2. Ağustos 2017 - Tıpacı

Sayı	Tekil		Çoğul
Hal / Cins.	Mask.	Fem.	Nötr	Mask.	Fem.	Nötr
nominatif	supīnus	supīna	supīnum		supīnī	supīnae	supīna
genitif	supīnī	supīnae	supīnī	supīnōrum	supīnārum	supīnōrum
datif	supīnō	supīnō	supīnīs
akusatif	supīnum	supīnam	supīnum	supīnōs	supīnās	supīna
ablatif	supīnō	supīnā	supīnō	supīnīs
vokatif	supīne	supīna	supīnum	supīnī	supīnae	supīna

Etimoloji
Latince kökenli bir terim olan Musculus depressor anguli oris, kelime bileşenleri itibarıyla hem anatomik hem işlevsel bilgi içerir:

Musculus: “kas” anlamındadır.
Depressor: “aşağı bastıran, indiren” anlamını taşır ve deprimere (aşağı bastırmak) fiilinden türetilmiştir.
Anguli: angulus (“açı” veya “köşe”) kelimesinin genitif halidir, burada “ağız köşesi”ni ifade eder.
Oris: os (“ağız”) kelimesinin genitif formudur.

Dolayısıyla terim bütünüyle “ağız köşesini aşağı indiren kas” anlamına gelir. Bu tür tanımlayıcı anatomik terimler, özellikle Rönesans döneminde Vesalius ve takipçileri tarafından sistematik biçimde kullanılmaya başlanmıştır.

Tanım ve Genel Özellikler
Musculus depressor anguli oris, insan yüzünün mimik kaslarından biridir ve adından da anlaşılacağı üzere ağız köşesini aşağı ve dışa doğru çeken bir kastır. Bu kas, özellikle üzüntü, memnuniyetsizlik ya da hayal kırıklığı gibi olumsuz duyguların yüz ifadesine yansımasında önemli bir rol oynar. Anatomik olarak yüzün alt bölümünde, mandibula (çene kemiği) ile dudak köşesi arasında yer alır. Yüz kaslarının genelinde olduğu gibi, M. depressor anguli oris de deriye tutunarak hareketin doğrudan cilt üzerinde bir mimik etkisi yaratmasını sağlar.

Anatomi ve Yerleşim
Bu kas, mandibulanın obliqua lineası üzerinde, M. platysma’nın hemen derininde başlar. Lifleri yukarı ve medial yöne doğru uzanarak ağız köşesinde, modiolus oris adı verilen fibröz düğüm noktasında sonlanır. Modiolus, M. orbicularis oris, M. zygomaticus major, M. risorius ve M. depressor anguli oris gibi bir dizi mimik kasın birleşim yeridir. Bu yapısal özellik, ağız köşesinin çok yönlü hareketine olanak tanır.

Kas, Nervus facialis’in (VII. kranial sinir) ramus marginalis mandibulae dalı tarafından innerve edilir. Vasküler beslenmesi genellikle a. facialis ve dalları aracılığıyla sağlanır.

Fonksiyon
M. depressor anguli oris’in temel işlevi, ağız köşesini aşağıya çekmektir. Bu hareket, insanda duygusal durumların yüz ifadesine aktarılmasında önemli bir bileşendir. Özellikle sad face (üzüntü ifadesi) olarak tanımlanan yüz duruşunda belirginleşir. Fonksiyonel olarak, M. depressor labii inferioris ve platysma ile koordineli biçimde çalışır. Bu kaslar, alt dudağın ve ağız çevresinin aşağı yönlü hareketlerini senkronize ederek daha geniş bir mimik repertuar oluşturur.

Embriyolojik Köken ve Evrimsel Bağlam
Embriyolojik olarak M. depressor anguli oris, ikinci faringeal ark mezoderminden köken alır ve bu nedenle N. facialis tarafından innerve edilir. Bu özellik, tüm mimik kaslarının ortak embriyolojik kökenini yansıtır.

