Plica duodenalis superior

1. Antik Dönemden Ortaçağa: Bağırsak Anatomisinin İlk Adımları

İnsan gastrointestinal sisteminin derinlemesine anlaşılması, binlerce yıllık bir bilgi birikiminin ürünüdür ve plica duodenalis superior’un tarihsel kökleri de bu uzun evrimin ayrılmaz bir parçasını teşkil eder. Antik Mısır tıbbında (Edwin Smith Papirüsü ve Ebers Papirüsü gibi erken metinlerde) bağırsaklar genel olarak metu olarak adlandırılmış ve fonksiyonel bir bütünlük içinde ele alınmış olsa da, ince bağırsağın proksimal bölümlerinin ayrı anatomik segmentlerine dair spesifik bir tanım söz konusu değildir. Antik Yunan tıbbının kurucu metinlerinde, Hipokrat ve takipçileri deksios (sağ) ve aristeros (sol) kolon ayrımını yaparken, ince bağırsağı eureter (ince bağırsak) olarak genel bir kavram içinde değerlendirmişlerdir.

Hellenistik dönemde, özellikle İskenderiye Okulu’nun parlayan döneminde (MÖ 3. yüzyıl), Herophilus ve Erasistratus, insan kadaverlerini sistematik olarak diseke etme ayrıcalığına sahip ilk anatomistler olarak, bağırsakların segmental yapısına dair öncü gözlemlerde bulunmuşlardır. Herophilus, duodenum bölgesini doğrudan isimlendirmemiş olsa da, ince bağırsağın başlangıcının pankreas ve karaciğer ile kompleks bir ilişki içinde olduğunu belgelemiştir. Galen (MS 2. yüzyıl), kendi devasa anatomik çalışmalarında ince bağırsağı intestinalis tenuis olarak tanımlamış ve bu bölgenin karaciğer ve safra yolları ile olan yakınlığına dikkat çekmiştir. Ancak Galen’in eserlerinde de duodenumun peritoneal fiksasyonunu sağlayan bir yapıya dair spesifik bir anatomik tanım yer almaz; bu durum, dönemin anatomik bilgisinin daha çok organların büyük ilişkilerine odaklandığını gösterir. Orta Çağ İslam tıbbında, İbn-i Sina (El-Kanun fi’t-Tıb, 11. yüzyıl) ve İbnü’l-Nefis gibi hekimler, sindirim sistemini detaylı bir şekilde ele almışlar ancak onların eserlerinde de duodenojejunal bileşkeyi stabilize eden fibromusküler bir banttan bahsedilmemektedir. Bu dönemlerde anatomik bilgi, daha çok klinik gözlem ve hayvan diseksiyonlarına dayandığından, retroperitoneal fiksasyon yapıları gibi ince detaylar henüz bilimsel literatürde yer bulamamıştır.

2. Rönesans Anatomisi ve Duodenumun Bireysel Tanımlanması

Anatomi biliminin modern anlamda doğuşu, 16. yüzyılın Rönesans atmosferi içinde gerçekleşmiş ve bu dönem, plica duodenalis superior’un keşif tarihçesinin de dolaylı olarak ilk basamaklarını oluşturmuştur. Andreas Vesalius’un 1543 yılında Basel’de yayımlanan De Humani Corporis Fabrica Libri Septem adlı eseri, insan anatomisinin sistematik ve görsel temelli anlatımında bir devrim niteliği taşır. Vesalius, ince bağırsağın ilk bölümünü, duodenum (on iki parmak uzunluğunda) adıyla bireysel bir segment olarak tanımlamış ve bu yapının pankreas başı çevresindeki C şekilli seyrini detaylı bir şekilde illüstre etmiştir. Vesalius’un bu tanımlaması, duodenumun anatomik bütünlüğünün ve komşu yapılarla ilişkilerinin anlaşılması açısından zorunlu bir önkoşul olmakla birlikte, onun eserlerinde duodenumu asan veya fikse eden bir peritoneal kıvrımdan bahsedilmez. Bununla birlikte, Vesalius’un duodenumu bağımsız bir anatomik varlık olarak ayırt etmesi, sonraki yüzyıllarda bu segmentin fiksasyon yapılarının incelenmesi için gerekli anatomik zemini hazırlamıştır.

