnflamatuar aracılar (örn. prostaglandinler, sitokinler) salınarak vasküler geçirgenliği artırır.
  • Sinovyal hücreler çoğalarak sinovyal hiperplaziye, eksüda üretimine ve sinovyal sıvı kalitesinin azalmasına yol açar.
  • Enflamatuar eksüda birikimi kılıfı kalınlaştırır, tendon kaymasını bozar ve ağrıya neden olur.

b. Fibroz ve Adezyon Oluşumu

• Kronik enflamasyon veya gecikmiş tedavi fibrotik değişikliklere neden olabilir.
• Aşırı kolajen birikimi skar oluşumuna yol açarak tendon hareketliliğini azaltır ve sertliğe neden olur.
• Tendon ve kılıf arasındaki yapışıklıklar hareketi daha da bozar.

c. Enfeksiyon (Septik Tenosinovit)

• Patogenez:
  • Bakteriyel patojenler (örn. Staphylococcus aureus, Streptococcus species) travma veya hematojen yayılım yoluyla girer.
  • Enfekte sinovyum pürülan eksuda üreterek kılıf distansiyonuna, iskemiye ve doku nekrozuna neden olur.
• Komplikasyonlar:
  • Tedavi edilmezse, enfeksiyon komşu yapılara yayılarak apse oluşumuna veya osteomiyelite yol açabilir.

d. Dejeneratif Değişiklikler (Kronik Aşırı Kullanım)

• Uzun süreli aşırı kullanım tendon ve kılıftaki kolajen liflerinin dejenerasyonuna yol açabilir.
• Bu durum yapısal bütünlüğün bozulmasına yol açarak tendonları kopmaya daha yatkın hale getirir.

e. Kristal Kaynaklı Bozukluklar

• Gut veya psödogut gibi durumlar sinovyumda ürat veya kalsiyum pirofosfat kristallerinin birikmesine yol açabilir.
• Kristal birikimi akut enflamasyonu tetikleyerek ağrıya ve hareket kısıtlılığına neden olur.

---

3. Mikroskobik Değişiklikler

• Akut Evre:
  • Sinovyumda ödem ve nötrofil infiltrasyonu.
  • Sinovyal hiperplazi ve artmış vaskülarizasyon.
• Kronik Evre:
  • Fibrozis, stratum sinoviale kalınlaşması ve makrofaj birikimi.
  • Tendonda yapışıklık oluşumu ve dejeneratif değişiklikler.

---

4. Klinik Belirtiler

• Etkilenen kılıfta lokalize, genellikle hareketle şiddetlenen ağrı.
• Tendon üzerinde şişlik ve hassasiyet.
• Yapışıklıklar veya sıvı birikimi nedeniyle kısıtlı hareket aralığı.
• Bazı durumlarda tendon hareketi sırasında krepitus veya “çatırdama” hissi.

---

5. İlgili Bozukluklar

• De Quervain’s Tenosynovitis: Genellikle tekrarlayan başparmak hareketlerine bağlı olarak abduktor pollicis longus ve ekstansör pollicis brevis tendonlarının kılıfını tutar.
• Tetik Parmak (Stenozan Tenosinovit): Tendon kılıfının daralması parmağın bükülmüş pozisyonda kilitlenmesine neden olur.
• Septik Tenosinovit: Şiddetli ağrı, eritem ve ateşe yol açan akut enfeksiyon.

---

6. Yönetim Etkileri

• Dinlenme, anti-enflamatuar ilaçlar veya kortikosteroid enjeksiyonları gibi erken müdahale, kronik değişiklikleri önlemek için kritik öneme sahiptir.
• Septik vakalarda, sistemik komplikasyonları önlemek için hızlı cerrahi drenaj ve antibiyotikler şarttır.
• İlerlemiş fibrozis veya yapışıklıklar cerrahi gevşetme gerektirebilir.

---

Tendon kılıfının anatomik ve klinik önemi tarih boyunca kademeli olarak fark edilmiştir.

---

Eski ve Erken Tarih

Erken Anatomik Tanımlar (MÖ 300-MS 200):

• Hipokrat ve Galen gibi eski hekimler tendonları hareketten sorumlu “kordonlar” olarak tanımlamış ancak tendon kılıflarını tendonlardan ayırmamışlardır.

Ortaçağ ve Rönesans Anatomisi (13.-16. Yüzyıllar):

• Andreas Vesalius (1514-1564) gibi anatomistler, sinovyal yapıların temel gözlemleri de dahil olmak üzere kas-iskelet anatomisi bilgisini genişletmiştir.
• Tendonlar ve onları çevreleyen kılıflar, eklem hareketi ve yağlama tartışmalarında dolaylı olarak bahsedilmiştir.

---

Modern Anatomik Çalışmalar

Anatomideki Gelişmeler (17.-18. Yüzyıllar):

• İngiliz anatomist William Cowper (1666-1709), eklem ve tendonlardaki sürtünmeyi azaltmada sinovyal sıvının rolünü tanımladı.
• İlk diseksiyonlar tendon kılıflarına benzeyen yapılar ortaya çıkardı, ancak spesifik işlevleri belirsiz kaldı.

Mikroskobik Çalışmalar (19. Yüzyıl):

• Mikroskobun ortaya çıkmasıyla Henle (1809-1885) gibi araştırmacılar, tendon kılıfının çift katmanlı yapısını tanımlayarak stratum fibrosum ve stratum synovialeyi ayırt etti.
• Sinovyal sıvının bileşimi ve yağlamadaki rolünün anlaşılması derinleşti.

