Fransızcadan dilimize geçmiş bu kelime Eski Yunancadaki
γλεῦκος (gleûkos, “tatlı şarap”) kelimesi ile akraba olan γλυκύς (glukús, “tatlı”) kelimesinden türemiştir. Kelimenin sonundaki -oz eki karbonhidrat olduğunu belirtir.
- monosakkarit bir karbonhidrattır.
- Canlı hücreler enerji kaynağı olarak kullanabilirken, metabolik reaksiyonlarda bir ara ürün veya fotosentez sonucunda ürün olarak görülebilir.
İçindekiler
Kimyasal
yapı
- Glikozun moleküler yapısı 6 karbon atomuna sahiptir ve bu nedenle aldoheksoz olarak da karakterize edilir – aldoz ve heksoz terimlerinin bir daralması.
- Kimyasal olarak glikoz, C1 atomundaki OH grubunun bir aldehit fonksiyonuna oksitlendiği bir altı değerlikli polialkoldür.
- C1 aldehit grubu, C5 atomunun OH grubuyla yoğunlaşır.
- Sulu çözelti içinde glikoz, molekül içi hemiasetal oluşumla (piranoz) altılı bir halka oluşturabilir.
- Aynı ampirik formülle, hidroksil gruplarının glikozun karbon yapısı etrafındaki uzamsal düzenlemesi önemli ölçüde değişebilir.
- C2 ila C5 karbon atomları, kiralite merkezleridir.
- Aldehit C1 atomundan en uzaktaki (Fischer projeksiyonunda ‘sağ’ veya ‘sol’) kiral hidroksil grubunun konumuna bağlı olarak aşağıdakiler ayırt edilir:
- D-glikoz (dekstroz)
- L-glikoz
- Glikoz bir hemiasetal forumundaysa, C1 atomunda yeni bir kiral merkez oluşturulur ve α ve β formu, iki anomer arasında bir ayrım yapılır. Oda sıcaklığında, D-glikoz, yalnızca α-D-glikopiranoz olarak bulunan kristalli bir katıdır. Suda çözülürse α- (% 36) ve β-formu (% 64) arasında denge kurulur. İki anomerin açık zincir aldehit formu aracılığıyla bu karşılıklı dönüşümü, mutarotasyon olarak bilinir.
- D-glikoz, sadece metabolizmada kullanılabildiğinden, insanlar için fizyolojik olarak uygun bir formdur. D-glikoz, biyolojik organizmalarda nişasta (bitkiler) veya glikojen (hayvanlar) şeklinde bir polimer olarak depolanır.
Beslenme
- 2015 yılında vatandaş günde ortalama 90 gr glikoz tüketiyordu.
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO), yetersiz beslenmenin neden olduğu ikincil hastalıklardan kaçınmak için 2014 yılından beri günlük maksimum 25 g glikoz alımını önermektedir.
- Glikoz toleransı, aralıklı oruç tutularak veya gıda alımını günün ilk yarısıyla sınırlandırılarak iyileştirilebilir.