Vesalius’un çağdaşları olan Jacques Dubois (Jacobus Sylvius), Charles Estienne ve özellikle Gabriele Falloppio (Observationes Anatomicae, 1561), sindirim sisteminin segmental anatomisini daha da detaylandırmışlardır. Falloppio, ince bağırsağın başlangıcının mide pilorusu ile olan ilişkisini ve duodenumun segmentlerini tanımlarken, bölgesel peritoneal yapıların da gözlemlenmeye başlandığı bir döneme işaret etmiştir. 17. yüzyılda, William Harvey’nin dolaşım sistemini tanımlamasıyla birlikte anatomik çalışmalar, organların vasküler ilişkileri üzerinden yeniden yorumlanmış ve bu durum, retroperitoneal alandaki fibromusküler bantların vasküler kökenlerinin anlaşılması açısından önemli bir paradigma değişikliğini beraberinde getirmiştir. Thomas Bartholin ve Caspar Bartholin’in çalışmaları, peritoneal kıvrımların ve bağların sistematik sınıflandırılmasına katkıda bulunmuş, ancak bu dönemde de ligamentum suspensorium duodeni’ye dair açık bir anatomik tanım henüz literatürde görülmemiştir.

3. 18. Yüzyıl: Fonksiyonel Anatomi ve Bağırsak Fiksasyonunun İlk İpuçları

18. yüzyıl, anatomi biliminin fizyoloji ve patoloji ile iç içe geçtiği, organların sadece statik yapıları değil, aynı zamanda vücut içindeki dinamik konumlarının da sorgulandığı bir dönemdir. Albrecht von Haller’in Elementa Physiologiae Corporis Humani (1757-1766) adlı devasa eseri, bağırsak hareketlerinin ve tonusunun incelenmesinde öncü bir yaklaşım sergilemiştir. Haller, ince bağırsağın proksimal kısmının, periton ve retroperitoneal yapılar tarafından nasıl stabilize edildiğine dair dolaylı gözlemlerde bulunmuş, bağırsakların abdominal kavite içindeki konumlarının sadece serbest mezenterlerle değil, aynı zamanda fasyal ve fibromusküler bağlarla da korunduğunu belirtmiştir. John Hunter’in (1728-1793) patolojik anatomi çalışmaları ve özellikle bağırsak tıkanıklıkları üzerine olan araştırmaları, ince bağırsağın anormal mobilitesinin klinik sonuçlarını ortaya koymuş ve bu durum, bağırsak fiksasyon yapılarının klinik öneminin ilk kez dolaylı olarak vurgulanması anlamına gelmiştir.

Bu dönemde, peritoneal kavitenin topografik anatomisi üzerine yapılan çalışmalar da hız kazanmıştır. Antoine Portal ve Pierre-Joseph Desault gibi Fransız anatomistler ve cerrahlar, peritoneal kıvrımları ve fossaları sistematik olarak tanımlamaya başlamışlardır. Alexis Littré (1658-1726) ve sonrasında 18. yüzyıl anatomistlerinin çalışmalarında, duodenumun çevresindeki peritoneal oluğumlar detaylandırılmış, ancak bu dönemde de duodenojejunal bileşkeyi diafragmaya veya aortaya bağlayan spesifik bir fibromusküler yapı henüz eponimik bir tanım kazanmamıştır. Bununla birlikte, 18. yüzyılın sonlarına doğru anatomi atlalarında, duodenumun dördüncü parçasının üst seviyede yerleşim gösterdiği ve bu bölgenin bir “bağ” ile stabilize edildiğine dair ilk şematik gösterimler belirmeye başlamıştır. Bu dönem aynı zamanda, anatomik keşiflerin artık bireysel bir gözlem değil, kümülatif bir bilgi birikiminin ürünü olduğu anlayışının güçlendiği bir dönemdir; plica duodenalis superior’un keşfi de bu kümülatif sürecin 19. yüzyıldaki doruk noktasıdır.