Evrimsel açıdan bakıldığında, ağız köşesini aşağı çeken kas yapıları yalnızca insanda değil, birçok primat türünde de mevcuttur. Ancak insan türünde bu kasın gelişmişliği ve kontrol edilebilirliği, duygusal ifadenin karmaşıklığıyla doğrudan ilişkilidir. Özellikle Pan troglodytes (şempanze) ve Gorilla gorilla türlerinde benzer kaslar bulunmakla birlikte, insanın mimiksel ifade kapasitesi çok daha ince motor kontrol düzeyine ulaşmıştır. Bu durum, sosyal iletişimin ve duygusal sembolizmin evrimsel sürecinde yüz kaslarının seçilim baskısı altında farklılaşmış olabileceğini göstermektedir.

Histolojik ve Fizyolojik Özellikler
Kas, tipik bir iskelet kası yapısına sahiptir. Çizgili kas liflerinden oluşur; bu lifler, hızlı kasılma kapasitesi ve istemli kontrol özellikleri sayesinde yüz mimiklerinin anlık ve ince ayarlamalarla yapılabilmesini sağlar. İnce motor kontrol, özellikle yüz kaslarının yüksek oranda motor nöronlarla donatılmış olmasıyla ilişkilidir.

Klinik Önemi
M. depressor anguli oris, yüz siniri lezyonlarında (örneğin Bell paralizisi) sıklıkla etkilenir. Bu durumda etkilenen tarafta ağız köşesi aşağı sarkmaz, aksine karşı taraftaki kasların çekmesiyle yukarı kalkmış gibi görünür. Ayrıca yaşlanmayla birlikte kas tonusunun azalması, ağız kenarlarında belirginleşen “marionette lines” olarak adlandırılan çizgilerin oluşumuna katkıda bulunur. Estetik cerrahide, bu kasın kısmi zayıflatılması ya da botulinum toksin enjeksiyonu ile denetlenmesi, daha “nötr” bir yüz ifadesi elde etmek için uygulanabilir.

Morfolojik Varyasyonlar ve Komşuluk İlişkileri
Kasta bireysel varyasyonlar gözlenebilir. Bazı bireylerde kas lifleri M. depressor labii inferioris ile birleşebilir veya liflerin yönelimi farklılık gösterebilir. Derin komşuluğunda platysma, yüzeyelinde ise deri bulunur. Medialde M. depressor labii inferioris, lateralde M. risorius ile temas eder. Bu düzen, mimik kaslarının ağsı yapısını vurgular ve her bir kasın izole değil, fonksiyonel bir bütün içinde çalıştığını ortaya koyar.

Keşif

Yüzün alt çeyreğinde, mandibulanın oblique çizgisinden başlayıp modiolusa uzanan ince, üçgen bir kas: tarih boyunca hem isim hem işlev bakımından birkaç kez “yeniden keşfedilen” musculus depressor anguli oris (DAO). İnsan toplumsal yaşamının “mimik dili” güçlendikçe bu kas da anatominin dip notlarından nörobilim, psikoloji ve estetik cerrahinin kesişim noktasına taşındı.

Rönesans’ta ilk fotoğraf: Vesalius ve kuşağı (16. yüzyıl)

Yüz kasları, klasik metinlerde çoğu kez deriye tutunmaları nedeniyle “olağandışı” sayılırken, 1543’te Andreas Vesalius’un De humani corporis fabrica’sı, mimik kaslarını bütünsel planın parçası olarak yeniden çerçeveledi. Vesalius’un çizimlerinde ağız köşesini yukarı-aşağı oynatan kas demetleri, her ne kadar bugünkü terminolojiyle bire bir adlandırılmasa da, DAO’nun topografyasını seçilebilir kıldı. Ardılları—Gabriele Falloppio, Giulio Casserio (Casserius), Adriaan van den Spiegel (Spigelius)—ağız çevresi kaslarının katmanlanmasını daha ayrıntılı biçimde tarif ederek “ağız köşesi”ni bir düğüm (modiolus) olarak kavramsallaştırdılar. Bu modiolus fikri, DAO’nun niçin tek başına değil, orbicularis oris, zygomaticus major, risorius ve depressor labii inferioris ile birlikte çalıştığını açıklayan erken bir sezgiydi.

