• Obsesif kompulsif bozukluk, etkilenenlerin obsesif düşünceler ve kompulsif eylemler yoluyla kendilerine veya çevrelerine çok fazla stres uyguladıkları psikiyatrinin klinik tablosudur. (Bkz; Obsesif) (Bkz; kompulsif)
• Obsesif-kompulsif kişilik bozukluğu olan kişiler güçlü bir mükemmeliyetçilik gösterirler, ancak bu genellikle etkisizliğe yol açar.
• İnatçıdırlar ve katı kural ve fikirlerinde ısrarcıdırlar.
• Hastalar detaylara yüksek derecede dikkat gösterirler, çok düzenli ve hijyeniktirler.
• Görevine bağlı ve bilgiçtirler, ancak aynı zamanda güvensizlik ve karar vermede zorluk gösterirler.
• Tipik olarak çok çalışkandırlar ve işlerinde ya da evlerinde çok fazla çalışırlar.
• Ayrıca içgörüden yoksun oldukları için, kişilik bozukluğu neredeyse kaçınılmaz olarak ilişkilerde ve işte diğer insanlarla sorunlara yol açar.

ICD10 kodu: F42.-

Epidemiyoloji

• Obsesif kompulsif bozukluğun yaşam boyu yaygınlığı yaklaşık % 2’dir. Erkekler ve kadınlar eşit derecede etkilenir. Obsesif-kompulsif düşünce ve eylemlerin tezahürü çoğunlukla çocuklukta, ergenlikte veya erken yetişkinlikte ortaya çıkar.
• OKB’nin başlangıç yaşı genellikle 7 ila 12 yaş arasındadır ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Bozukluk erkeklerde kadınlardan daha yaygındır.
• 50 yaşın üzerindeki bir tezahür çok nadirdir ve daha çok organik bir nedeni gösterir (örneğin beyin tümörü, Alzheimer hastalığı).
• Diğer psikiyatrik hastalıklarla, özellikle depresyon, yeme bozuklukları ve kişilik bozuklukları ile bir ilişki vardır. Alkol ve sakinleştiriciler semptomları geçici olarak hafifletebildiğinden, obsesif kompulsif hastalıklar daha yüksek bir bağımlılık riski altındadır.

Hastalığın oluşumu

• Obsesif kompulsif bozukluk, Sigmund Freud tarafından zaten ‘Zwangsneurose’ (‘Der kleine Hans’) olarak tanımlanmıştı. Bu yine de obsesyonel nevrozun esas olarak anal gelişim aşamasındaki bir rahatsızlıktan kaynaklandığını varsayıyordu.

Küçük Hans, dört yaşındayken tanık olduğu travmatik bir olaydan etkilenmişti: ağır yüklü bir arabayı taşıyan bir at sokakta yere yığılmıştı. Bu olaydan sonra çocuğun ebeveynleri, özellikle ağır yük taşıyan ya da gözlerinin etrafı siyah olan veya at gözlüğü takan atlara karşı bir korku geliştirmeye başladığını fark etmişlerdir. Fobinin hayvanların büyük cinsel organlarının görülmesiyle bağlantılı olduğuna inanılıyordu ve at korkusu Küçük Hans’ın hayvanlardan biriyle karşılaşma ihtimaline karşı evinden çıkmamaya çalışmasına neden oluyordu. Graf’ın Freud’a yazdığı mektuplarda, erkek cinsel organlarıyla ilgili takıntısını anlatırken, karısının oğlunu, bu takıntı sona ermezse hadım etmesi için bir doktor çağırmakla tehdit ettiğini belirtmektedir.

• Bununla birlikte, daha yeni araştırma sonuçları (2006 itibariyle), bu klasik psikolojik gelişimsel ve davranışsal bozukluklara ek olarak, genetik ve karmaşık nörobiyolojik faktörlerin hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
• Aile öyküsü pozitifse, hastalık riski önemli ölçüde artar; tek yumurta ikizleri en yüksek uyum değerlerine sahiptir. Modern görüntüleme ile, öncelikle limbik sistemde ve bazal ganglionlarda lokalize olan MSS yapılarında bir arıza tespit edilebilir.
• Nörotransmiterler serotonin ve dopaminin metabolik bozuklukları ana ilgi odağıdır.