4. 19. Yüzyıl: Klinik Anatominin Doğuşu ve Eponimik Tanımlamaların Çağı

19. yüzyıl, modern anatominin kurumsallaştığı, patolojik anatominin klinik cerrahi ile bütünleştiği ve sayısız anatomik yapının bireysel anatomistlerin adlarıyla anılmaya başlandığı bir dönemdir. Marie François Xavier Bichat’in (Traité d’Anatomie Descriptive, 1801-1803) dokuların histolojik sınıflandırması, Johann Friedrich Meckel’in (Meckel divertikülü, 1809) embriyolojik-anatomik çalışmaları ve Friedrich Tiedemann’un sindirim sistemi atlasları, bu yüzyılın anatomik bilginin sistematikleşmesine yaptığı katkıların örnekleridir. Bu dönemde, abdominal anatomi üzerine yoğunlaşan çalışmalar, retroperitoneal alanın ve duodenumun fiksasyonunun daha detaylı incelenmesini zorunlu kılmıştır. Özellikle internal hernilerin ve bağırsak tıkanıklıklarının cerrahi patolojisi üzerine yapılan çalışmalar, duodenumun çevresindeki peritoneal oluğumların ve fibromusküler bantların klinik önemini giderek artırmıştır.

Viyana Okulu’nun yükselişiyle birlikte, patolojik anatomi eğitimi standart hale gelmiş ve Karl Rokitansky gibi hekimler, hastalıkların anatomik temellerini ortaya koyan bir anlayışı sistemleştirmişlerdir. Rokitansky’nin öğrencileri arasında yer alan genç anatomistler, sindirim sisteminin retroperitoneal fiksasyon yapılarını, sadece teorik birer anatomik detay olarak değil, aynı zamanda potansiyel patolojik süreçlerin sahnesi olarak değerlendirmeye başlamışlardır. 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, anatomik literatürde duodenumun asıcı kası veya bağı olarak nitelendirilebilecek bir yapıdan bahsedilmeye başlanmış, ancak bu yapı henüz standart bir terminolojiye ve eponime kavuşmamıştır. İşte tam bu noktada, Bohemyalı bir patolog-anatomist olan Václav Treitz, 1853 yılında yapacağı tanımlama ile gastrointestinal anatomi tarihinde kalıcı bir iz bırakmıştır.

5. Václav Treitz ve Musculus Suspensorius Duodeni’nin Tanımlanması (1853)

Plica duodenalis superior’un modern anatomi ve klinik pratikteki yerini sağlamlaştıran dönüm noktası, şüphesiz 1853 yılında Václav (Wenzel) Treitz tarafından yapılan tanımlamadır. Václav Treitz (1819-1872), Bohemya’nın (günümüz Çek Cumhuriyeti) Eger bölgesinde doğmuş, Prag’daki Karl Ferdinand Üniversitesi’nde tıp eğitimi almış ve ardından Viyana’da dönemin en önemli patologlarından Karl Rokitansky, Joseph Škoda ve Ferdinand von Hebra gibi isimlerin yanında uzmanlaşmıştır. Treitz, özellikle Joseph Hyrtle’ın anatomi ve klinik tıbbı birleştiren yaklaşımından derinden etkilenmiştir. 1851 yılında, o dönem Avusturya İmparatorluğu sınırları içinde yer alan Kraków’a (Jagiellonian Üniversitesi) patolojik anatomi profesörü olarak atanmış ve tam da bu üç yıllık Kraków döneminde (1851-1854), duodenumun asıcı kasını ve bağını tanımlayan çalışmalarını yürütmüştür.

Treitz, 1853 yılında yayınladığı çalışmada, duodenumun dördüncü parçası ile duodenojejunal bileşkeyi, diafragmanın sağ krusu ve abdominal aortanın çevresindeki bağ dokusuna bağlayan fibromusküler bir yapı tanımlamıştır. Orijinal tanımlamasında, bu yapıyı musculus suspensorius duodeni (duodenum asma kası) olarak adlandıran Treitz, aslında iki ayrı komponentin varlığına dikkat çekmiştir: Üst kısımda, diafragmanın sağ krusundan çıkan ve özofageal hiyatus çevresinde kıvrılarak celiac truncus çevresindeki bağ dokusuna ulaşan, iskelet kası lifleri içeren Hilfsmuskel (yardımcı kas); alt kısımda ise celiac arter çevresinden başlayarak pankreas arkasından geçen, splenik ven ve sol renal ven arasında ilerleyen ve duodenojejunal bileşkeye tutunan düz kas lifleri içeren asıl suspensory muscle of the duodenum. Treitz’in bu ikili tanımı, sonraki yüzyılda yapısal olarak sürekli tartışmalara konu olmuş, bazı anatomistler sadece düz kas liflerini görürken bazıları sadece peritoneal bir kıvrım tanımlarken, modern anatomi metinleri Treitz’in orijinal musküler tanımını onaylamaya devam etmiştir.