“Triangularis” çağından sistematik anatomiye (17.–18. yüzyıllar)

ve 18. yüzyıl anatomistleri—Winslow, Santorini, Haller, Albinus—yüz kaslarını çizim ve tablolarda ayrıştırırken, DAO sık sık “musculus triangularis” adıyla geçti. Bu adlandırma, kasın dıştan bakıldığında üçgenimsi lif yayılımını yansıtıyordu. Santorini’nin dudak ve burun çevresi varyasyonlarını betimleyen notları, DAO liflerinin bazen depressor labii inferioris ile kaynaşabildiğini, bazen de modiolusta farklı birleşme açıları yaptığını kayda geçirdi. 18. yüzyılın sonuna gelindiğinde “ağız köşesini aşağı çeken kas” fikri yerleşmiş, ancak terminoloji hâlâ heterojendi.

Sinir-kas anlatısının doğuşu: Bell, Duchenne ve Darwin (19. yüzyıl)

yüzyıl, mimik kaslarının sadece “kas” değil, aynı zamanda bir “sinir sistemi öyküsü” olduğunu gösterdi. Charles Bell yüz sinirinin (n. facialis) motor rolünü vurgularken, Duchenne de Boulogne elektriksel uyarımlarla yüz ifadelerini deneysel olarak üretti; “üzüntü” ve “iğrenme” gibi duygusal kategorilerin ağız köşesinde aşağı çekilme ile görsel karşılık bulduğunu sergiledi. Darwin, The Expression of the Emotions in Man and Animals ile bu bulguları evrimsel çerçeveye taşıdı: ağız köşesinin aşağı çekilmesi (DAO aktivitesi) türler arası iletişimsel bir sinyal olarak ele alındı. Böylece DAO, ilk kez yalnızca bir anatomik öğe değil, toplumsal-duygusal bir “işaret üreteci” olarak resmedildi.

Nomina Anatomica’dan Terminologia Anatomica’ya: Adın kesinleşmesi (1895–1998)

Anatomi terminolojisinin uluslararası standardizasyon girişimleri, 1895 Basel Nomina Anatomica ile başladı; 20. yüzyıl boyunca yapılan revizyonlar sonunda kasların betimleyici, işlevi ima eden Latince adları tercih edildi. “M. triangularis” giderek “M. depressor anguli oris” ile yer değiştirdi. 1998’de Terminologia Anatomica sürümü, günümüzde kullandığımız biçimi pekiştirdi. Bu geçiş, bilimsel dilde “görüntüye göre isimlendirme”den “işleve ve yerleşime göre isimlendirme”ye epistemolojik bir kaymayı da yansıttı.

Komşulukların cerrahi önemi: Mandibular marjinal dal ve yüzey anatomi (20. yüzyıl ortası)

Yirminci yüzyıl ortasında plastik ve maksillofasiyal cerrahinin yükselişi, DAO’nun klinik “haritasını” netleştirdi. Mandibular marjinal dalın (n. facialis’in ramus marginalis mandibulae) seyri—özellikle alt dudak ve ağız köşesi motor kontrolü üzerindeki belirleyici etkisi—cerrahi yaklaşımları değiştirdi. Yüz alt çeyreğinde kesi planlaması yapılırken DAO’nun yüzeyel/derin komşulukları ve damar-sinir paketleri, fonksiyon kaybını önlemek için ayrıntılı biçimde belgelenmeye başladı. Bu dönem, anatominin “atlas bilgisi”nin “uygulamalı anatomi”ye dönüştüğü eşikti.

Kas fizyolojisinin elektrik çağı: EMG ve aksiyon birimleri (20. yüzyıl ortası–sonu)

Yüz kaslarında elektromyografi (EMG) kullanımı, DAO’nun düşük kütleli ama hızlı devreye giren bir kas olduğunu nicel olarak gösterdi. Yüzey ve iğne EMG kayıtları, dudak köşesinin aşağı yönlü bileşeninin diğer ünitelerle (özellikle depressor labii inferioris ve platysma) temporo-spatial senkronizasyonunu sergiledi. Bu veriler, mimiklerin “bütünleşik motor sinyaller” olduğunu—tek başına bir kasın değil, bir sinerji ağının ürününü—kanıtladı. Yüksek yoğunluklu EMG dizileri ilerleyen yıllarda lif yönelimini, yorgunluk profillerini ve yaşla tonus değişimini ayrıntılandırdı.

