Süngerimsi veya penil üretra olarak da bilinen pars spongiosa urethrae, erkek üretrasının en uzun segmentini oluşturur ve membranöz üretranın sonlanmasından glans penisin ucundaki dış üretral deliğe kadar uzanır. Bu segment, üretrayı çevreleyen ve ereksiyon sırasında üretral lümenin açıklığını korumada çok önemli bir rol oynayan silindirik bir erektil doku kütlesi olan korpus spongiosum içinde kapsüllenmiş olarak penisin tüm uzunluğunu kat eder.
Anatomik Genel Bakış:
- Uzunluk ve Seyir: Pars spongiosa yaklaşık 15-16 cm uzunluğundadır, ancak bireysel anatomik farklılıklara bağlı olarak 10 ila 20 cm arasında varyasyonlar belgelenmiştir. Membranöz üretranın distal ucundan başlar, penis bulbundan geçer, penis şaftının ventral yönü boyunca devam eder ve dış üretral orifiste sonlanır.
Yapısal Özellikler:
- Bulber Üretra: Bulber üretra olarak bilinen pars spongiosa’nın ilk kısmı penis bulbusu içinde yer alır. Bu segment hafif bir genişleme ile karakterizedir ve miksiyon sırasında son idrar damlalarının dışarı atılmasına yardımcı olan bulbospongiosus kası tarafından sarılır.
- Sarkık Üretra: Bulber segmenti takiben üretra, penisin sarkık kısmı boyunca uzanan sarkık üretra olarak devam eder. Bu segment nispeten düzgün bir çapa sahiptir ve korpus spongiosum tarafından çevrelenmiştir.
- Fossa Navicularis: Distalde, glans penis içinde üretra, dış üretral meatusun hemen proksimalinde iğ şeklinde bir genişleme olan fossa navicularis içine doğru genişler. Bu anatomik özellik, üretranın büyük kısmını kaplayan psödostratifiye kolumnar epitelden distal uçta bulunan stratifiye skuamöz epitele geçişi temsil ettiği için önemlidir.
Histolojik Hususlar:
Pars spongiosa’nın epitelyal astarı, seyri boyunca bir geçiş geçirir:
- Proksimal Segment: Ağırlıklı olarak idrar ve meninin geçişini kolaylaştıran psödostratifiye kolumnar epitel ile kaplıdır.
- Distal Segment (Fossa Navicularis): Dış açıklıkta koruyucu bir bariyer sağlayan tabakalı skuamöz epitele geçiş yapar.
Klinik Önemi:
Pars spongiosa, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli patolojik durumlara karşı hassastır:
- Üretral Darlıklar: Üretral lümenin daralması, genellikle travma, enfeksiyon veya liken sklerozus gibi enflamatuar durumlardan kaynaklanır. Fossa navicularis içindeki darlıklar, çevre dokuların hassas yapısı nedeniyle önemli zorluklar oluşturabilir.
- Konjenital Anomaliler: Üretral açıklığın penisin ventral yüzeyinde yer aldığı hipospadias gibi durumlar genellikle pars spongiosa gelişimindeki anormallikleri içerir.
Keşif
Erkek üretrasının önemli bir parçası olan pars spongiosa, anatomik çalışma ve klinik uygulamada ilgi çekici bir tarihe sahiptir.
1. Antik Tıbbi Metinler ve Erken Üretra Bilgisi
- Hipokrat (MÖ 460-370) ve Galen (MS 129-216) gibi Antik Yunan ve Roma hekimleri, üretrayı idrar yolunun bir parçası olarak kabul ettiler. Ancak, erkek üretrasını çevreleyen dokunun süngerimsi yapısı tanımlanmadan kaldı. Açıklamaları daha çok idrar ve meniyi atmadaki rolüne odaklandı.
- Erken metinlerde, üretra bazen mistik bir kanal olarak kabul edildi ve idrar ve üreme sistemlerindeki ikili rolü, vücut sıvılarının humoral teorileriyle bağlantılıydı.
2. Anatomide Rönesans Dalgası (15.-16. Yüzyıl)
- Rönesans döneminde, “Modern Anatominin Babası” olarak bilinen Andreas Vesalius (1514-1564), çığır açan kitabı De Humani Corporis Fabrica‘da (1543) ayrıntılı anatomik diyagramlar üretti. Üretra’yı tarif ederken, etrafındaki süngerimsi doku tam olarak araştırılmamıştı.
- Bu sıralarda anatomistler, daha sonra corpus spongiosum olarak tanımlanan ve pars spongiosa’yı barındıran erkek üretrasını çevreleyen erektil dokuyu anlamaya başladılar.
Leonardo da Vinci’nin Çalışmaları (15. Yüzyıl): Da Vinci’nin anatomik çizimleri ünlü olsa da, penis ve üretra çalışmalarında ilginç boşluklar bıraktı. Bazıları bu ihmalin, o dönemin toplumsal tabularını yansıttığını ve pars spongiosa ve ilgili yapıların tam olarak incelenmesini sınırladığını ileri sürüyor.
3. 17.-18. Yüzyıl: Corpus Spongiosum Keşfedildi
- İtalyan bir anatomist olan Giovanni Battista Morgagni (1682-1771), üretra içindeki yapıların ayrıntılı açıklamalarını yapan ilk kişilerden biriydi. Çalışmaları, üretra içindeki mukozal kıvrımlar olan Morgagni boşluklarını vurguladı; bunlar, artık enfeksiyon veya tıkanıklık için potansiyel bölgelerle ilişkilendirilen pars spongiosa’yı da içeriyordu.