Mentzos’a göre OKB

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), tekrarlayan, müdahaleci düşünceler (obsesyonlar) ve davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize edilen kronik bir durumdur.

Mentzos’a göre obsesif kompulsif bozukluk (OKB), egonun düzenleyici işlevlerindeki bir bozukluktur. Ego, kişiliğin id (kişiliğin dürtüsel, içgüdüsel kısmı) ile süperego (kişiliğin ahlaki, eleştirel kısmı) arasında aracılık etmekten sorumlu olan kısmıdır. OKB’de ego, kimliğin dürtülerini etkili bir şekilde düzenleyemez, bu da obsesyon ve kompulsiyonların gelişmesine yol açar.

Mentzos’a göre OKB’nin gelişimi bilinçdışı çatışmalar, kaygı ve savunma mekanizmalarının etkileşimi yoluyla anlaşılabilir:

Bilinçsiz Çatışmalar: Mentzos, OKB’nin gelişiminde bilinçdışı çatışmaların rolünü vurgulamaktadır. Bu çatışmalar genellikle erken çocukluk deneyimlerinden kaynaklanır ve çelişkili duygu veya arzuları içerir.

Mentzos, OKB’nin genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi sonucu erken çocukluk döneminde geliştiğine inanıyor. Genetik faktörler bireyi OKB’ye karşı daha savunmasız hale getirebilirken çevresel faktörler arasında travma veya ihmal öyküsü bulunabilir.

Savunma Mekanizmaları: Bu bilinçdışı çatışmaları yönetmek için birey savunma mekanizmalarını kullanır. Takıntı ve kompulsiyonların kullanılması, kaygı yaratan düşünce ve duyguları uzak tutmak için bir savunma mekanizması görevi görür.

Mentzos’a göre bozukluk, saldırgan ve cinsel dürtülere karşı bir savunma mekanizması olarak anlaşılabilir. Takıntılı düşüncelerin ve kompulsif davranışların, kişinin çok üzücü veya kabul edilemez bulduğu iç çatışmaları ve kaygıları yönetmenin bir yolu olarak işlev gördüğünü öne sürüyor.

1. Kaygı ve Suçluluk: OKB’li bireylerde genellikle artan bir sorumluluk ve ahlak duygusu vardır ve bu da kaygı ve suçluluk duygularına yol açar. Bu duygular takıntılı düşünceleri ve kompulsif davranışları körükler.
2. Katı Düşünce ve Ritüeller: Mentzos, OKB’deki katı ve esnek olmayan düşünme kalıplarını vurguluyor. Ritüeller veya kompulsif davranışlar kaygıyı azaltmak için yapılır, ancak bunlar kişinin yaşamının sabit bir parçası haline gelir ve bozukluğu daha da derinleştirir.
3. Duygulanımın Yer Değiştirmesi: Takıntılı düşünceler ve kompulsif davranışlar, altta yatan duygusal çatışmaların yer değiştirmesi olarak görülür. Birey ritüellere odaklanarak daha derin, daha rahatsız edici duygularla yüzleşmekten kaçınır.

Saldırganlık

OKB’nin altında yatan spesifik psikodinamik çatışma, çocuğun saldırgan dürtüleri ile çocuğun misilleme korkusu arasındaki çatışmadır. Çocuk, saldırganlık korkusunun gelişmesine yol açan gerçek veya algılanan ceza veya terk tehdidiyle karşılaşmış olabilir. Bu saldırganlık korkusu daha sonra içselleştirilir ve çocuk kendi saldırgan dürtülerini kontrol etme ihtiyacını geliştirir.

OKB’deki obsesyon ve kompulsiyonlar, bu saldırgan dürtüleri kontrol etme girişimleri olarak görülmektedir. Takıntılar, müdahaleci ve istenmeyen düşünceler veya görüntülerdir ve sıklıkla çocuğun saldırgan dürtülerini temsil ederler. Kompulsiyonlar, obsesyonları etkisiz hale getirmek amacıyla yapılan davranışlardır.

