Etiket: Asthma bronchiale

Yayım tarihi

Bronşiyal astım

Asthma bronchiale, solunum yollarının kronik inflamatuar bir hastalığı olup, bronş hiperreaktivitesi ve geri dönüşümlü hava yolu obstrüksiyonu ile karakterizedir. Latince kökenli “Asthma bronchiale” terimi, İngilizce “bronchial asthma” ifadesinden Türkçeye geçmiştir.

Epidemiyoloji

  • Bronşiyal astım genellikle çocuklukta başlar ve bu yaş grubunda en sık görülen kronik hastalıktır.
  • Almanya’da prevalans oranları kaynaklara göre değişkenlik göstermektedir:
    • Bazı kaynaklara göre %2–4,
    • Diğer kaynaklara göre ise %6–10 arasındadır.
  • Almanya’da astıma bağlı yıllık ölüm sayısı yaklaşık 5.000 olarak bildirilmektedir.

Klinik Özellikler ve Tanı

1. Klinik Değerlendirme

  • Tipik semptomlar:
    • Nefes darlığı (özellikle gece ve sabaha karşı)
    • Hışıltılı solunum (wheezing)
    • Öksürük (çoğunlukla kuru, gece artan)
    • Göğüste sıkışma hissi

2. Fizik Muayene Bulguları

  • Muayene: Fıçı göğüs, dıgı (ekspirasyon zorluğu), Harrison oluğu, siyanoz
  • Oskültasyon: Hırıltı, ıslık sesi, uzamış ekspirasyon; ileri obstrüksiyonda sessiz akciğer
  • Perküsyon: Hiperrezonans, aşırı şişkinlik bulguları
  • Göğüs çekilmeleri: Jugulum, interkostal boşluklar ve epigastrik bölgelerde torasik retraksiyonlar (özellikle çocuklarda)

Solunum Fonksiyon Testleri

1. Spirometri

  • Akış-hacim eğrisi değerlendirilir.
  • Tanıda ilk basamaktır.
  • En az üç tekrar sonucu en yüksek değer dikkate alınır.

2. Reversibilite Testi

  • Obstrüksiyonu doğrulamak için SABA (kısa etkili beta-2 agonist) uygulanır.
  • FEV1 değerinde anlamlı artış (> %12 ve >200 mL) reversibiliteyi gösterir.

3. Gerekirse

  • Vücut pletismografisi
  • Nabız oksimetresi
  • Bronş provokasyon testi (özellikle şüpheli vakalarda)

İlaç Yanıtının Değerlendirilmesi

  • SABA’ya yetersiz yanıt durumunda, yüksek doz inhale glukokortikoid (ICS) tedavisi 4 hafta uygulanarak FEV1 artışı değerlendirilir.

Alerji Tanısı

Alerji, çocukluk çağında astımın en yaygın etiyolojik nedenidir.

Basamaklı Alerjik Tanılama

  • Alerji öyküsü: Anamnezde ev tozu, polen, hayvan tüyü, mesleki maruziyet sorgulanmalı
  • Deri prick testi
  • Spesifik IgE düzeyi tayini
  • Gerekirse:
    • Organ spesifik provokasyon testleri (burun, bronş, iş yeri provokasyonları)

Görüntüleme

  • Göğüs radyografisi: Ayırıcı tanı ve eşlik eden patolojilerin dışlanması için önerilir.

Laboratuvar Değerlendirmeleri

  • Tam kan sayımı (özellikle eozinofil sayısı)
  • IgE düzeyi
  • CRP ve sedimentasyon hızı (BSG): Enfeksiyon veya inflamasyon ayrımı için

Hastalık Takibi

  • Hastalar, evde kendi kendine takip için tepe akım ölçer (Peak Expiratory Flow Meter) kullanarak PEF değerlerini günlük olarak izlemelidir.

Ayırıcı Tanı

  • Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH)
  • Alfa-1 antitripsin eksikliği
  • Gastroözofageal reflü hastalığı (GERH)
  • Sarkoidoz
  • Yabancı cisim aspirasyonu (özellikle çocuklarda)
  • Diğer dispne nedenleri (ör. kalp yetmezliği, anksiyete bozuklukları)

İleri Okuma
  1. Global Initiative for Asthma (GINA). (2023). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. https://ginasthma.org
  2. Vogelberg, C., Dölle, S., & Wahn, U. (2007). Bronchial asthma in children. Deutsches Ärzteblatt International, 104(51-52), A-3562.
  3. Buhl, R., et al. (2011). Management of asthma: a position paper of the German Respiratory Society. Pneumologie, 65(06), 399–421.
  4. Rabe, K. F., et al. (2018). Diagnosis and pharmacologic treatment of asthma in adults: a review. JAMA, 319(14), 1475–1485.
  5. Holgate, S. T., et al. (2020). Pathophysiology of asthma: What has our current understanding taught us about new therapeutic approaches? Journal of Allergy and Clinical Immunology, 145(6), 1495–1508.
  6. Buhl, R., et al. (2020). Leitlinie Asthma – S2k-Guideline. AWMF-Leitlinienregister, AWMF-Nr. 020/009.