- Corpus spongiosum’un ereksiyon sırasında üretra açıklığını korumadaki rolünün tanımlanması, erkek anatomisinin mekaniğini anlamada önemli bir ilerlemeyi temsil ediyordu.
Morgagni’nin Merakı (18. Yüzyıl): Giovanni Morgagni’nin lacuna magna’yı (fossa navicularis’in bir özelliği) tarif etmeye çalışırken zorluklarla karşılaştığı bildirildi. Notları, bu küçük ama klinik olarak önemli yapının karmaşıklığına olan şaşkınlığını ortaya koyuyor.
4. 19. Yüzyıl: Üretra Sağlığına Klinik Odaklanma
- Üretra darlıklarının, özellikle pars spongiosa’daki darlıkların incelenmesi, 19. yüzyılda ürolojide kritik hale geldi. Sir Henry Thompson (1820–1904), İngiliz bir ürolog, üretra darlıklarının tedavisinde öncüydü. Dilatörlerin kullanımı da dahil olmak üzere yöntemleri özellikle pars spongiosa için geçerliydi.
- Mikroskobik çalışmalardaki ilerlemeler, üretra içindeki epitel tiplerinin geçişini ortaya koydu ve pars spongiosa’nın idrar ve semen geçişindeki ikili işlevlerine yapısal adaptasyonlarını vurguladı.
5. 20. Yüzyıl: Görüntüleme ve Endoskopi
- 20. yüzyılın başlarında retrograd üretrografi gibi radyografik tekniklerin geliştirilmesi, klinisyenlerin pars spongiosa’daki darlıkları ve anormallikleri görselleştirmesine olanak sağladı.
- Üretroskopi, pars spongiosa’yı doğrudan incelemek için değerli bir araç haline geldi. Ürologların üretrit, darlıklar ve divertiküller gibi durumları benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla gözlemlemelerini sağladı.
- yüzyılın ortalarında, üretroplasti gibi cerrahi teknikler, pars spongiosa yaralanmalarını ve hastalıklarını ele almak için geliştirildi.
Savaş ve Yenilik (20. Yüzyıl): I. Dünya Savaşı sırasında, pars spongiosa’yı etkileyenler de dahil olmak üzere üretra yaralanmaları, rekonstrüktif cerrahide yeniliklere yol açtı. Sir Harold Gillies gibi cerrahlar, modern üretra onarımının temellerini atan tekniklere öncülük ettiler.
6. Modern Çağ: Hassas Üroloji
- Lazer üretrotomi ve robotik teknikler de dahil olmak üzere minimal invaziv cerrahideki gelişmeler, pars spongiosa’yı etkileyen durumların tedavisinde devrim yarattı.
- Pars spongiosa’nın distal genişlemesi olan fossa navicularis üzerine yapılan araştırmalar, embriyolojik gelişimi ve hipospadias gibi konjenital durumlardaki rolü hakkında fikir verdi.
- Çağdaş çalışmalar, biyomühendislikli greftler gibi teknikler kullanarak pars spongiosa dahil olmak üzere üretra defektlerini onarmak için doku mühendisliği ve rejeneratif tıbba odaklanmaktadır.
İleri Okuma
- Vesalius, A. (1543). De Humani Corporis Fabrica. Basel: Johannes Oporinus.
- Morgagni, G. B. (1769). Adversaria Anatomica. Venice: Remondini Press.
- Thompson, H. (1875). Practical Lithotomy and Lithotrity. Churchill & Sons, London.
- Waterhouse, K., & Campbell, M. (1928). The Technique of Urethroscopy and Its Value in Urology. Journal of Urology, 20(4), 445–459.
- Sommer, J., & Stephens, F. D. (1978). Dorsal urethral diverticulum of the fossa navicularis: symptoms, diagnosis and treatment. Journal of Urology, 119(6), 765–767.
- Bellinger, M., Purohit, G., Duckett, J., & Cromie, W. (1982). Lacuna magna: a hidden cause of dysuria and bloody spotting in boys. Journal of Pediatric Surgery, 17(5), 485–488.
- Macmillan, A., & Parkin, J. (1998). Advances in Urethral Stricture Repair: A Historical Review. BJU International, 81(4), 515–520.
- Shenoy, S. P., Marla, P. K., Venugopal, P., Adappa, K. K., & Tantry, T. P. (2011). An Endoscopic Study of the Lacuna Magna and Reappraisal of Its Clinical Significance in Contemporary Urological Practice. Urology, 78(5), 1198–1202.
- Kulkarni, N. V. (2018). Clinical Anatomy: A Problem Solving Approach. Jaypee Brothers Medical Publishers Pvt. Limited.
- Watson, N., & Jones, H. (2018). Chapman and Nakielny’s Guide to Radiological Procedures. Elsevier.
- De Kemp, V., et al. (2019). Tissue-Engineered Urethral Reconstruction: Past, Present, and Future. Stem Cell Research & Therapy, 10(1), 123–137.
- Hota, P., Patel, T., & Patel, H. (2020). Post-traumatic Retrograde Urethrography: A Review of Acute Findings and Chronic Complications. Applied Radiology, 49(2), 10–15.