---

Klinik

Tendon Kılıfı Patolojilerinin Tanınması (19. Yüzyıl):

• Tenosinovit: Hekimler tendon kılıflarının iltihaplanmasını tanımaya başladılar ve bunu aşırı kullanım veya travmaya bağladılar. İlk tedaviler dinlenme, atelleme ve topikal ilaçları içeriyordu.

Septik Tenosinovitin Ortaya Çıkışı (19. Yüzyılın Sonları):

• Mikrop teorisinin yükselişiyle birlikte, Joseph Lister ve çağdaşları tendon kılıflarında bakteriyel enfeksiyonlar tespit ederek erken cerrahi müdahalelere yol açtılar.

Tetik Parmak ve Stenozan Tenosinovit (20. Yüzyılın Başları):

• Tendon kılıfı daralmasına bağlı “kilitli parmak” olgusu sistematik olarak incelenmiş ve cerrahi serbestleştirme prosedürleri geliştirilmiştir.

---

Teşhis Alanındaki Gelişmeler

Radyolojik Görüntüleme (20. Yüzyıl):

• Başlangıçta X-ışınlarının ve daha sonra ultrason ve MRI kullanımı tendon kılıfı anatomisinin ve patolojisinin ayrıntılı olarak görüntülenmesini sağlamıştır.
• Ultrason, tenosinovit tanısı koymak ve enjeksiyonları yönlendirmek için çok önemli hale geldi.

Romatolojinin Rolü (20. Yüzyılın Ortaları):

• Sistemik hastalıklar (örn. romatoid artrit) ve tenosinovit arasındaki bağlantı kesin olarak kurulmuştur.
• Kortikosteroid enjeksiyonları iltihaplı durumlar için standart bir tedavi haline geldi.

---

Modern Terapiler ve Araştırmalar

Minimal İnvaziv Tedaviler (Geç 20-21. Yüzyıl):

• Artroskopi** ve ultrason kılavuzluğundaki prosedürler, kronik veya dirençli tendon kılıfı patolojilerinin tedavisinde açık cerrahiye alternatif olarak ortaya çıkmıştır.

Biyolojik Anlayışlar ve Rejeneratif Tıp (21. Yüzyıl):

• Biyokimya** ve hücre biyolojisi alanındaki gelişmeler, sinovyal sıvı üretimi ve tendon beslenmesinin moleküler mekanizmalarını aydınlatmıştır.
• Trombositten zengin plazma (PRP) ve kök hücre tedavisi de dahil olmak üzere rejeneratif tedaviler, tendon ve tendon kılıfı yaralanmalarının yönetiminde umut vaat etmektedir.

---

Devam Eden Araştırma

Biyomekanik Çalışmalar:

• Son çalışmalar tendon kılıflarının mekanik özelliklerine, tendon kaymasındaki rollerine ve tekrarlayan zorlanmaların bütünlüklerini nasıl etkilediğine odaklanmaktadır.

Genetik ve Moleküler Yollar:

• Ortaya çıkan araştırmalar, romatoid artritle ilişkili tenosinovit gibi enflamatuar durumlarda genetik yatkınlıkları ve moleküler sinyalleşmeyi araştırıyor.

---

---

1. Vesalius, A. (1543). De Humani Corporis Fabrica. Basel: Johannes Oporinus.
2. Henle, J. (1855). Handbuch der Systematischen Anatomie des Menschen. Leipzig: Wilhelm Engelmann.
3. Lister, J. (1876). On the antiseptic principle in the practice of surgery. The Lancet, 90(2299), 353-356.
4. Boyes, J. H. (1950). Bunnell’s Surgery of the Hand. Philadelphia: Lippincott.
5. Lehtinen, J. T., Kaarela, K., & Raatikainen, T. (2001). Tenosynovitis in rheumatoid arthritis: A clinical, ultrasonographic, and magnetic resonance imaging study. Clinical Rheumatology, 20(3), 228-231.
6. Steenvoorde, P., & Schipper, E. E. (2006). Septic tenosynovitis: A case series. European Journal of Emergency Medicine, 13(1), 21-24.
7. McNally, E. G., & Rees, J. L. (2007). Soft tissue and muscle trauma. European Radiology, 17(6), 1512-1519.
8. Boyer, M. I., & Goldfarb, C. A. (2008). De Quervain’s tenosynovitis: Diagnosis and treatment. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons, 16(6), 333-338.
9. Khan, W. S., Malik, A. A., & Charalambous, C. P. (2011). Infection of tendon sheaths: A review. Orthopaedic Reviews, 3(3), e20.
10. Jain, N. B., & Higgins, L. D. (2014). Imaging techniques for tendon pathologies. Journal of Clinical Orthopaedics and Trauma, 5(2), 71-77.
11. Kenhub. (2022). Tendon sheaths in the foot: Anatomy. Retrieved from https://www.kenhub.com/en/library/anatomy/tendon-sheaths-in-the-foot
12. Kenhub. (2023). Synovial membrane: Definition and function. Retrieved from https://www.kenhub.com/en/library/anatomy/synovial-membrane
13. Verywell Health. (2023). Tendon sheath: Anatomy, function, and treatment. Retrieved from https://www.verywellhealth.com/tendon-sheath-anatomy-function-and-treatment-4686349
14. Wikipedia contributors. (2022). Synovial sheath. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Synovial_sheath
15. Physiopedia. Synovium & synovial fluid. Retrieved from https://www.physio-pedia.com/Synovium_%26_Synovial_Fluid