Click here to display content from YouTube.
Learn more in YouTube’s privacy policy.

Open video directly
Yayım tarihi

Astım

1 | Tanım & Patofizyoloji

  • Eski Yunanca ἄσθμα (ásthma) “ara sıra nefes almak” kökünden türetilmiştir; hava yollarının kronik, enfeksiyona bağlı olmayan inflamasyonu ile seyreden, değişken ve geri-dönüşlü hava akımı kısıtlanmasıyla karakterize bir hastalıktır.
  • Temel mekanizma: Epitelyal hasar → Th2/T17-aracılı inflamatuar kaskat → bronkokonstriksiyon, ödem, mukus hiper-sekresyonu; uzun dönemde hava yolu remodelingi gelişebilir.

2 | Epidemiyoloji

  • Küresel prevalans ≈ 339 milyon (DSÖ, 2023).
  • Çocukluk çağı başlangıcı baskın olsa da erişkin başlangıçlı astım olgularının oranı artmaktadır.
  • Kentsel bölgelerde kırsala göre daha yüksek; hava kirliliği, yaşam koşulları ve sağlık hizmetine erişim farklılıkları belirleyicidir.

3 | Etiyoloji & Risk Faktörleri

  • Genetik yatkınlık: Atopi öyküsü, IL-4/IL-13 yolak polimorfizmleri; ailede astım/al­lerjik rinit bulunması riski ↑.
  • Çevresel tetikleyiciler:
    • Aeroalerjenler: Polen, ev tozu akarı, küf sporları, hayvan tüyü.
    • İnhalan irritanlar: Tütün dumanı (aktif/pasif), hava kirliliği (NO₂, PM₂.₅).
    • Mesleki maruziyet: İzosiyanatlar, un tozu, latex, formaldehit.
    • Viral solunum yolu enfeksiyonları (RSV, rinovirüs) – özellikle pediatrik Çağ.
    • İlaçlar/kimyasallar: ASET, NSAİİ, β-blokörler (duyarlı bireyde).

4 | Klinik Belirtiler

  • Hışıltı (inspiratuvar-ekspiratuvar tiz ıslık).
  • Dispne ve göğüste sıkışma – gece-sabah erken saatlerde artış eğiliminde.
  • Kuru öksürük (persistan veya epizodik).
  • Alevlenme (atak): Semptomların tetikleyici sonrasında akut kötüleşmesi; ağır atakta PEF < %50, konuşma güçlüğü, yardımcı kas kullanımı görülebilir.

5 | Tanısal Yaklaşım

  • Anamnez & Fizik Muayene: Değişken semptom örüntüsü; oskültasyonda yaygın wheezing.
  • Spirometri:
    • FEV₁/FVC < 0,75-0,80 (yetişkin); bronkodilatör sonrası ≥ 12 % ve ≥ 200 mL FEV₁ artışı geri dönüşlülüğü gösterir.
  • Bronş provokasyon testi (Metakolin/egzersiz): Spirometri normalken kuşkulu olgularda.
  • Tepe Akım Ölçümü (PEF): ≥ 20 % diürnal veya gün-gün değişkenlik diagnostiktir.
  • FeNO ≥ 25 ppb veya sputum eozinofili ≥ 3 % → T2-yüksek fenotip göstergesi.
  • Alerji testleri (SPT/IgE), balgam eozinofili, göğüs BT/röntgen (ayırıcı tanı).
  • Alternatif tanıları dışla: KOAH, bronşiektazi, konjestif kalp yetmezliği, VCD.
Astma türleri
  • Alerjik (ekstrinsik) astım: Polen, ev tozu, hayvan tüyü gibi alerjenlerle tetiklenir.
  • Alerjik olmayan (intrinsik) astım: Enfeksiyon, soğuk hava, stres gibi alerji dışı faktörlerle ortaya çıkar.
  • Mikst tip astım: Hem alerjik hem alerjik olmayan mekanizmalar birlikte rol oynar.
  • Egzersize bağlı astım: Fiziksel efor sırasında veya sonrasında bronş daralması gelişir.
  • Mesleksel astım: İş ortamındaki kimyasallar, tozlar veya gazlar nedeniyle oluşur.
  • Aspirin/NSAİİ ile ilişkili astım: Aspirin veya bazı ağrı kesiciler sonrası astım atağı gelişir.
  • Enfeksiyon ilişkili astım: Özellikle viral solunum yolu enfeksiyonlarıyla tetiklenir.
  • Hormonal astım: Hormon düzeylerindeki değişimlerle (ör. adet dönemi) şiddetlenir.
  • Geç başlangıçlı astım: Çocuklukta değil, erişkin yaşta ortaya çıkar.
  • Ağır, tedaviye dirençli astım: Standart tedavilere rağmen kontrol altına alınamaz.
  • Eozinofilik astım: Havayollarında eozinofil ağırlıklı inflamasyon vardır.
  • Nötrofilik astım: Nötrofillerin baskın olduğu, genelde daha dirençli bir tiptir.
  • Pauci-granülositik astım: Belirgin inflamatuvar hücre artışı olmadan seyreder.
  • Öksürük varyant astım: Temel belirti hırıltı değil, kronik öksürüktür.