Yapısal Model:

Psikanalitik teoriyle uyumlu olarak Mentzos, OKB semptomlarını id (bilinçsiz arzular), ego (bilinçli benlik) ve süperego (ahlaki vicdan) arasındaki çatışmaların bir ifadesi olarak görüyor. Bu varlıklar arasındaki dengesizlik semptomlara katkıda bulunur.

Kompulsiyonlarla ilgili psikodinamik teorilerden bazıları şunlardır:

• Tekrarlama kompulsiyonu: Bu teori, kompulsiyonların geçmişteki travmatik deneyimleri tekrarlamanın veya yeniden canlandırmanın bir yolu olduğunu belirtir. Birey, travmayı güvenli ve kontrollü bir şekilde tekrarlayarak onu kontrol etme veya ustalaşma ihtiyacı hissedebilir.
• Geri alma savunma mekanizması: Bu teori, kompulsiyonların, bireyin suçlu hissettiği bir şeyi geri almanın veya tersine çevirmenin bir yolu olduğunu belirtir. Örneğin, cinsel bir düşünceye sahip olduğu için kendini suçlu hisseden bir kişi, bu düşünceyi geri almak için ellerini defalarca yıkayabilir.
• Uzlaşma oluşumu: Bu teori, zorlamaların, kimliğin dürtüleri ile süperegonun talepleri arasında bir uzlaşma olduğunu belirtir. Birey yasak olan bir şeyi yapma isteği duyabilir ama aynı zamanda sonuçlarından da korkar. Zorlama hem kimliği hem de süperegoyu tatmin etmenin bir yoludur.

Tedavi: Mentzos ayrıca OKB’ye psikanalitik terapiyi kullanarak terapötik yaklaşımın ana hatlarını çiziyor. Terapist, bilinçdışı çatışmaları keşfederek ve altta yatan duygusal dinamikleri anlayarak, bireyin içgörü kazanmasına ve kaygıyla başa çıkmanın daha sağlıklı yollarını bulmasına yardımcı olabilir.

Klinik

Semptomlar

• OKB’de normal / yeterli ile patolojik arasındaki ayrım çizgisi keskin bir şekilde çizilemez. Belirleyici faktör, öznel iyi oluş ve dürtüler yoluyla yaşam tarzının bozulmasıdır. Etkilenenlerin yakın çevresi de obsesif-kompulsif patolojiyi açığa çıkarabilir.
• Patolojik saplantılı fikirlerin ve davranışların özellikleri şunlardır:
  • Düşünmek ve hareket etmek için zorunlu fikir veya dürtü deneyimi
  • Aynı düşüncelerin ve davranış kalıplarının tekrar tekrar ortaya çıkışı
• Çoğu hasta aynı zamanda zorlantıları anlamsız ve uygunsuz bulmaktadır. Ancak zorlantılara karşı koymaya çalışmak, dayanılmaz bir iç gerilim ve korku yaratır. Sadece zorlama yapmak bu gerilimi giderebilir.
• Obsesif kompulsif bozuklukta kendini tekrar etmeye devam eder, hastayı engeller ve sıkıntıya neden olur, hastanın direnmeye çalışması obsesif kompulsif düşüncelerin özellikleridir.

Zorunluluk hisstedilen alanlar

• Düşünme ve eyleme zorlama arasında temel bir ayrım yapılır:
• Harekete geçme zorunluluğunun tipik örnekleri şunlardır:
  1. Kontrol takıntısı
  2. Zorunlu yıkama
  3. Sipariş takıntısı
  4. Toplama takıntısı
  5. Tekrarlama zorunluluğu
  6. Kendini cezalandırma
• Tipik düşünme zorunlulukları şunlar hakkında kafa yoruyor:
  • kirlilik
  • Hastalıklar
  • Enfeksiyon ve bulaşma
  • Cinsel içerik
  • Dini içerik
  • saldırganlık
• Çoğu zaman obsesif düşünceler, hastanın normlarına ve değerlerine veya sosyal klişesine aykırıdır. Örneğin, dindar ve ölçülü genç erkeklerin, düşüncelerini kontrol etme arzusunda kendi kendini cezalandırma ritüellerine yol açan alışılmadık cinsel fantezileri vardır. Obsesif-kompulsif hastalıklar aynı zamanda sözde ‘büyülü düşünme’ (batıl inanç) eğilimindedir.