Yüz ifadesini sayısallaştırmak: Hjörtsjö’den FACS’a (1960’lar–1970’ler)

Carl-Herman Hjortsjö, yüz kas aktivasyonlarını “görsel işaret birimleri” olarak kodlamaya girişti. Ardından Paul Ekman ve Wallace Friesen, Facial Action Coding System (FACS) ile bu yaklaşımı davranış bilimlerine taşıdı. DAO burada doğrudan “AU15—lip corner depressor” olarak kodlandı. Böylece klinisyenler, psikologlar ve bilgisayarlı görme araştırmacıları aynı kası aynı “hareket birimi” diliyle konuşabilir hâle geldi. AU15’in hem üzüntü algısı hem de otonom işaretler (ör., gözyaşı öncesi alt yüzde gerginlik) ile eşlenimi, DAO’nun sosyal sinyalleşmedeki ağırlığını bir kez daha öne çıkardı.

Evrimsel ve karşılaştırmalı anatomi: Primatlar ve modiolus (1980’ler–2000’ler)

Karşılaştırmalı anatomi çalışmaları, insan dışı primatlarda ağız köşesi aşağı yönlü hareketlerinin varyantlarını tarif etti. Şempanze ve gorilde modiolus bileşenlerinin zenginliği, insanla paylaşılan bir mimik “çekirdek set”e işaret etti; bununla birlikte insanlarda liflerin inceliği ve motor kortikal kontrolün çözünürlüğü, nüanslı duygusal nüveleri ayrıştırmaya daha elverişli görünüyordu. Evrimsel yorum, DAO’yu “negatif valanslı duyguların” tekil bir kası olarak değil, sosyal bağlamda caydırma, boyun eğme veya duygusal düzenleme sinyallerinin bir vektörü olarak konumlandırdı.

Estetik tıbbın laboratuvarı: Botulinum toksini, myektomi ve modülasyon (1990’lar–2010’lar)

Botulinum nörotoksininin seçici, düşük doz uygulamaları, DAO’nun klinik “fonksiyon-morfoloji” denkleminde bir ayar düğmesine dönüştü. Ağız köşesindeki sürekli aşağı çekilmenin yumuşatılması, marionette lines’ın görsel etkisini azaltma ve dudak köşesi asimetrilerinin dengelemesi, DAO hedefli enjeksiyon protokollerini doğurdu. Bazı cerrahi okullarda kısmi myektomi veya lif serbestleştirme yaklaşımları, gülümsemenin vektör dengesini (zygomaticus-DAO antagonizması) yeniden kurmayı amaçladı. Bu uygulamalar, anatominin salt tanımlayıcı olmaktan çıkıp “tasarımsal” kullanılmasına örnek oluşturdu.

Görüntülemede çözünürlük devrimi: US, MRI ve 3B yüz haritaları (2010’lar–günümüz)

Yüksek frekanslı ultrason ve yüzey koil MRI teknikleri, DAO lif yönelimini, kalınlık ve pennasyon açısını canlı bireylerde ölçülebilir kıldı. 3B yüz taramaları ve fotogrametri, istirahat-ifade geçişlerinde ağız köşesi trajektorisini milimetre altı çözünürlükte izledi. Bu veriler, enjeksiyon planlama, sinir korunumu ve rekonstrüktif cerrahide “kişiye özgü atlas”ların yolunu açtı. Yaş, cinsiyet ve yüz tipine göre DAO kalınlığı ve tonusundaki farklılıklar nümerik modellere girdi; yüz ifadelerinin hesaplamalı simülasyonları (finite-element yaklaşımı) ile klinik sonuçlar arasında köprüler kurulmaya başlandı.

