Aloe

10. Temmuz 2021 · arztchen

Halk dilinde: tıbbi sarısabır denilir.

Özellikle Aloe barbadensis (yaygın olarak Aloe vera olarak bilinir) ve Aloe ferox türleri olmak üzere aloe’nin çok çeşitli yönlerini kapsamaktadır.

İbranice אֲהָלִים (ʾăhālîm) teriminin Eski Yunancaya ἀλόη (alóē) olarak çevrildiği ve bunun da Latinceye aloē olarak geçtiği görülmektedir. Tarihsel olarak, aloe bitkileri tarafından üretilen acı meyve suyu, parfüm olarak, tıbbi preparatlarda ve özellikle eski Mısır mumyalama işlemlerinde olmak üzere mumyalama uygulamaları da dahil olmak üzere çeşitli uygulamalarda kullanılmıştır.

Tıbbi ve kozmetik kullanımlarla en sık ilişkilendirilen türler Aloe barbadensis (Aloe vera) ve Aloe ferox (Cape Aloe) türleridir. Her ikisi de Asphodelaceae familyasına aittir. Aloe barbadensis genellikle dünya çapında, özellikle kurak iklimlerde yetiştirilirken, Aloe ferox Güney Afrika’ya özgüdür ve daha acı, güçlü suyu ile bilinir.

Farmasötik Formlar ve Kullanım Alanları:**
- Farmasötik açıdan, aloe özellikle çeşitli Aloe türlerinden elde edilen koyulaştırılmış ve kurutulmuş meyve suyunu ifade eder. Bu ilacın birincil kullanımı, sindirim sistemi üzerindeki güçlü uyarıcı etkileri nedeniyle laksatif olaraktır. Antranoid bileşikler, özellikle Aloin A ve Aloin B (barbaloin olarak da bilinir), bu etkilerden birincil olarak sorumludur. Bu bileşikler kolon astarını tahriş ederek peristalsis ve bağırsak hareketlerinin artmasına neden olur.
- Aloinosid A ve B**, aloinlerle ilişkili glikozitlerdir ve aloe ürünlerinin genel farmakolojik profiline katkıda bulunurlar.
Aloe Formları:**
- Curaçao-Aloe**: Bu, *Aloe barbadensis’in* kurutulmuş suyudur. Avrupa’da tıbbi ürünler için standartları belirleyen Avrupa Farmakopesi’nde (PhEur) tanınmaktadır.
- Cape Aloe**: Bu, yine Avrupa Farmakopesi (PhEur) tarafından tanınan *Aloe ferox*’un kurutulmuş suyudur.
Kullanım Uyarıları:**
- Bağımlılık geliştirme riski ve gastrointestinal sistemde, özellikle kolonda potansiyel hasar nedeniyle Aloe uzun süreler boyunca sürekli kullanılmamalıdır.
- Doğumu tetikleyebilecek veya uterus kasılmalarına neden olabilecek güçlü müshil etkileri nedeniyle hamile kadınlarda kontrendikedir.

Taze Aloe Suyu*: Dahili olarak, aloe suyu bazen sindirime yardımcı olarak kullanılır, ancak daha etkili ve daha güvenli alternatiflerin bulunması nedeniyle bu kullanım daha az yaygındır. Harici olarak aloe, yara iyileştirici, iltihap önleyici ve nemlendirici özellikleri nedeniyle cilt bakım ürünlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Aloe vera yapraklarından elde edilen jel özellikle küçük yanıkların, güneş yanıklarının ve cilt tahrişlerinin tedavisi için tasarlanmış ürünlerde popülerdir.

Antranoidler: Aloin A, Aloin B, Aloinoside A ve Aloinoside B dahil olmak üzere antranoid bileşikler, aloe’nin tıbbi özelliklere sahip birincil aktif bileşenleridir. Bu bileşikler, laksatif etkileri ile bilinen antrakinon yapısından türetilmiştir.

Aloe, binlerce yıl öncesine dayanan keşfi ve kullanımı ile uzun ve hikayeli bir geçmişe sahiptir. Bitkinin Arap Yarımadası, Kuzeydoğu Afrika ve Kanarya Adaları’nın kurak bölgelerinde ortaya çıktığına inanılmaktadır. Bu bölgelerden ticaret ve keşif yoluyla dünyanın çeşitli yerlerine yayılan aloe, tıbbi özellikleri ve çeşitli iklimlere uyum sağlaması nedeniyle farklı kültürlerde değerli bir bitki haline gelmiştir.