Diğer psikiyatrik hastalıklardan farklılaşma

Zorlantılar genellikle duygusal veya şizofrenik psikozlarda semptomların bir parçasıdır. Tourette sendromunda bunlar tiklerle ilişkilidir. Obsesif-kompulsif bozukluktan sadece obsesyonlar açıkça ana semptom olduğunda söz edilir. Takıntılı kişiliğin aksine, obsesif-kompulsif hastalar, dürtüleri irrasyonel veya kendine yabancı olarak yaşarlar. Obsesif-kompulsif kişi, zorlantıların uygulanmasına karşı kendisini pek savunamaz; obsesif kişiliğe sahip bir kişi, kompulsif eylemlerini normal olarak algılar.

Teşhis

• Diğer anksiyete bozukluklarında olduğu gibi, obsesif kompulsif bozukluğun da diğer duygu-durum bozuklukları ve anksiyete bozuklukları ile birlikte olduğu görülmektedir.
• OKB en sık depresyon, panik bozukluğu ve sosyal fobi ile ilişkilidir.
• Etkilenenlerin yaklaşık yüzde 80’inde depresif belirtiler vardır, ancak bunlar her zaman “depresyon” tanısını haklı göstermez.
• İyi bir üçte biri ömür boyu en az bir kez depresyon geçirir.
• Vücut dismorfik bozukluğu hastaların yüzde 12’sinde görülür.

• Tanı koymaya yönelik kılavuzlar DSM-IV’te tanımlanmıştır. ICD-10, yalnızca aşağıdakiler gibi çeşitli obsesif kompulsif bozukluk alt formları arasında ayrım yapar:
  • Çoğunlukla obsesif kompulsif düşünceler
  • Ağırlıklı olarak zorlayıcı eylemler
  • Takıntılar ve zorlamalar, karışık Vb.
• DSM-IV, diğer şeylerin yanı sıra, teşhis kriterleri sağlar:
  • İlgili kişinin anlamsız zorlama algısı
  • Zorunlulukları nedeniyle ‘normal bir yaşam’ sürdüremeyen ilgili kişinin kısıtlanması
  • kuvvet uygulanarak rahatlatılabilen gerilimin yaratılması

Tedavi

• Obsesif kompulsif bozukluğun ilaç tedavisi esas olarak seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) veya trisiklik antidepresanlar (örn. Klomipramin) ile gerçekleştirilir. Atipik nöroleptikler de kısmen etkilidir.
• Psikoterapi açısından öncelikle kullanılan bilişsel-davranışçı davranış terapisidir. Psikanaliz ve diğer psikoterapi türleri (örneğin Rogers’a göre müşteri merkezli konuşma terapisi), eğer etkili olurlarsa, çok fazla zaman gerektirir. Çoğu durumda, kendi kendine yardım için destek grupları ve yazılı kılavuzlar yardımcı olabilir.

Kaynak:

• Mentzos, S. (1991). Neurotic disorders: Introduction to a psychodynamic psychotherapy of anxiety and hysteria. Fromm International.
• Salkovskis, P. M. (1999). Understanding and treating obsessive-compulsive disorder. Behaviour Research and Therapy, 37, S29-S52.
• Mentzos, S. (1991). Neurotische Konfliktverarbeitung. Einführung in die psychoanalytische Neurosenlehre unter Berücksichtigung neuerer Perspektiven. Fischer.
• Freud, S. (1909). Notes upon a case of obsessional neurosis (Rat Man). Standard Edition, 10, 151–318.
• Ruscio, A. M., Stein, D. J., Chiu, W. T., & Kessler, R. C. (2010). The epidemiology of obsessive-compulsive disorder in the National Comorbidity Survey Replication. Molecular Psychiatry, 15(1), 53–63.

Display content from YouTube

Click here to display content from YouTube.
Learn more in YouTube’s privacy policy.

Always display content from YouTube

Open video directly