Nöro-psikobiyolojik bağlantılar: Duygu, depresyon belirteçleri ve sosyal algı (güncel yönelimler)

Güncel psikobiyoloji literatürü, AU15/DAO etkinliğinin izleyicide “üzüntü” ve “çaresizlik” algısı üretmede güçlü bir ipucu olduğunu tekraren gösteriyor. Klinik tarafında, majör depresyon veya parkinsonizmde alt yüz kas tonusunun değişimi ile ağız köşesi duruşu arasındaki ilişkiler inceleniyor. Yüksek yoğunluklu EMG ve yüz izleme algoritmalarının birleştirildiği çalışmalar, duygusal düzenleme görevlerinde DAO’nun erken-geç faz aktivasyonlarını ayırt ediyor; otonom sinyaller ve solunum kalıplarıyla eşzamanlı ölçümler, mimik-vejetatif eşleşmesini ortaya koyuyor.

Reanimasyon ve sinir onarımında “küçük kasın büyük rolü” (güncel cerrahi pratik)

Yüz felci olgularında alt dudak ve ağız köşesi simetrisinin yeniden tesisi, DAO’nun antagonistleriyle dengeli bir plan gerektiriyor. Serbest kas transferleri, çapraz sinir greftleri ve seçici neurektomilerde, DAO’nun ya korunması ya da uygun bir donör kas ile “fonksiyonel olarak ikame edilmesi” üzerine algoritmalar geliştirildi. Mandibular marjinal dalın korunmasına yönelik ultrason eşliğinde disseksiyon ve intraoperatif nöromonitörizasyon, DAO fonksiyonunu hedefleyen cerrahlara daha güvenli bir yol haritası sunuyor.

İleri Okuma

Vesalius, A. (1543). De humani corporis fabrica libri septem. Basel: Oporinus.
Santorini, G. D. (1739). Observationes anatomicae. Venice: Ex Typographia Jo. Baptistae Pasquali.
Haller, A. V. (1756–1766). Elementa physiologiae corporis humani. Lausanne: Sumptibus M. Bousquet et Soc.
Bell, C. (1821). On the Nerves; Giving an Account of Some Experiments on Their Structure and Functions. Philosophical Transactions of the Royal Society, 111, 398–424.
Duchenne, G.-B. (1862). Mécanisme de la physionomie humaine. Paris: J.-B. Baillière.
Darwin, C. (1872). The Expression of the Emotions in Man and Animals. London: John Murray.
Basle Nomina Anatomica (1895). Nomina Anatomica Basiliensia. Basel.
Federative Committee on Anatomical Terminology (1998). Terminologia Anatomica: International Anatomical Terminology. Stuttgart: Thieme.
Hjortsjö, C.-H. (1969). Man’s Face and Mimic Language. Lund: Studentlitteratur.
Ekman, P., & Friesen, W. V. (1978). Facial Action Coding System: A Technique for the Measurement of Facial Movement. Palo Alto: Consulting Psychologists Press.
Dingman, R. O., & Grabb, W. C. (1962). Surgical anatomy of the mandibular ramus of the facial nerve. Plastic and Reconstructive Surgery, 29(3), 266–272.
Diogo, R., Wood, B. (2012). Comparative Anatomy and Phylogeny of Primate Muscles and Human Evolution. New York: CRC Press.
Burrows, A. M. (2008). The facial expression musculature in primates and its evolutionary significance. BioEssays, 30(3), 212–225.
Fridlund, A. J., Cacioppo, J. T. (1986). Guidelines for human electromyographic research. Psychophysiology, 23(5), 567–589.
Carruthers, J., & Carruthers, A. (1998). Treatment of glabellar frown lines with C. botulinum-A exotoxin. Journal of Dermatologic Surgery and Oncology, 24(8), 737–740.
Mendelson, B., & Wong, C. H. (2012). Facial Topography: Clinical Anatomy of the Face. Sydney: Elsevier.
Guntinas-Lichius, O., et al. (2016). Facial nerve monitoring in thyroid and parotid surgery. HNO, 64(Suppl 1), 1–12.
Kahn, J. L., et al. (2000). Anatomy of the mandibular marginal branch of the facial nerve. Surgical and Radiologic Anatomy, 22(3–4), 175–180.
Cattaneo, L., et al. (2010). Imaging the human facial motor system. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 34(4), 605–619.