6 | Fenotipik Ayrım

FenotipBelirteçTedavi Vurgusu
Alerjik IgE-yüksekTotal IgE ↑, pozitif SPTOmalizumab
Eozinofilik (T2-yüksek)Kan eoz ≥ 300/µL veya sputum ≥ 3 %IL-5/IL-5R blokerleri
Geç başlangıçlı non-alerjikIgE normal, eoz değişkenYüksek doz ICS/LABA ± LAMA
Fungal duyarlı (SAFS/ABPA)Aspergillus spesifik IgE/IgG, BT’de bronşiektaziİtrakonazol/vorikonazol
Astım-KOAH overlap (ACO)Sigara öyküsü > 10 paket-yıl, FEV₁/FVC < 0,7 + reversibiliteKombine ICS/LABA + LAMA

7 | GINA 2023 Tedavi Basamakları

  • Track 1 (ICS-formoterol temelli)
    • Basamak 1-2: Gerektiğinde düşük doz ICS-formoterol.
    • Basamak 3-4: MART (idame + rahatlatıcı tek inhaler, orta-yüksek doz).
  • Track 2 (SABA temelli)
    • Sabit doz ICS ± LABA, gerektiğinde SABA.
    • Yüksek semptom/alevlenme → ICS/LABA + LAMA (triple).

8 | İleri / Biyolojik Tedaviler

İlaçHedefDoz & AralıkKlinik Yarar
OmalizumabIgE150-375 mg s.c. q2-4 hfAlevlenme –%25-50; ACQ ↓
MepolizumabIL-5100 mg s.c. q4 hfAlevlenme –%50; FEV₁ +200 mL
ReslizumabIL-53 mg/kg i.v. q4 hfAlevlenme –%50; ACQ ↓
BenralizumabIL-5Rα30 mg s.c.; 0-4-8 hfAlevlenme –%50-70; OCS ihtiyacı ↓
Dupilumab*IL-4Rα200-300 mg s.c. q2 hfFeNO & eoz ↓; FEV₁ ↑
*Eozinofilik veya oral steroid-bağımlı şiddetli astımda.

9 | Astım Remisyonu (2024 Konsensus)

  • ≥ 12 ay semptom ve alevlenme yok,
  • Sistemik steroid gereksinimi yok,
  • Akciğer fonksiyonları stabil,
  • Hasta-hekim ortak kararı.

10 | Tedavi Hedefleri & Yaşam Tarzı

  • Semptom kontrolü & alevlenme önleme
  • Akciğer fonksiyonunun korunması (FEV₁ düşüş hızını yavaşlatma)
  • Tedaviye bağlı advers etki minimizasyonu
  • Tetikleyicilerden kaçınma: Sigara bırakma, alerjen kontrolü, işyeri irritanlarından korunma.
  • Aşılama: Yıllık influenza, pnömokok.
  • Eğitim & Öz-izlem: PEF günlüğü, aksiyon planı, inhaler tekniği.
Keşif

I. Antik Dönem (MÖ 1550 → MS 500)

  • MÖ ≈ 1550 Ebers Papirüsü: “nefes darlığı, göğüste baskı, hırıltı” tabloları; reçetede keten tohumu, tütsü ve sıcak taş buharı önerildi.
  • MÖ 5.–4. yy Hipokrat Okulu: “ἄσθμα” terimini salgı‐dört hılt kuramı içinde tanımladı; episodik dispneyi çevresel rutubet ve bedensel efora bağladı.
  • MS 2. yy Galen: İlk kez bronşial kas spazmı-daralma patogenezini öne sürdü; ilaç olarak “στίραξ” (styrax) reçete etti.
  • Aretaeus (Kapadokyalı): Hırıltıyı “kithara teli titreşimi” benzetmesiyle betimledi; atak sıklığını klinik bir belirteç olarak kullandı.

