Terminoloji Akut Psikiyatri Müdahale Rehberi (APMüRe) 6. Mayıs 2026 · arztchen İçindekiler1. SUİSİDALİTE (İNTİHAR RİSKİ) YÖNETİMİ Değerlendirme her zaman sübjektiftir ve sürekli yeniden sorgulama gerektirir. Suisid Gelişim Evreleri Yaşamdan Bıkkınlık: Hayatın yük gelmesi. Ölüm Arzusu: Ölümün bir seçenek olarak görülmesi. İntiharın Düşünülmesi: “Acaba yapsam mı?” aşaması. Yöntem Belirleme: Nasıl yapacağını planlama. Hazırlıklar: Vedalar, eşyaları dağıtma, araç temini. Karar: Eyleme geçme kararlılığı. Klinik Müdahale Hedef: Hastanın sözleşme yapabilme yetisi, öz sorumluluk alması ve eylemden uzaklaşması. İmpulsif Suisidalite: Tetikleyicileri sorgulayın, dikkati başka yöne çekme yolları arayın, olumlu konulara odaklanın. Müdahale Seçenekleri: Destekleyici görüşme, ek ilaç tedavisi (Benzodiazepinler, Atarax, Truxal/Nozinan, Trittico vb.), isteklerin değerlendirilmesi (çocuklarla görüşme, çıkış izni) veya kapalı servise zorunlu yatış. Acil Tanı/Tetkik: Kan şekeri, EKG, beyin tomografisi (cCT), idrarda uyuşturucu taraması, tam kan laboratuvarı. 2. AJİTASYON VE AGRESYON Temel Kural: Öz-korunma her şeyden önce gelir. Ajite hastaya asla tek başına gitmeyin. Eşyalara yönelik şiddet, fiziksel saldırının öncü işaretidir. Tanıya Göre İlaç Seçim Tablosu Şüpheli TanıParenteral (i.m./i.v.) ÖnerilenlerOral/İnhalatif ÖnerilenlerKişilik BozukluğuBenzodiazepin, Valproat, OlanzapinQuetiapin, Olanzapin, Melperon, Dipiperon, Valproat, Benzo, Amisulprid, RisperidonManiBenzo, Valproat, Zuclopenthixol, Aripiprazol, OlanzapinBenzo, Valproat, Quetiapin, Olanzapin, Aripiprazol, Loxapin, Amisulprid, RisperidonŞizofreniBenzo, Haloperidol, Zuclopenthixol, Olanzapin, Aripiprazol, ZiprasidonBenzo, Quetiapin, Olanzapin, Haloperidol, Aripiprazol, Loxapin, Ziprasidon, Amisulprid, RisperidonDeliryum / İntoks.Haloperidol, Benzodiazepin, OlanzapinHaloperidol, BenzodiazepinDemansDüşük doz Haloperidol (veya ilaçsız)Risperidon, Haloperidol (veya ilaçsız) Parenteral İlaç Detayları Benzodiazepinler: Lorazepam 2mg / Diazepam 10mg (i.v./i.m.). Not: i.v.’de solunum depresyonu riski. Valproat: 20mg/kg i.v. (3 dozda). Not: Antipsikotik değil; hamilelik şüphesinde yasak. Haloperidol: 5mg i.v./i.m. Not: EPMS riski nedeniyle yanında Akineton (2-4mg) hazır tutulmalı; i.v.’de EKG takibi. Zuclopenthixol: 75-100mg i.m. Not: Etki 2-3 gün sürer; i.v. yapılmaz. Olanzapin: 2.5-10mg i.m. Not: Benzodiazepinlerle aynı anda uygulanmaz (hipotoni riski). Ziprasidon: 10mg i.m. Not: QTc uzaması yapabilir. Aripiprazol: 9.75mg i.m. 3. DELİRYUM YÖNETİMİ Akut başlangıç, bilinç dalgalanması ve dezoryantasyon ile karakterizedir. Etiyolojik Tarama (ACHTE DIESE) Alkol, Uyuşturucu, İlaç yoksunluğu/etkisi. Cardiovasküler / Serebrovasküler nedenler. Hipoksi (Oksijen azlığı), Akciğer hastalıkları. Travma (Kafa travması), Beyin lezyonları. Endokrin ve Metabolik bozukluklar. Dejeneratif süreçler (Demans zemininde deliryum). Infeksiyon (Sepsis, idrar yolu enfeksiyonu, zatürre). Ernährung (Beslenme eksikliği), Dehidratasyon (Susuzluk). Schwermetalle (Ağır metaller), Toksik maddeler. Epilepsi (Nöbet sonrası durum). Delirde İlaç Tedavisi Haloperidol (İlk Tercih): Oral: 0.5-1mg (4-12 saatte bir); i.m.: 0.5-1mg. Risperidon: 0.5mg (Günde 2 kez). Olanzapin: 2.5-5mg/gün (Kardiyovasküler ölüm riski uyarısı – Off-label). Lorazepam: 0.5-1mg (4 saatte bir tekrarlanabilir). Yalnızca alkol/benzo yoksunluğunda önceliklidir. Deliryumu Tetikleyen İlaçlar (Dikkat!) Antikolinerjik Etki: Amitriptilin, Klozapin, Olanzapin, Antiparkinson ilaçları (Akineton, L-Dopa), Antihistaminikler. Dahili İlaçlar: H2-Blokerler (Ranitidin), Kortizon, Teofilin, Furosemid, Dijitaller, Beta blokerler, Codein. Diğer: Opioidler, Antibiyotikler, İnterferon. 4. STUPOR VE AKUT YAN ETKİLER Stupor: Hasta tamamen hareketsiz ve konuşmaz haldedir. ÖNEMLİ: Eğer kas sertliği (rigor), yüksek ateş ve nabız yüksekliği varsa Malign Nöroleptik Sendrom (MNS) olabilir -> Acil Yoğun Bakım! Müdahale: Psikojenik ise Temesta 2.5mg; İlaç kaynaklı ise Akineton. Akut Distoni (Erken Yan Etki): Nöroleptik sonrası oluşan ağrılı kas krampları (boyun eğilmesi, gözlerin kayması vb.). Tedavi: 1 Ampul Akineton i.m. veya yavaş i.v. uygulama.