Treitz’in 1853 tarihli keşfi, sadece bir anatomik yapının tanımlanmasıyla sınırlı kalmamıştır. Aynı dönemde, duodenojejunal bileşke çevresindeki peritoneal oluğumları ve bu bölgede meydana gelebilecek internal hernileri de inceleyen Treitz, fossa duodenalis superior ve arcus duodenalis (Treitz kemiği/arkı) gibi yapıları da literatüre kazandırmıştır. 1855 yılında Prag’a dönen Treitz, 1858 yılında Charles Üniversitesi’nde Patolojik Anatomi Kürsüsü’nün başına getirilmiş ve 1859 yılında retroperitoneal internal hernilerin lokalizasyonu ve strangülasyon komplikasyonları üzerine önemli bir monografi yayınlamıştır. Bu monografi, superior duodenal reses içinde gelişen internal hernilerin (Treitz hernisi) klinik önemini ilk kez sistematik olarak ortaya koyan çalışmalardan biri olarak kabul edilir.

Treitz’in bilimsel kariyeri, akademik başarıları kadar trajik bir kişisel kaderle de sıkıca örülmüştür. Çek milliyetçiliğinin güçlü bir savunucusu olan Treitz, derslerini Çekçe (öğrencilerinin ve gelecekteki hastalarının ana dili) verme konusunda ısrar etmiş, bu durum Avusturya İmparatorluğu’nun resmi dili olan Almancayı zorunlu kılan merkezi otoritelerle sürekli çatışmalara yol açmıştır. Siyasi baskılar, akademik yalnızlık ve sağlık sorunlarının birleşimi sonucunda 1872 yılında intihar eden Treitz, adını gastrointestinal anatomiye kalıcı olarak yazdırmış ancak bağımsız bir Çek devleti hayalinin gerçekleşmesini bir asırdan fazla beklemek zorunda kalmıştır.

6. 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl: Yapısal Tartışmalar, Anatomik Çeşitlilik ve Terminolojik Evrim

Treitz’in 1853 tarihli orijinal tanımının ardından, anatomi literatürü ligamentum suspensorium duodeni’nin doğası üzerine yoğun tartışmalarla şekillenmiştir. Heinrich Wilhelm Gottfried von Waldeyer-Hartz ve diğer 19. yüzyıl sonu anatomistleri, yapının mikroskopik yapısını inceleyerek düz kas ve kollajen liflerin dağılımını tartışmışlardır. Bazı araştırmacılar, yapının tamamen fibrotik bir bağ olduğunu savunurken, diğerleri Treitz’in orijinal gözlemini destekleyerek düz kas liflerinin varlığını teyit etmişlerdir. Bu dönemde, yapı klinik pratikte ligament of Treitz (Treitz bağı) olarak yaygınlaşmaya başlamış, ancak resmi anatomik terminolojide musculus suspensorius duodeni terimi korunmuştur. Bu terminolojik ikilik, günümüze dek süregelen bir durumdur; cerrahlar ve gastroenterologlar yapıyı bir “ligament” olarak adlandırırken, anatomistler “kas” vurgusunu tercih etmişlerdir.

20. yüzyılın ortalarında, Inderjit Jit ve S.J. Holla (1960’lar) tarafından yapılan çalışmalar, yapıyı suspensory muscle complex (asma kas kompleksi) olarak tanımlamış ve üst kısımdaki aksesuar kas (accessory muscle veya Hilfsmuskel) ile alt kısımdaki asıl asma kasını (suspensory muscle proper) anatomik olarak ayrı iki yapı olarak ele almıştır. Bu ayrım, Treitz’in orijinal ikili tanımının modern anatomi tarafından yeniden doğrulanması anlamına gelmektedir. Aynı dönemde, yapının uzunluğu, kalınlığı, kas dokusu içeriği ve tutunma noktalarındaki bireysel varyasyonlar da detaylı bir şekilde dokümante edilmiştir. Özellikle yetişkinlerde ligamentun involüsyona uğrayabileceği veya tamamen atrofik hale gelebileceği gözlemlenmiş, bu durum yapının radyolojik ve cerrahi olarak tanımlanmasını güçleştiren önemli bir anatomik varyasyon olarak kaydedilmiştir.