II. Orta Çağ–İslâm Altın Çağı (500 → 1500)

  • İbn-i Sînâ (Avicenna, 1025) el-Kanun fi’t-Tıbb: Astımı “nefes yolunun darlığı” olarak ayırt etti; bal, kafur buharı ve hacamat önerdi.
  • Avrupa’da skolastik dönemde astım, “malsanus spiritus” (kötü ruh) kaynaklı kabul edildi; exorcismus ve relik‐tütsü ritüelleri yaygınlaştı.

III. Rönesans & Erken Modern Çağ (1500 → 1800)

  • Paracelsus (1537): Metal dumanı soluyan madencilerde astımsı dispneyi tanımlayarak ilk mesleki etyoloji notunu düştü.
  • Thomas Willis (1678) Pharmaceutice Rationalis: Hava yolu daralması fikrini mikroskopik anatomi ile destekledi; tütsü-stramonium duman inhalasyonu geliştirdi.
  • Sir John Floyer (1698) A Treatise of the Asthma: Hastası olan kendi annesini 20 yıl izledi; nabız-afe yıllık varyasyonu ve atağı başlatan “toz, kedi tüyü” tetikleyicilerini raporladı.
  • Jean-Baptiste de La Borde (1778): Friksiyon‐terapisini (göğüs duvarı masajı) önerdi; “nervous asthma”–“humoral asthma” ayrımı yaptı.

IV. 19. Yüzyıl (1800 → 1900)

  • Jean-Nicolas Corvisart (1808): Alerjik astım ve non-alerjik astım kavramlarını ilk kullanan klinisyen; okaliptus buharı tedavisini yayımladı.
  • Henry Hyde Salter (1860) On Asthma, and Its Treatment: Süt-bal & balık diyeti, sigara dumanı kontrastı ve “hayvan kepeği duyarlılığı” gözlemleri.
  • Sales-Girons (1858): İlk portatif pistonlu nebulizatörü (inhalasyon spreyi) patentledi – ilacın doğrudan hava yoluna verilme devrimi.

V. 20. Yüzyıl Başları (1900 → 1950)

  • 1903 Parke-Davis: Adrenalin subkutan enjeksiyonu astım krizinde bronkodilatasyon amaçlı kullanıma girdi.
  • 1930 Kallinich: İzoprenalin solüsyonu ile ilk aerosol bronkodilatör deneyleri; “Sprayhaler” cihazı.
  • 1948 Freeman & Squires: İlk tek-doz toz inhaler (spinhaler) prototipi.

VI. 20. Yüzyıl İkinci Yarısı (1950 → 2000)

  • 1955 Beclazone®: Beclometazon ile ilk inhale kortikosteroid (İKS) kavramı.
  • 1969 Salbutamol (Ventolin®): Selektif β2-agonist çağı; atak tedavisinde çığır.
  • 1976 Cromolyn sodyum: Mast hücre stabilizatörü, özellikle çocuk alerjik astımında profilaksi.
  • 1984 Salmeterol: Uzun etkili β2-agonist (LABA) dönemi; gece semptomlarını azaltma.
  • 1992 Montelukast: Lökotrien reseptör antagonisti (LTRA) ile non-steroid anti-inflamatuar seçenek.
  • 1998 GINA: Global Initiative for Asthma ilk uluslararası kılavuzu yayımladı.

VII. 21. Yüzyıl (2000 → Günümüz)

  • 2003 Omalizumab: İnsanize anti-IgE; biyolojik tedavinin başlangıcı.
  • 2015–2019 Mepolizumab, Reslizumab, Benralizumab, Dupilumab: IL-5/IL-5R ve IL-4Rα hedefli ajanlarla T2-yüksek şiddetli astıma devrim.
  • 2019 GINA revizyonu: Hafif astımda yalnız SABA monoterapisinin terk edilmesi, gerektiğinde düşük doz ICS-formoterol standardı.
  • 2024: Astımda “klinik remisyon” kavramı ve tedavide “biyolojik-özelleştirilmiş” algoritmaların yaygın kabulü.

