İlk olarak 1974’te Herbert Freudenberger tarafından tanımlanan tükenmişlik, yardım meslekleriyle ilk ilişkilendirilmesinden bu yana önemli kavramsal ve ampirik gelişim geçirmiştir.
1970’ler:
1974:
- Freudenberger, H. J. öncü makalesinde tükenmişlik terimini ortaya koymuştur:
- Bunu, özellikle sağlık hizmetleri ve sosyal hizmet gibi “yardımcı” mesleklerde iş stresinden kaynaklanan fiziksel ve duygusal tükenme durumu olarak tanımlamaktadır.
- İlk tanımlama, kronik işyeri stresi nedeniyle bitkinlik, hayal kırıklığı ve düşük performansa vurgu yapmıştır.
1976:
- Christina Maslach profesyoneller arasındaki duygusal stresi araştırmaya başlar ve tükenmişlik kavramını bağımsız olarak tanıtır.
- İlk bulgular kişilerarası çalışmanın duygusal taleplerini vurgular.
1980’ler:
1981:
- Christina Maslach ve Susan Jackson tarafından Maslach Tükenmişlik Envanteri’nin (MBI) geliştirilmesi:
- Tükenmişliği üç boyutta ölçmek için standartlaştırılmış bir araç:
a. Duygusal tükenmişlik
b. Kişisel başarıda azalma
- Bu, tükenmişliği anlamak ve ölçmek için baskın çerçeve haline geldi.
1986:
- Freudenberger ve meslektaşları, aşırı bağlılık ve duygusal geri çekilme de dahil olmak üzere “tükenmişliğin 12 aşamasını” tanımlayarak tükenmişliğin ilerlemesini daha ayrıntılı olarak açıklar.
1990’lar:
Yardımcı Mesleklerin Ötesine Genişleme:
- Araştırmacılar tükenmişliğin sağlık hizmetleri veya sosyal çalışmayla sınırlı olmadığını, yüksek iş talepleri ve düşük kaynaklara sahip herhangi bir mesleği etkileyebileceğini kabul ediyor.
- Çalışmalar tükenmişliği kurumsal, akademik ve yaratıcı alanlarda incelemeye başlıyor.
1996:
- Schaufeli ve Enzmann tükenmişliği iş yükü, kontrol eksikliği ve yetersiz ödüller gibi örgütsel faktörlerle ilişkilendiren modeller öneriyor.
- Teorik bir çerçeve olarak İş Talepleri-Kaynaklar (JD-R) Modeli‘nin ortaya çıkışı.
2000’ler:
2001:
- Araştırma tükenmişliği kardiyovasküler hastalık, gastrointestinal sorunlar ve uyku bozuklukları gibi fiziksel sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriyor.
2003:
- Bakker ve Demerouti tarafından JD-R modelinin genişletilmesi:
- İş talepleri ile mevcut kaynaklar arasındaki dengesizliklerin tükenmişliği ve katılımı nasıl öngördüğünü vurgular.
2000’lerin sonu:
- Tükenmişlik üzerine kültürler arası çalışmaların artışı, evrensel doğasını ancak farklı kültürel ifadelerini gösterir.
2010’lar:
2017:
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tükenmişliği işyeri ruh sağlığı bağlamında ele almaya başlar.
- Kurumsal ve bireysel düzeylerde tükenmişliği önleme stratejilerine artan vurgu.
2019:
- Tükenmişlik, WHO tarafından Uluslararası Hastalık Sınıflandırması’nda (ICD-11) resmen tanınmıştır:
- Başarılı bir şekilde yönetilmemiş kronik işyeri stresinden kaynaklanan mesleki bir olgu olarak tanımlanmıştır.
- Üç belirtiye göre kategorize edilmiştir:
a. Enerji tükenmesi/tükenmişliği
b. İşine karşı artan zihinsel mesafe veya olumsuzluk
c. Azalan mesleki etkinlik
2020’ler:
Pandemi Kaynaklı Araştırma:
- COVID-19 salgını, sağlık çalışanları ve diğer temel meslekler arasında tükenmişlik üzerine araştırmaları hızlandırıyor.
- Çalışmalar tükenmişliği işgücü kıtlığına katkıda bulunan önemli bir faktör olarak tanımlıyor.
Teknolojik ve Yapay Zeka Entegrasyonu:
- Uygulamalar ve giyilebilir teknolojiler dahil olmak üzere tükenmişliği ölçmek ve yönetmek için dijital araçların geliştirilmesi.
Politika ve Savunuculuk:
- Tükenmişlik önleme ve ruh sağlığı desteğinin küresel olarak işyeri politikalarına entegrasyonunun artırılması.