Eski Mısır:

Aloe, özellikle de Aloe vera, eski Mısır kültüründe büyük saygı görüyordu. “Ölümsüzlük bitkisi” olarak bilinirdi ve birçok mezar oyması ve resminde tasvir edilirdi. Mısırlılar aloe’yi iyileştirici özellikleri için ve mumyalama uygulamalarında kullanmışlardır. Aloe bitkisinin suyunun ölümden sonra vücudu korumak için gerekli olduğuna inanılıyordu, bu da mumyalama işlemlerinde çok önemliydi.
Ünlü Mısır kraliçesi Kleopatra’nın günlük cilt bakım rejiminde aloe kullandığı söylenmektedir, bu da antik çağlarda bile güzellik ve kozmetikteki önemini vurgulamaktadır.

Yunanistan ve Roma:

Yunanlılar ve Romalılar da aloe’nin tıbbi özelliklerinin farkındaydı. Dioscorides ve Yaşlı Pliny’ninkiler de dahil olmak üzere Antik Yunan metinlerinde yaraların, yanıkların ve diğer cilt rahatsızlıklarının tedavisinde aloe kullanımından bahsedilmektedir. Aloe, savaşlarda yaralanan askerler için iyileştirici bir merhem olarak kullanılmış ve tıbbi cephaneliklerinde ortak bir bileşen olmuştur.
Yunan hekim Dioscorides (MS 40-90 civarı) De Materia Medica adlı anıtsal eserinde aloe ile ilgili en detaylı erken dönem açıklamalarından birini sunmuştur. MS 70 civarında yazılan bu metin, hem antik hem de ortaçağ dünyasında tıbbi bilginin temel taşlarından biriydi. Dioscorides aloe’nin yaraları iyileştirmede, cilt tahrişlerini tedavi etmede ve müshil olarak etkili olduğunu belirtmiştir. Aloe suyunun koyulaştırılıp kurutulduğunda bağırsakları temizlemek için dahilen alınabileceğini belirtmiş, ancak kesin dozajları belirtmemiştir.
Yunanlılar, özellikle de hekim Hipokrat’ın etkisi altında, aloe’yi müshil etkileri için de kullanmışlardır. Kabızlık ve diğer sindirim bozukluklarını tedavi etmek için farmakopelerinde hayati bir bileşen olarak görülmüştür.

Hindistan ve Ayurveda:

Hindistan’da aloe, bin yılı aşkın bir süredir Ayurveda tıbbının önemli bir parçası olmuştur. Sanskritçe’de Ghrita Kumari olarak adlandırılır ve serinletici ve yatıştırıcı özellikleri nedeniyle değerlidir. Aloe, Ayurvedik tedavilerde cilt bozuklukları, sindirim sorunları ve hatta genel sağlığı desteklemek için genel bir tonik olarak çok çeşitli durumlar için kullanılır.
Ayurveda, aloe’yi uzun ömürlülüğü ve gençleşmeyi destekleyen bir ilaç türü olan rasayana olarak sınıflandırır ve Hint alt kıtasındaki kültürel ve tıbbi öneminin altını çizer.

Çin:

Aloe’nin Çin’deki kullanımı, iyileştirici özellikleriyle tanındığı Tang Hanedanlığı’na (MS 618-907) kadar uzanmaktadır. Geleneksel Çin tıbbı (TCM), aloe’yi serinletici doğası için kullanır ve genellikle vücuttaki ısı ve toksinleri temizlemek için kullanır. Aloe, Ayurvedik uygulamalara benzer şekilde, cilt rahatsızlıklarını, gastrointestinal sorunları tedavi etmek ve doğal bir detoksifikatör olarak hem dahili hem de harici olarak kullanılır.

Arap ve İslam Tıbbı:

Arap ve İslam kültürlerinde de aloe oldukça saygı görmüştür. Ünlü İranlı polymath Avicenna (İbn Sina), tıp tarihinin en ünlü kitaplarından biri olan Canon of Medicine adlı eserinde aloe’den bahsetmiştir. Aloe antiseptik, anti-enflamatuar ve müshil özellikleri için kullanılmış ve ortaçağ İslam tıbbında yaygın bir ilaç olmuştur.

