Virgüle sözcüğü, Türkçeye XIX. yüzyılın sonlarından itibaren —özellikle batılılaşma sürecinde tıp, mühendislik ve matbaacılık alanlarından giren akademik terminoloji aracılığıyla— Fransızca virgule [viʁgyl] biçiminde geçmiş, Türkçenin ses dizgesine uyarlanarak /virgyle/ telaffuzuna ve “virgüle” yazımına kavuşmuştur. Fransızca biçim, Orta Fransızca dönemine (yaklaşık IX.–XIV. yüzyıllar) ait virgule ← Eski Fransızca virgule şeklindeki kullanımlara dayanır.
Fransızcanın bu biçimi doğrudan Latince virgula (“ince dal, çubuk, söğüt dalı; küçük asa”) sözcüğünün fonolojik evrimine bağlıdır. Latince virgula, virga (“dal, çubuk, söğüt dalı; değnek, asa; bağlayıcı dal”) temel sözcüğüne bağlanan -ulus (dişil biçimiyle -ula) küçültme ekinin eklenmesiyle türetilmiştir. Böylece yapı şöyle çözümlenir:
- virga “çubuk, dal” (temel ad) + -ula “küçültme eki” → virgula “küçük çubuk, ince dal, sopacık”
Bu türetim, Latincede son derece üretken olan küçültme morfolojisine özgündür ve aynı örüntü filius → filiolus (“oğulcuk”), corpus → corpusculum (“cisimcik”) gibi örneklerde de görülür.
Latince virga‘nın daha eski bir kökene uzanıp uzanmadığı tartışmalıdır. Bir görüş, sözcüğün Proto-Hint-Avrupa *werg- (“eğmek, bükmek, dal vermek”) köküyle ilişkili olabileceğini öne sürer; bu kök aynı zamanda İngilizce wreath (“çelenk”), Almanca Wrigge gibi biçimlerle de bağdaştırılır. Ancak bu derin köken tezi fonolojik ve anlamsal olarak kesin bir konsensüs kazanmamış olup virga için çoğu sözlük kökeni “bilinmiyor / muhtemelen yerli İtali kökenli” olarak işaretler. Akademik ihtiyat gereği bu noktada kesinlik iddia edilmemelidir.
Latince virgula‘nın anlam alanı üç yönde genişlemiştir:
- Somut anlam: İnce, esnek dal; söğüt veya benzeri bitkilerin ince sürgünü.
- Araçsal anlam: Küçük asa, değnek; ölçme aracı olarak çubuk.
- Analojik anlam: Yazı çizgisindeki ince, kısa, eğik işaret — yani modern virgül işareti.
Üçüncü anlam, biçimsel benzerliğe dayalı bir metaforik aktarımdır: söğüt dalının ince, hafif eğik biçimiyle satır üzerindeki küçük eğik çizgi arasındaki görsel ilişki.