VIII. İlginç Tarihî Notlar

  • Kral II. Charles (1630–1685): Saray kayıtlarında “periodik pektoral tıkanma”; kokulu tuz – amonyak şişesi taşıdığı not edildi.
  • George Washington (1732–1799): Kamp günlüklerinde “nefes sıkıntısı” krizinde mendil-balzamik merhem kullanımı.
  • Şair John Keats (1795–1821): Reçetelerinde stramonium ve opiyat karışımı; ancak fatal hemoptizi muhtemelen tüberküloz ilişkiliydi.
  • “Wheezer’s disease” (hırıltı hastalığı) terimi Viktorya dönemi hekim notlarında; alerji birlikteliği nedeniyle “hayfever inside” deyimi kullanılırdı.
  • Ev yapımı dondurma ya da kahkaha ile dispne azalması raporları anekdotaldir; soğuk-vagal refleks veya diyafram relaksasyonu varsayılır.

İleri Okuma
  1. Avicenna (1025). Al-Qanun fi’l-Tibb (Canon of Medicine). Latin ed. Venice, 1595.
  2. Willis, T. (1678). Pharmaceutice Rationalis. London: Dring.
  3. Floyer, J. (1698). A Treatise of the Asthma. London: R. Wilkin.
  4. Salter, H. H. (1860). On Asthma and Its Treatment. London: Churchill.
  5. Hyde Salter, H. (1874). The Pathology of Asthma. The Lancet, 103(2642), 441-444.
  6. West, J. B. (1993). Historical Notes on Asthma. American Review of Respiratory Disease, 147(2), 342-349.
  7. Stevens, D. A. et al. (2000). Itraconazole therapy in allergic bronchopulmonary aspergillosis. N Engl J Med, 342, 756-762.
  8. Bousquet, J., Jeffery, P. K., Busse, W. W., Johnson, M., & Vignola, A. M. (2000). Asthma. From bronchoconstriction to airways inflammation and remodeling. American journal of respiratory and critical care medicine, 161(5), 1720-1745.
  9. Breitenbach, U., Simon, H.-U. (2002). Asthma Through the Ages. Allergy, 57(8), 645-653.
  10. Anderson, S. D. (2004). The Ebers Papyrus and the Origins of Asthma Therapy. Chest, 126(2), 565-568.
  11. Masoli, M., Fabian, D., Holt, S., & Beasley, R. (2004). The global burden of asthma: executive summary of the GINA Dissemination Committee report. Allergy, 59(5), 469-478.
  12. Holgate, S. T., & Polosa, R. (2008). Treatment strategies for allergy and asthma. Nature Reviews Immunology, 8(3), 218-230.
  13. Fanta, C. H. (2009). Asthma. New England Journal of Medicine, 360(10), 1002-1014.
  14. Holgate, S. T. (2012). Asthma: etiology and mechanisms. Allergy, Asthma & Immunology Research, 4(6), 309-311.
  15. Miravitlles, M., & Soler-Cataluña, J. J. (2013). Clinical phenotypes of asthma–COPD overlap. Respirology, 18(5), 738-746.
  16. Ortega, H. G. et al. (2014). Mepolizumab treatment in patients with severe eosinophilic asthma. N Engl J Med, 371, 1198-1207.
  17. Holgate, S. T. et al. (2015). Innate and Adaptive Immune Responses in Asthma. Nature Medicine, 21(6), 673-683.
  18. Castro, M. et al. (2015). Reslizumab for inadequately controlled asthma with elevated eosinophil counts. Lancet Respir Med, 3(5), 355-366.
  19. Bleecker, E. R. et al. (2018). Benralizumab for severe asthma (SIROCCO & CALIMA). Lancet Respir Med, 6(1), 40-50.
  20. Global Initiative for Asthma (GINA). (2018). Global strategy for asthma management and prevention.
  21. Humbert, M. et al. (2019). Role of Dupilumab in Type 2 asthma. Eur Respir J, 54(3), 1900102.
  22. Global Initiative for Asthma. (2023). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. GINA.
  23. World Health Organization. (2023). Global Health Estimates: Asthma (Fact Sheet).
  24. Lommatzsch, M. et al. (2024). Remission as a treatment goal in asthma. Lancet Respir Med, 12(2), 96-99.
  25. Busse, W. W. et al. (2024). Asthma Remission: Emerging Definitions and Therapeutic Targets. Lancet Respiratory Medicine, 12(2), 101-112.
WordPress gururla sunar