Embriyolojik araştırmaların 20. yüzyılda hız kazanmasıyla birlikte, ligamentum suspensorium duodeni’nin kökeni de aydınlatılmıştır. Dorsal mezogastrium, pleuroperitoneal membran ve retropankreatik füzyon fasyasının bu yapının gelişimine katkıda bulunduğu anlaşılmış, böylece yapının sadece bir peritoneal kıvrım değil, aynı zamanda embriyolojik rotasyon sürecinde bağırsak tüpünün fiksasyonuna katkıda bulunan dinamik bir yapı olduğu ortaya konmuştur. Bu embriyolojik veriler, yapının sindirim sistemi gelişimindeki fonksiyonel önemini destekleyen kanıtlar olarak anatomi eğitimine entegre edilmiştir.

7. Modern ve Çağdaş Dönem: Görüntüleme Teknolojileri, Minimal İnvaziv Cerrahi ve Anatomik Yeniden Değerlendirme

20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, görüntüleme teknolojilerindeki devrim, plica duodenalis superior’un değerlendirilmesinde yeni bir dönem başlatmıştır. Kontrastlı üst gastrointestinal sistem grafileri, BT ve MR görüntüleme, duodenojejunal bileşkenin normal ve patolojik konumlarını objektif olarak değerlendirme imkânı sunmuştur. Özellikle çocukluk çağında bağırsak malrotasyonu şüphesi olan olgularda, ligamentum suspensorium duodeni’nin normal lokalizasyonunun radyolojik olarak doğrulanması, patolojinin ekarte edilmesinde kritik bir kriter olarak kabul edilmiştir. BT anjiyografi ile superior mezenterik arterin aortomesenterik mesafesi ve ligamentun bu açıklıkla olan ilişkisi, superior mezenterik arter sendromunun preoperatif planlamasında standart bir değerlendirme parametresi haline gelmiştir.

Minimal invaziv cerrahinin (laparoskopi ve robotik cerrahi) yükselişi, bölgesel anatominin üç boyutlu ve canlı olarak görüntülenmesini mümkün kılmış, ancak aynı zamanda plica duodenalis superior bölgesindeki cerrahi girişimlerde yeni anatomik hassasiyetler de gündeme getirmiştir. Laparoskopik perspektiften, ligamentun superior mezenterik arter ile olan yakın topografik ilişkisi, bu arterin iatrogenik yaralanma riskini artıran bir faktör olarak tanımlanmıştır. 20. yüzyılın ortalarında Strong’s operation (Treitz ligamentinin kesilmesi) olarak bilinen cerrahi teknik, superior mezenterik arter sendromunda duodenumun dekompresyonu amacıyla geliştirilmiş ve bu teknik, ligamentun fonksiyonel olarak kaldırılabilir bir yapı olduğunu gösteren klinik kanıtlar sunmuştur.

21. yüzyılda, anatomik araştırmalar mikroskobik düzeyde yeniden yoğunlaşmıştır. 2014 yılında Masoud ve arkadaşları tarafından yayınlanan bir histolojik çalışma, Treitz ligamentinin üç farklı bölgesinde (üst, orta ve alt) kollajen demetlerinin düzenli bir yapı göstermediğini, kas liflerinin de dağınık ve zayıf olduğunu ortaya koyarak, yapının klasik ligament tanımına tam olarak uymayabileceğini ve daha çok düzensiz bir bağ dokusu içinde sinir ve arterler için bir köprü görevi görebileceğini ileri sürmüştür. Bu modern mikroskobik bulgular, Treitz’in 1853’teki orijinal musküler tanımı ile günümüzdeki fibroz bağ yorumları arasındaki tarihsel tartışmanın, mikroskobik düzeyde hala devam ettiğini göstermektedir.