Avrupa kolonizasyonunun yayılmasıyla birlikte aloe Yeni Dünya’ya tanıtıldı. Orta ve Güney Amerika’daki yerli halklar aloe kullanımını hızla benimsemiş ve geleneksel tıplarına dahil etmişlerdir. Örneğin Karayipler’de Aloe vera, genellikle sábila olarak adlandırılan ve iyileştirici ve cilt bakımı özellikleri için kullanılan temel bir bitki haline geldi.
Güney Amerika Birleşik Devletleri’nde, özellikle Hispanik ve Afro-Amerikan topluluklarda, aloe yanık, kesik ve diğer cilt rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan halk tıbbının bir parçası haline gelmiştir.

Aloe’nin coğrafi dağılımı, özellikle bitkinin farklı iklimlere ve ortamlara uyum sağlaması nedeniyle önemli kültürel etkilere sahip olmuştur.

Kurak İklimlere Adaptasyon:

Aloe’nin kurak ve yarı kurak ortamlarda gelişme yeteneği, onu suyun kıt olduğu bölgelerde önemli bir kaynak haline getirmiştir. Bu adaptasyon, Afrika’daki kurak bölgelerde, Arap Yarımadası’nda ve daha sonra dünyanın diğer bölgelerindeki benzer iklimlerde yaygın olarak yetiştirilmesine yol açmıştır.
Bitkinin zorlu koşullardaki dayanıklılığı, zorlu ortamlarda şifa ve rızık sembolü olarak kültürel önemine katkıda bulunmuştur.

Ticaret ve Ekonomik Değer:

Aloe, özellikle Afrika, Orta Doğu ve Asya arasındaki antik ticaret yolları boyunca ticarette önemli bir mal haline gelmiştir. Özellikle tıbbi ve kozmetik kullanımları için aloe’ye olan talep, farklı kültürler ve kıtalar arasında yayılmasına katkıda bulunmuştur.
Yemen açıklarında bir ada olan Sokotra gibi yerlerde aloe hasat edilmiş ve yoğun bir şekilde ticareti yapılarak yerel ekonominin hayati bir parçası haline gelmiştir.

Sömürge ve Sömürge Sonrası Etkiler:

Sömürgecilik döneminde, Avrupalı güçler aloe’yi Amerika da dahil olmak üzere yeni bölgelere tanıttı.

20. yüzyıla gelindiğinde, aloe ve türevleri (aloin gibi) İngiliz Farmakopesi ve Birleşik Devletler Farmakopesi de dahil olmak üzere çeşitli ulusal farmakopelere dahil edilmiştir. Bu referanslar, aloe’nin bağımlılık ve yan etkilerden kaçınmak için kısa süreli kullanılması gerektiği anlayışıyla, müshil etkileri için genellikle küçük dozlar (yaklaşık 50-200 mg aloin) öneren daha standartlaştırılmış dozaj önerileri sağlamıştır.

21. yüzyıl boyunca yapılan araştırmalar, özellikle yanıklar ve cilt tahrişleri için harici kullanımda aloe’nin etkinliğini ve güvenlik profilini doğrulamıştır. Aloe’nin dahili kullanımı, hamilelik sırasında kullanımı ve uzun süreli kullanımda yan etki potansiyeli ile ilgili uyarılarla daha düzenli hale gelmiştir.

Grindlay, D., & Reynolds, T. (1986). “The Aloe vera phenomenon: a review of the properties and modern uses of the leaf parenchyma gel.” Journal of Ethnopharmacology, 16(2-3), 117-151.
Dweck, A. C. (1997). “A review of Aloe vera.” Journal of Ethnopharmacology, 56(2), 91-96.
Vogler, B. K., & Ernst, E. (1999). “Aloe vera: a systematic review of its clinical effectiveness.” British Journal of General Practice, 49(447), 823-828.
European Pharmacopoeia Commission. (2020). “Aloe barbadensis PhEur.” European Pharmacopoeia, 10th ed., Strasbourg: Council of Europe.
European Pharmacopoeia Commission. (2020). “Aloe ferox PhEur.” European Pharmacopoeia, 10th ed., Strasbourg: Council of Europe.

İlgili Yazılar

Glukozamin

Icosapent-Ethyl

Fluvoksamin

Nem