Günümüzde, plica duodenalis superior veya ligamentum suspensorium duodeni, hem anatomi eğitiminde duodenum ile jejunum arasındaki anatomik ve embriyolojik sınırı belirleyen bir referans noktası, hem de üst gastrointestinal kanama, malrotasyon, internal herni ve superior mezenterik arter sendromu gibi klinik durumlarda hayati bir anatomik landmark olarak değerlendirilmektedir. Tarihsel süreç içinde, antik dönemin genel bağırsak tanımlarından, Vesalius’un duodenum segmentasyonuna, 18. yüzyılın fonksiyonel anatomi çıkarımlarına ve nihayet Václav Treitz’in 1853 tarihli eponimik tanımlamasına uzanan bu uzun yol, anatomik bilginin kümülatif ve disiplinlerarası bir birikim olduğunu; plica duodenalis superior’un da bu zengin tarihsel mirasın, klinik anatominin ve modern cerrahi pratiğin kesişim noktasında yer alan bir yapı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

1. Treitz, V. (1853). Über einen neuen Muskel am Duodenum des Menschen. Vierteljahrschrift für die Praktische Heilkunde, Prag, 10, 113–144.
2. Treitz, V. (1857). Hernia retroperitonealis. Ein Beitrag zur Geschichte innerer Hernien. Prag: Verlag der Vierteljahrschrift für praktische Heilkunde.
3. Waldeyer, W. (1881). Der Darmkanal und seine Befestigungen. Archiv für Anatomie und Physiologie, Anatomische Abteilung, 1881, 369–404.
4. Jonnesco, T. (1894). Recherches anatomiques sur le muscle suspenseur du duodénum. Bulletins et Mémoires de la Société Anatomique de Paris, 69, 747–760.
5. Moynihan, B.G.A. (1906). The Anatomy and Surgery of the Peritoneal Fossae. Bristol: John Wright & Sons.
6. Andrews, E. (1923). Duodenal Hernia: A Misunderstood and Often Missed Diagnosis. Surgery, Gynecology & Obstetrics, 37, 740–750.
7. Bartlett, M.K., Wang, C., & Williams, W.H. (1968). The Surgical Management of Paraduodenal Hernia. Annals of Surgery, 168(2), 249–254. DOI: 10.1097/00000658-196808000-00011
8. Jit, I., & Holla, S.J. (1975). The Suspensory Muscle of the Duodenum. Journal of Anatomy, 119(2), 351–356.
9. Meyers, M.A. (1978). Paraduodenal Hernias: Radiologic and Arteriographic Diagnosis. Radiology, 127(3), 609–613. DOI: 10.1148/127.3.609
10. Standring, S. (Ed.). (2008). Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 40th ed. London: Churchill Livingstone Elsevier. ISBN: 978-0-443-06684-9.
11. Lee, T.H., Lee, J.S., Jo, Y., Park, K.S., Cheon, J.H., Kim, Y.S., Jang, J.Y., Kim, Y.B., Jeon, S.R., & Kim, J.O. (2012). Superior Mesenteric Artery Syndrome: Where Do We Stand Today? Journal of Gastrointestinal Surgery, 16(12), 2203–2211. DOI: 10.1007/s11605-012-2049-5
12. Masoud, W.Z., Ibrahim, M., Mahmoud, F.F., & Ahmed, A.F. (2014). Histological Study of the Suspensory Muscle of the Duodenum (Ligament of Treitz). Surgical and Radiologic Anatomy, 36(6), 561–567. DOI: 10.1007/s00276-013-1215-3
13. Agha, R.A., Fowler, A.J., Saeta, A., Barai, I., Rajmohan, S., & Orgill, D.P. (2016). The SCARE Statement: Consensus-Based Surgical Case Report Guidelines. International Journal of Surgery, 34, 180–186. DOI: 10.1016/j.ijsu.2016.08.014
14. Mandarry, M.T., Zhao, L., Zhang, C., & Wei, Z.Q. (2010). A Comprehensive Review of Superior Mesenteric Artery Syndrome. European Surgery, 42(5), 229–236. DOI: 10.1007/s10353-010-0561-6
15. Khan, M.A., Lo, A.Y.Y., Vande Maele, D.M., & Vassiliou, M.C. (2018). Paraduodenal Hernia. American Surgeon, 84(3), 373–376.
16. Cullis, P.S., Gallagher, D.M., Sabharwal, A.J., Hammond, P., & Vincent, R.P. (2021). Minimally Invasive Management of Superior Mesenteric Artery Syndrome: A Systematic Review. Surgical Endoscopy, 35(8), 4039–4051. DOI: 10.1007/s00464-020-07859-4